Dr. İsmail Kemal

 

Türkiye, İsrail, Doğu Akdeniz

13 February 2014, Thursday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Doğu Akdeniz’in geleceği açısından Türkiye-İsrail ilişkilerinin seyri büyük önem taşıyor. 2010 yılının Mayıs ayında yaşanan Mavi Marmara olayı ile ilişkiler dibe vurmuştu. Şimdi, iki ülkenin tazminat müzakerelerinde anlaşmaya çok yaklaştıkları anlaşılıyor. İsrail ile ilişkilerini normalleştirmek için Türkiye üç koşul ileri sürmüştü. Birinci koşul İsrail’in özür dilemesiydi. İsrail Başbakanı Netanyahu geçen yılın Mart ayında (Başkan Obama’nın girişimi ile) özür dilemişti. Türkiye’nin ikinci koşulu tazminattı. Belli ki bu konuda sona yaklaşıldı. Türkiye’nin üçüncü koşulu Gazze’ye uygulanan ablukanın kaldırılmasıydı. Geriye kalan tek pürüz bu. Şu anda Gazze bölgesine insani yardım İsrail üzerinden ulaştırılıyor. Bu durumda Türkiye-İsrail ilişkilerinin normalleştirilmesi mümkün. Dışişleri Bakanı Ahmet Davutoğlu, İsrail’le ilişkileri normalleştirmeye çok yaklaşıldığını belirtti. Bu konuda Türkiye hükümetinin tavrı belirleyici olacak. İsrail, ilişkileri geliştirmeye hazırdır. Bakalım Türkiye hükümeti nasıl bir tavır geliştirecek. Seçimlerin tamamlanması beklenecek mi?

Halen Türkiye’nin Suriye, İsrail ve Mısır’la diplomatik ilişkileri buzdolabında. Suriye iç savaşı bitmedikçe bu ülke ile ilişkiler düzelmeyecek. Mısır’da büyük olasılıkla General Sisi Cumhurbaşkanı seçilecek. Mısır-Türkiye ilişkilerinin gelişmesi zaman alacak ve bu konuda da Türkiye’nin pragmatik politikalar geliştirmesi gerekecek. Özür dileme ve tazminat ödenmesi ile Türkiye-İsrail ilişkilerinin önü açılmış olur. Yani ilişkilerin en kısa zamanda düzeltilebileceği ülke İsrail. Türkiye, İsrail ile ilişkilerini normalleştirirse bölgede farklı bir durum oluşabilir. İdeolojik yaklaşımlarla zıtlaşma sürdürülürse İsrail-Yunanistan- Kıbrıslı Rumlar ittifakı pekişecek ve bölgede gerginlikler artacak. Kıbrıs müzakerelerinin başladığı gün İsrail savaş uçaklarının bölgede tatbikat yapması bize bunu hatırlatıyor.

Doğu Akdeniz’de bulunan hidrokarbon kaynakları ile ilgili gelişmeler de Türkiye-İsrail ilişkilerinin seyrine bağlı olacak. Türkiye, İsrail ile ilişkilerini kopararak büyük oranda bu oyunun dışında kaldı. Kıbrıslı Rumlar fırsatı iyi değerlendirerek İsrail’le ittifak kurdular ve sondaj çalışmalarını başlatıp oyuna dahil oldular. Türkiye-Mısır ilişkilerinin dibe vurması ile Rumlar Mısır’la da enerji işbirliğini güçlendirdiler. Gelinen noktada, Doğu Akdeniz hidrokarbon kaynaklarının Avrupa piyasalarına nasıl ulaştırılacağı konusu kilit önemde. Bu “büyük oyun”da ilgili tüm aktörlerin oyunu nasıl oynayacağı önemli. Ancak, en güçlü oyuncular İsrail ve Türkiye’dir. İsrail ve Türkiye kavgalı olmaya devam edecek mi, yoksa ortak çıkarlar temelinde işbirliği yapacak mı? Bölgeyi bu ilişkiler şekillendirecek.

Doğu Akdeniz’de en fazla doğal gaza sahip olan ülke İsrail’dir. Leviathan’da 510 milyar metre küp doğal gaz var. İsrail fazla doğal gazını Avrupa’ya ihraç etmek istiyor. Önünde iki seçenek var. Ya Türkiye üzerinden, ya da Kıbrıslı Rumlar ve Yunanistan’la işbirliği içinde bunu gerçekleştirecek. JP Morgan’ın hesaplamalarına göre Türkiye üzerinden ihracat daha ucuz ve daha çabuk olacak. Türkiye’deki bazı enerji firmalarının bu konuda İsrail’le işbirliği yönünde çalışma yaptıklarını biliyoruz. İş gelip siyasi ilişkilerin düzelmesine takılıyor. Bu konuda İsrail’in Türkiye’de seçimlerin tamamlanmasını beklemesi akılcı olabilir. İkinci seçenek Kıbrıs ve Yunanistan üzerinden ihracat yapmaktır. Kıbrıslı Rumların şu ana kadar bulduğu doğal gaz miktarı Vasiliko’da kurulması planlanan LNG tesisi için yeterli görünmüyor. İsrail gazı da buraya gelirse proje çok güçlenir. Oradan da Yunanistan’a ulaştırılabilir.

Kıbrıs sorununa çözüm bulmak için başlatılan müzakereleri bu çerçevede de ele almalıyız. Çözüm bulunması durumunda doğal gaz konusunda işbirliği olanakları artacak. Kıbrıslı Rumlarla Kıbrıslı Türkler arasında doğal gazın paylaşımı konusu çözümlenmiş olacak. Buna bağlı olarak hem İsrail, hem Kıbrıs doğal gazının Avrupa’ya ulaştırılması konusunda bölgesel işbirliği olanakları artacak. Türkiye-İsrail ilişkilerinin düzelmemesi ve Kıbrıs sorununa çözüm bulunmaması durumunda Doğu Akdeniz’de gerginlik riski artacak.

Hebrew Üniversitesi’nden Micha’el Tanchum, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de donanmasını güçlendirme çabalarını ele aldığı yazısında bunun bir silahlanma yarışına dönüşebileceği uyarısında bulunuyor. Türkiye’nin İspanya ile işbirliği içinde üretmeyi tasarladığı“havuzlu çıkarma gemisi LHD” olarak bilinen çıkarma ve helikopter gemisinin Türk donanmasına katılmasının Doğu Akdeniz’deki dengeleri nasıl etkileyeceğini incelediği “Turkey’s New Carrier Alters Eastern Mediterranean Energy and Security Calculus” başlıklı yazısında Tanchum, İsrail’in Kıbrıslı Rumlar ve Yunanistan’la daha gelişmiş bir kollektif savunma sistemine geçmek zorunda kalabileceğini yazıyor. Yazıdaki tüm görüşlere katılmayabiliriz ama İsrail’in algılarını yansıtması önemli.

Bölgede ya ilişkiler normalleştirilecek, anlaşmazlıklara çözüm üretilecek, ya da sürtüşme artacak. Akıl ve mantık çözüm ve işbirliği yolunu gösteriyor.

 

Yazarın Tüm Yazıları
Burkini ve özgürlükler 
Joe Biden ziyareti    
Halep savaşları 
Türk Akımı gerçekleşecek mi?    
Yine mülteci konusu 
Türkiye ve Rusya 
Din ve siyaset 
Rakamlarla mülteci sorunu 
Sıcaklar, kuraklık 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dünya nereye gidiyor? 
Darbe girişimi ve dış politika 
Çözüm daha çok demokrasi 
Sol nerede? 
Sırada İtalya mı var? 
NATO’nun Varşova sınavı 
Avrupa’nın asileri 
Dış politikada doğru adımlar 
İngiltere’nin işi zor 
Büyük Britanya mı, küçük İngiltere mi? 
Avrupalılar ve dünya 
Brexit: Kötü fikir 
Brexit ötesinde AB şüpheciliği 
Demografi ve Avrupa 
1916 Orta Asya ayaklanması 
Ortadoğu’da gençler ne düşünüyor? 
Avrupa ve aşırı sağ   
Doğu Akdeniz’de su sorunu 
Dünya İnsani Zirvesi İstanbul’da 
Ortadoğu’da sınırlar 
Sykes-Picot 100 yaşında 
Vize muafiyeti olacak mı? 
Rusya, Türkiye: Yapısal sorunlar 
22 Mayıs seçimleri yaklaşırken 
Vizesiz Avrupa  
Dine dayalı devlet 
100 yıl sonra Kut’ül Amare 
Irkçılık 
İslam dünyasının durumu  
Kaliteli Rusya analizi 
Panama belgeleri depremi 
BM Genel Sekreteri kim olacak? 
Terörizm ve nükleer güvenlik 
IŞİD’le mücadelede ilahiyat 
Teröre lanet 
Brüksel’den ne çıktı? 
Büyük pazarlık 
Türkiye-AB anlaşması 
Basın özgürlüğü 
Oscarlar ve Spotlight 
Türkiye-AB zirvesine doğru 
İran nereye? 
Suriye: Obama’nın iflası 
Zor günler 
Suriye açmazları 
Suriye’de ateşkes mi? Chamberlain’in hayaleti 
Su ve elektrik 
Suriye: Köyün minareleri 
AB ve gelecek 
Dördüncü endüstri devrimi 
Temelleri sarsılan AB 
Avrupa’nın kaybolan rüyası 
Ortadoğu’da bir Çinli 
İslam dünyasının durumu 
Avrupa’nın popülizm sorunu 
Suudi Arabistan-İran krizi 
ABD’de kadın başkan 
2016’ya “Merhaba” derken 
Ne olacak bu AB’nin hali? 
Dış politikada gerçekçilik 
Türkiye-İsrail ilişkileri 
Ortadoğu’da mezhep kavgaları 
Tarihi Paris anlaşması 
İslam, Müslümanlar, Batı 
Türkiye ve AB üyeliği 
Stratejik rekabet 
AB-Türkiye zirvesi 
Gerilimi düşürme zamanı 
20 yıl sonra Bosna 
Gözler Paris’te 
İklim değişikliği ve global endişe 
Yaklaşan G20 zirvesi 
Su ve İsrail 
Diğer seçimler: Azerbaycan 
Türkiye: Umut ve kaygı 
Coğrafya ve politika (jeo-politik) 
Rusya’nın artan askeri gücü 
Terörizm başaramaz 
Seçimlere doğru Türkiye 
Putin Suriye’de neyin peşinde? 
Enerji, AB, İran 
Hac faciasının düşündürdükleri 
BM başarılı oldu mu? 
Sürdürülebilir kalkınma hedefleri 
Yunanistan’a istikrar gelecek mi? 
Corbyn başarabilir mi? 
Suriye satrancında Rusya 
İnsan kaçakçıları 
Savaşların kurbanı çocuklar 
Mısır’ın enerji piyangosu 
Yine suyun önemi 
AB’nin mülteci krizi 
AB’nin mülteci krizi 
Tsipras’ın sınavı 
Türkiye’de karar halkın 
Türkiye’ye üzülmek 
Stratejik bir kaynak: Su 
Başka bir “çılgın proje” 
Çocuklar öldürülmesin! 
Enerjide Türkiye-AB işbirliği 
Türkiye ve uyanan dev 
IŞİD’le savaş 
Yunanistan: Sönen umutlar 
AB’nin geleceği 
İran’la tarihi anlaşma 
Rusya’nın ayıbı 
Evet mi, hayır mı? 
Suriye’ye dikkat 
İran’la anlaşma olacak mı? 
ABD’ye bakış 
Rakamlarla mülteci krizi 
Magna Carta 800 yaşında 
Dünyada silahlı çatışmalar 
Yunanistan’ın geleceği 
Türkiye’de yeni dönem 
Güç paylaşımı, Lübnan 
Güç paylaşımı, Kuzey İrlanda 
Güç paylaşımı, Bosna 
Geçmiş ve gelecek 
ABD’nin Irak fiyaskosu 
Arakan Müslümanlarının trajedisi 
Siyasette deprem 
Zafer günü 
İngiltere nereye? 
Akdeniz’de stratejik dengeler 
ABD’nin Türkiye’ye bakışı 
Vietnam Savaşı’nı hatırlamak 
Akdeniz trajedileri ve AB 
Yunanistan: Karar zamanı 
Seçimler ve sonrası 
Esas konu geleceğimiz 
Milletin makûs talihi 
Siyasette yeni soluk 
Siyasette yeni soluk 
Çoklukta ölüm bile tatlıymış… İnanmayın! 
İran’la satranç 
Toprakları kanlı Yemen 
Bir yıl sonra Kırım 
İnternete bakış 
Çanakkale geçilmez 
Netanyahu sınavda 
Kadın liderler zorda 
Rumlar ne düşünüyor? 
Savaş çığırtkanı Netanyahu 
Rusya ve Putin 
Demokrasi, demokratlık 
Avrupa’nın kaderi Almanya ve Rusya’nın elinde 
Türkiye’nin kadınla sınavı 
Ukrayna anlaşması kalıcı mı? 
Yunanistan’ın kader günleri 
Avrupa’nın Ukrayna sınavı 
Yakarak öldürmek 
Sina’da ne oluyor? 
Ekonomi ve siyaset 
Yunanistan kavşakta 
Dünyada demokrasi geriliyor mu? 
Euro bölgesinin sorunları 
Avrupa ne yapmalı? 
Müslümanlar ne yapmalı? 
Terörizm hepimizin düşmanı 
Risk toplumu 
Robotlar ve işçiler 
2015: Seçimler yılı 
Güzel Türkçemiz 
Enerji jeo-politiğinde LNG 
2015’te Ortadoğu 
Putin zorda 
Yunanistan’a dikkat 
Gelir uçurumu 
Enerji oyununda kritik gelişme 
Nükleer enerji 
Yeni soğuk savaş mı? 
Dünya Bankası’nın iklim raporu 
Yine iklim değişikliği 
İran’la anlaşma mümkün olacak mı? 
ABD ve Çin sürprizi 
Küreselleşmenin neresindeyiz? 
Mescid-i Aksa 
İngiltere AB’den çıkacak mı? 
ABD Kongresi için yarış 
Ukrayna ve Tunus’ta kritik seçimler 
Türkiye’nin G20 dönem başkanlığı 
Petrol fiyatları düşerken 
Eşitsizlik sorunu 
Küreselleşme ve dünya düzeni 
Ebola tehdidi  
Kurbanlar 
Türkiye’nin Ortadoğu sınavı 
Dünya düzensizliği ve BM 
IŞİD hedefte 
Barbarlar kapıdayken 
İskoçya: Kader günü 
İskoçya’dan Katalonya’ya 
İskoçya referandumu 
Kissinger’in “Dünya Düzeni” 
Kritik NATO zirvesi 
Arap dünyasında siyasal İslam 
Türkiye’de yeni dönem (mi?) 
AB ve Akdeniz 
Deneme sırası Norveçlide 
Putin, Aliyev, Sargsyan 
2014’te insani kalkınma 
Kavşaktaki Türkiye 
Türkiye ne düşünüyor? 
Uluslararası guguk 
10 Ağustos ve Kıbrıs 
İsrail kazanabilir mi? 
Yazacak ne kaldı? 
Hepimiz Gazzeliyiz 
Gazze senaryoları 
Filistin trajedisi 
Su sorunu ve uluslararası su hukuku 
Müslümanlar radikalizme karşı 
Türkiye cumhurbaşkanı 
Savaş: 100 yıl önce ve şimdi 
Çin ve Ortadoğu 
Dünyanın mülteci sorunu 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dış politikada gerçekçilik 
Dış güçler 
Bravo Obama 
AB’nin yeni açmazları 
Kapitalizm ve eşitsizlik 
Mısır nereye? 
Öteki Avrupa seçimleri 
Küresel ısınma ve güvenlik 
Avrupa nasıl yolunu kaybetti? 
Washington’dan Biden geliyor 
Batı sonrası düzen 
Türkiye’nin enerji amaçları 
Doğu Akdeniz ve Çin 
Irak’ın geleceği 
Transatlantik ilişkiler, Türkiye 
Orhan Veli 100 yaşında 
Kıbrıs- Güney Afrika 
Ukrayna bıçak sırtında 
Etnik anlaşmazlıklara çözüm 
Türkiye-AB ilişkileri nereye? 
Afganistan’da kritik seçimler 
Türkiye’de “yeni dönem” 
Türkiye seçim sınavında 
Türkiye yanlış yolda 
Yasaklarla nereye kadar? 
Kırım’ın ilhakı ve biraz tarih 
Kırım: Kritik gün 
Ukrayna, Kırım, enerji 
Eşitlik: Uzun ince yol 
Ukrayna dersleri 
Rusya Kırım’a dönüyor mu? 
Venezuela’da ne oluyor? 
Kiev “Meydan muharebesi” 
Kiev alev alev 
Rusya, Mısır, Doğu Akdeniz 
Müzakereler başlarken 
Soçi Olimpiyatları başlarken 
Döviz ve durum tespiti 
Fransa-Türkiye ilişkileri 
Ukrayna: Rusya-AB rekabeti 
Gözler Cenevre 2’de 
2014’te savaş çıkar mı? 
Siyasi partilerin geleceği 
Downer başarabilecek mi? 
Cesur yeni dünya 
Avrupa’da aşırı sağa bakış  
Ekonomik beklentiler zayıf 
2014 ve Kıbrıs 
2014 ve Türkiye 
Mandela: Özgürlük meşalesi 
Ortadoğu’da Türkiye algısı 
Eleştirel ve özgür düşünce 
Fikirler, özgürlük ve hukuk