Derviş Deniz

 

Kayıt Dışı Ekonomi

07 April 2014, Monday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Dünyanın gelişmiş ülkelerinde ekonomilerin tekrar büyüme trendine girmesi ile birlikte kayıt dışı ekonomik yapı olan küresel kayıt dışı mal ve hizmet piyasasının hacmi de artmaktadır. Küresel kayıt dışı işlemlerin bugünkü hacminin ABD Doları olarak 1.77 trilyon dolar olduğu tahmin edilmektedir.  Ekonomik İşler Enstütüsü’nün (The Institute of Economic Affairs) yaptığı araştırmalara göre, kayıt dışı işlemler  İngilter’de gayrisafi milli hasılanın (GSMH) % 10’unu oluştururken, İspanya, İtalya ve Yunanistan’da GSMH’nın % 20 ile % 30 arası, İskandinav ülkelerinde ise %14’ünü oluşturmaktadır.

Dünyanın artan küreselleşmesi ve internet ağının bütün dünyaya yayılması kayıt dışı ekonomik aktivitenin  küçük yerel piyasalardan tüm dünyayı içine alan küresel piyasaya yönelmesini sağlamıştır. Yasal olmayan yollardan üretilen mal ve hizmetler, internet üzerinden  işlem yapılmak suretiyle dünyanın her yerine yayılmaktadır. Yasal yollardan üretim yapanlar, bu yasal olmayan ürünleri  tespit edip operasyonu kapatmak için büyük çabalar göstermektedirler.

 

Kayıt dışı mal ve hizmet piyasasının boyutu ile ilgili yapılan araştırmada ortaya çıkan sonuçlar ilginçtir. Bu araştırmaya göre :

 

Dünyada üretilen sigaraların %12’si yasal olmayan yollardan satılmaktadır. Sigarada yasal olmayan satışların en çok gerçekleştiği ülke de  % 40 ile Malezya olmaktadır.

 

Dünyada aklanan kara para ABD Doları olarak 2 ile 3 Trilyon arasındadır. En çok sahtesi basılan para birimi de ABD Dolarıdır.

 

Esrar ticareti ile uğraşan çetelerin yürüttüğü operasyonların en önde gelen ülkeleri Meksika ile Nijerya’dır. Bu ülkelerde günde ortalama 72 kişi kaçırılmaktadır.

 

Somali’nin kıyılarından geçen gemileri kaçıran korsanların, fidye olarak yıllık topladıkları miktar ABD Doları olarak 413 Milyar dolardır.

 

Araştırmanın kapsadığı daha birçok alan vardır ve bu konuda ciddi sayılacak istatistikler bulunmaktadır.    Dünyanın gelişmiş ülkeleri bu ürkütücü rakamlar karşısında kara para ve kayıt dışı ekonomik aktivitelere karşı önemli tedbirler alma yönüne gitmişlerdir.

 

Gelişmiş ülke hükümetleri kendi ülkeleri içersinde üretim yapan dünyanın ekonomideki hakim firmalarının en büyük tehdidi olarak, bu kayıt dışı mal ve hizmet  piyasasını görmektedir. Dikkat edilecek olursa da kayıt dışılığın en çok görüldüğü ülkeler gelişmekte olan ülkelerin bazıları  ile gelişmemiş ülkelerin genelidir.

 

Gelişmekte olan ve gelişmemiş ülkelerin yasal alt yapılarındaki eksiklikler ve bir kısmında geçmişten gelen yönetimdeki yolsuzluklar, bu ülkelerin kayıt dışı mal ve hizmet üretiminin merkezi olmalarına olanak sağlamaktadır. Ekonomik şartların gelişmemişliği, hem bu ülke insanlarının hem de bu insanların muhtaçlığını kullanan kişi veya kurumların büyük bir ticari aktiviteyi kayıt dışına kaydırmalarına imkan vermektedir.

 

Gelişmiş ülke hükümetleri kayıt dışı mal ve hizmet üretimine karşı, kara para ile mücadele adı altında bir mücadele başlatmış olmaları yanında, vergi avantajları ile bu gibi aktivitelerden doğabilecek kara paraların gidebileceği ülkelere karşı da bazı yaptırımlar uygulamaktadır. Yapılan yaptırımlar ekonomik olsa da zaman zaman da İran örneğinde olduğu gibi siyasi nedenlere de dayanabilmektedir.

 

Bugün dünyanın gelişmiş ülkelerinin kayıt dışı mal ve hizmet üretimine karşı aldığı önlemler yanında hangi konulara göz yumduğu da tartışılmalıdır. Dünyanın ürettiği mal ve hizmetlerin 1.77 trilyon dolarının kayıt dışı ekonomide yer aldığı noktasından bakarsak, bu yaratılan hacmin kaçta kaçının bu gelişmiş ülkelerin mali sistemi içerisinde dolaştığını sorgulamamız gerekir. Bana göre kayıt dışı aktivitelerden kaynaklanan paraların büyük bir kısmı köşede filan saklanmamaktadır ve küresel mali sistem içerisinde dolaşmaktadır.

 

Kayıt dışılık ile mücadele her ülkenin önemli bir görevidir. Kayıt dışı ekonomiden gelen kaynakların kayıt dışında kalabilmesi tehlikesi, bu kayıt dışı paraların hiç de istemediğimiz gayeler için de kullanılmasını sağlayabileceğini de düşünmemizi sağlamaktadır. Ülkeler, sahtecilik ile üretilen mal veya hizmetlere karşı mücadele etme yönünde ne kadar etkili olurlarsa insanlık için o kadar iyi olur. Ancak yasal yollardan üretilen mal ve hizmetlerin vergi avantajları sağlamak için vergisi düşük ülkelere kaymasına aynı tavrı göstermemesi gerekir inancındayım.

 

Dünyamızda ülkeler ve dolayısı ile insanlar arasında gelir düzeylerinde büyük farklar olmaya devam ettiği müddetçe, kayıt dışılığı daha fazla göreceğiz. İnsanların sistem dışına çıkmasında en önemli etkenin gelir farklılıkları olması yanında doyumsuzluğun yarattığı etkiyi de göz ardı etmememiz gerekir. Yaşadığı dünyanın kaynaklarını düşünmeden harcayabilen insanın sistem dışında faaliyet gösterebileceğini düşünmemiz normaldir.

 

Yazarın Tüm Yazıları
G20 toplantısında hedefler 
Güncel 
Önümüzdeki aylarda vatandaşın ekonomik şartlarında kötüleşme olur mu? 
Toplumdaki özgüven eksikliği ekonomik atılımları da etkilemektedir 
Önümüzdeki aylarda ekonomide neler bekleniyor? 
Yabancı yatırım ama nasıl? 
Brexit sonrası Avrupa Birliği 
Brexit büyük hata 
Türkiye ekonomisinin durumu KKTC için çok önemli 
KKTC pahalılık yaratmada gelir düzeyine göre dünyada bir numara 
Ekonomik protokol maddeleri ve su anlaşması geciken icraatların sonucu 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (5) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (4) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (2) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması 
Yatırım ortamının iyileştirilmesi 
KKTC ile TC arasındaki ekonomik protokoller 
Terörizmin hedeflerinden biri ekonomik yıkım 
Önümüzdeki 15 yıl içerisinde en önemli sorun sürdürülebilir insan yaşamı 
Ekonomiye bir de yurt dışından bakmak 
Tüketim toplumu ve sosyal bozulma 
KKTC’de su krizi dünyada ekonomik durgunluk tehlikesi 
Devlet adamlığı, klasik anlamda işadamlığı ve fırsatçılık 
Göç dalgası, fakirlik ve yardım 
Gelir dağılımındaki aşırı farklılıklar sosyal krizler doğurabilir 
Planlama 
Rum Maliye Bakanı’nın Kıbrıs Türk ekonomisi ile ilgili sözleri 
2016’da neler bekleniyor? 
Siyah kuğuların uçuşu 
Siyasette ekonominin bütününü görmek 
Bugünlerde ekonomik hayatımız nasıl görünüyor 
Vergide zarar gösteren kişi veya kurumlar neden zarar gösteriyor 
Kıbrıs’ta toplumların uzlaşacağı ortak bir ekonomik yapı mı, etnik bir ekonomik yapı mı? 
Terör, ekonomik hayatın en büyük risklerinden biridir 
Hükümetler şeffaf muhasebe sistemine geçmeye başladılar 
Ortadoğu’da yaşananların ne olduğunu Avrupa şimdi anlamaya başladı. Ya biz? 
Dünya sınırları olmayan pazara dönüşüyor 
Mülkler konusu ve güncel sorun döviz kurları 
Bir ülkenin ekonomisindeki büyüme kişilerin refah seviyesine yansımazsa 
Söz su yönetiminden açılınca 
Görüşmeler iç siyaset ve döviz kurları 
Ayakları üzerinde duran bir ülke 
Vergi yasa ve uygulamaları vergi kaçaklarını teşvik etmemeli 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Kuzey Kıbrıs’ta bağımsız denetçiliğin durumu 
Bağımsız denetim 
Ortadoğu değişimler bölgesi 
Bağımsız Denetci – Mali Müşavir – Muhasebeci 
DÜNYA ENERJİ KAVGALARI 
Kıbrıslıların kendilerine ait varlıkları yönetmesi 
G 20 ve uluslararası ticaret hizmet ve finansmanda vergi kaçağı 
Avrupa bankaları stres testi 
Avrupa bankaları stres testi 
Ortadoğu’da yaşamak 
Ekonomide daralma var mı? 
Ekonomik çıkarlar ülkeler ve insanlar 
Yeni dünya düzeni 
Şirketler yasasında artık değişim zamanı 
Siyasi gelişmeler ve ekonomi 
Siyasi çözümsüzlüğün ekonomik maliyeti 
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının önemi 
Ortadoğu ve bitmeyen çıkar kavgası 
İçinde bulunduğumuz bölgede ekonomik istikrar için büyük sorumluluk gerekir 
Avrupa Parlamentosu seçimleri bize ne mesaj veriyor? 
Hedefi olmayanların gelecek kaygısı büyük olur 
2014’ün ilk çeyreğinde dünya ve KKTC ekonomisi nerede? 
Kıbrıs sorunun çözümünde ekonomi 
Yatırımlar açısından Kıbrıs’’ta çözüm neden önemli 
Para akışındaki durgunluk mali tedbirlerle aşılabilir mi? 
Uluslararası Kriz Grubu’nun Kıbrıs raporunun ekonomik yönü 
Kara Para ile Mücadele ve KKTC 
Tanınma veya Tanınmama ile dünya gerçekleri 
Günlük olaylarla uğraşırken 2014 Yılında olabileceklerin hesabını iyi yapmalıyız 
Kıbrıs sorunu ile ilgili hareketlenme ve ekonomi