Derviş Deniz

 

Kıbrıs sorunun çözümünde ekonomi

05 May 2014, Monday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Belki çok fazla üstüne düşmediğim için Kıbrıs sorununa çözüm bulmak amacı ile bugünlerde yapılan görüşmelerde ekonomi ile ilgili ne konuşulduğu hakkında pek bir bilgim olmadığını söyleyebilirim.

Görüşmelerde yer alan kişilerden veya basından ekonomi ile ilgili ne konuşulduğu hakkında herhangi bir haber yoktur. Halbuki ekonomi dışında birçok konuda spekülatif de olsa kulağımıza çeşitli söylemler gelmektedir.   Tabii ki henüz tarafların al ver sürecini başlatmadığı bu dönemde kesinleşen hiçbir şeyin olmaması doğaldır. Ancak ekonomi konusu bilhassa gündemde değilmiş gibi görünüyor. Bu nedenle Kıbrıs sorununa çözüm bulmak için yapılan görüşmelerde ekonomide ne konular konuşulduğundan çok, ne gibi konuların bizler için önem taşıdığı üzerinde durmak istiyorum.

Ekonomide toplum bireylerini en çok ilgilendiren bireysel faktörler kadar toplumsal faktörler de önemlidir. Bu nedenle ekonomi daima iki başlık altında öğretilmektedir. Bu başlıklardan biri bireyin ekonomisini dikkate alan mikro ekonomi, bir de ekonominin tümünü dikkate alan makro ekonomidir. Bana göre her bireyin ekonomik refahı için her iki konu da önem taşımaktadır.

Kıbrıs sorunun çözümünde ekonomik faktörlerin en önemlisi bireysel mülklerdir. Kıbrıslı Rumların kuzeyde bıraktığı ve Kıbrıslı Türklerin tasarrufunda bulunan gayri menkuller ile Kıbrıslı Türklerin güneyde bıraktıkları ve Kıbrıs Rum Yönetimi’nin vasiliği altındaki gayrimenkullerin mülkiyet sorunları, ekonomide önemli bireysel sorunlardır. Bu konuda hem kuzey ve hem de güneyde yapılan icraatlar sonucunda bugüne kadar ekonomik açıdan büyük kazanç sağlayan kişiler olduğu kadar, ekonomik olarak mağdur olmuş birçok kişi vardır.

Çözüm çabalarının hızlandığı bu dönemde Türk olsun Rum olsun birçok Kıbrıslı kişi için en önemli beklenti mülklerle ilgili varılacak sonuçtur. Bir yandan atalarından kalan mülkü ekonomik bir kıymete çevirmeye çalışan kişiler, diğer yandan karşılığı tam olmamasına rağmen düzen sayesinde hakkından fazla mülk sahibi olmuş ve bu elde ettiği mülklerin elinden gideceği korkusu taşıyan kişiler, bir de kazanılmış parası ile satın aldığı mülkün statüsünün ne olacağını bilmeyen kişilerin tedirginliklerinin ve beklentilerinin görüşme sürecine kattığı baskılar bulunmaktadır. Varılacak sonucun kişilere bireysel olarak fayda mı zarar mı vereceği de merak konusudur.

Mülk konusunun karşılıklı anlaşmalar sonucu bir çözüme ulaşması halinde ortaya bir mali yük çıkacağı kesindir. Bu çıkacak mali yükün kimin tarafından karşılanacağı konusu da ekonomik bir konudur. Ama ne olursa olsun mülk sorunun çözümünde ortaya çıkacak mali boyutun büyük bir kısmını bu adada yaşayan Kıbrıslılar yüklenecektir.

Bireysel mülk hakları Kıbrıs’ta birçok kişiyi etkilerken, diğer taraftan federal yapının yaratacağı koşullar her iki toplumu ekonomik açıdan farklı etkileyecektir.

Kıbrıslı Rumlar 1963 Aralık ayından başlayarak bugüne kadar toplumsal seviyede Kıbrıs Cumhuriyeti’nin siyasi hakları kadar ekonomik haklarını da tek başına kullanmışlardır. Dış dünyada Kıbrıs adası üzerinde ekonomik açıdan karar verme hakkına sadece Kıbrıslı Rumların sahip olduğu kabul edilmektedir. Bu haklar para birimini kontrol etme ve basma, ortak gümrük birliği anlaşması yapma, çifte vergilendirmeyi önlemek için çeşitli ülkelerle bireysel anlaşmalar yapma, devletlerin direk olarak üye olduğu uluslararası ekonomik kurumlarda devlet adına ülkeyi temsil etme gibi hakları içermektedir.

Kıbrıs’ın kuzeyinde Kıbrıslı Türklerin kurduğu KKTC, 1974 sonrasında ekonomik alanda tüm kurumlarını kurup çalışır duruma getirmiş olmasına rağmen, kendi sınırları dışına bu hakkını taşıyamamaktadır.

 

Kıbrıs’ta var olan gerçek, Kıbrıslı Rumların siyasi ve ekonomik açıdan Kıbrıs’ın tek temsilcisi kabul edilmesidir. Olası bir çözümde Kıbrıslı Rumların zorla gasp ettikleri siyasi ve ekonomik alandaki egemenlik haklarını Kıbrıslı Türklerle paylaşması gerekmektedir. Bu yapılırken de bir kısım yetkilerin Kıbrıslı Türklerin idaresindeki federal devlete devredileceği de bilinmektedir. İşte bu aşamada Kıbrıslı Türklerin kendi federal devletleri içerisinde yukarıda değindiğim konulardan hangisini kendi iradesi ile yürüteceği de anlaşmaların ekonomi başlığının en önemli bölümüdür.

 

Kıbrıslı Rumların geçen yıldan beridir karşılaştıkları ekonomik zorlukları biliyoruz. Ayrıca Avrupa Birliği üyesi olmaları dolayısı ile de ekonomik ve mali politikalarda çok da rahat hareket edememektedirler. Bana göre Kıbrıs’ta bulunacak bir çözüm, Kıbrıslı Rumlara bilhassa Avrupa Birliği’nin uyguladığı kesin kuralları  ekonomi alanında bir müddet rahatlatacaktır. Bunun da olabilmesi için Kıbrıs’ın kuzeyindeki federal devletin alacağı deregasyonlar çok önemlidir. Kıbrıslı Türklerin Avrupa Birliği içersinde güçlü bir ekonomik yapıya ulaşması için kaynak çekebilmesi gerekmektedir. Kaynak için de Kıbrıs’ın kuzeyinin sermaye çekmesi önemlidir. İşte bu noktada Kıbrıslı Rumların Kıbrıslı Türklerin ekonomik refahına her zaman olduğu gibi engel koymak yerine, Kıbrıslı Türklerin ekonomik olarak gelişmesinden memnun olmaları gerekmektedir. Çünkü kuzeyde yaşanacak refah ve ekonomik açıdan güçlü bir Kıbrıslı Türkler dolaylı olarak Kıbrıslı Rumları da olumlu yönde etkileyecektir.

 

Önümüzde duran çözüm sürecinde Kıbrıs’ın kuzeyindeki devletin vergi, serbest bölgeler, ayrıcalıklı kredi imkanları konusunda ayrıcalıkları ile ilgili görüşmelerin yapılıp yapılmadığını bilmiyoruz. Ancak bunların yapılmasının zorunluluğu Kıbrıslı Türkler açısından ortadadır. Bizlerin Kıbrıs’ta bulunacak siyasi çözümün ekonomi bacağını sadece bireysel mülk konusuna bağlamamız, yıllardır yaşadığımız toplumsal ekonomik sıkıntıları aşmamıza yardımcı olmaz. Bizim için en önemlisi Kıbrıslı Türklerin  ekonomik haklarının tescilidir.

 

 

Yazarın Tüm Yazıları
G20 toplantısında hedefler 
Güncel 
Önümüzdeki aylarda vatandaşın ekonomik şartlarında kötüleşme olur mu? 
Toplumdaki özgüven eksikliği ekonomik atılımları da etkilemektedir 
Önümüzdeki aylarda ekonomide neler bekleniyor? 
Yabancı yatırım ama nasıl? 
Brexit sonrası Avrupa Birliği 
Brexit büyük hata 
Türkiye ekonomisinin durumu KKTC için çok önemli 
KKTC pahalılık yaratmada gelir düzeyine göre dünyada bir numara 
Ekonomik protokol maddeleri ve su anlaşması geciken icraatların sonucu 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (5) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (4) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (2) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması 
Yatırım ortamının iyileştirilmesi 
KKTC ile TC arasındaki ekonomik protokoller 
Terörizmin hedeflerinden biri ekonomik yıkım 
Önümüzdeki 15 yıl içerisinde en önemli sorun sürdürülebilir insan yaşamı 
Ekonomiye bir de yurt dışından bakmak 
Tüketim toplumu ve sosyal bozulma 
KKTC’de su krizi dünyada ekonomik durgunluk tehlikesi 
Devlet adamlığı, klasik anlamda işadamlığı ve fırsatçılık 
Göç dalgası, fakirlik ve yardım 
Gelir dağılımındaki aşırı farklılıklar sosyal krizler doğurabilir 
Planlama 
Rum Maliye Bakanı’nın Kıbrıs Türk ekonomisi ile ilgili sözleri 
2016’da neler bekleniyor? 
Siyah kuğuların uçuşu 
Siyasette ekonominin bütününü görmek 
Bugünlerde ekonomik hayatımız nasıl görünüyor 
Vergide zarar gösteren kişi veya kurumlar neden zarar gösteriyor 
Kıbrıs’ta toplumların uzlaşacağı ortak bir ekonomik yapı mı, etnik bir ekonomik yapı mı? 
Terör, ekonomik hayatın en büyük risklerinden biridir 
Hükümetler şeffaf muhasebe sistemine geçmeye başladılar 
Ortadoğu’da yaşananların ne olduğunu Avrupa şimdi anlamaya başladı. Ya biz? 
Dünya sınırları olmayan pazara dönüşüyor 
Mülkler konusu ve güncel sorun döviz kurları 
Bir ülkenin ekonomisindeki büyüme kişilerin refah seviyesine yansımazsa 
Söz su yönetiminden açılınca 
Görüşmeler iç siyaset ve döviz kurları 
Ayakları üzerinde duran bir ülke 
Vergi yasa ve uygulamaları vergi kaçaklarını teşvik etmemeli 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Kuzey Kıbrıs’ta bağımsız denetçiliğin durumu 
Bağımsız denetim 
Ortadoğu değişimler bölgesi 
Bağımsız Denetci – Mali Müşavir – Muhasebeci 
DÜNYA ENERJİ KAVGALARI 
Kıbrıslıların kendilerine ait varlıkları yönetmesi 
G 20 ve uluslararası ticaret hizmet ve finansmanda vergi kaçağı 
Avrupa bankaları stres testi 
Avrupa bankaları stres testi 
Ortadoğu’da yaşamak 
Ekonomide daralma var mı? 
Ekonomik çıkarlar ülkeler ve insanlar 
Yeni dünya düzeni 
Şirketler yasasında artık değişim zamanı 
Siyasi gelişmeler ve ekonomi 
Siyasi çözümsüzlüğün ekonomik maliyeti 
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının önemi 
Ortadoğu ve bitmeyen çıkar kavgası 
İçinde bulunduğumuz bölgede ekonomik istikrar için büyük sorumluluk gerekir 
Avrupa Parlamentosu seçimleri bize ne mesaj veriyor? 
Hedefi olmayanların gelecek kaygısı büyük olur 
2014’ün ilk çeyreğinde dünya ve KKTC ekonomisi nerede? 
Yatırımlar açısından Kıbrıs’’ta çözüm neden önemli 
Para akışındaki durgunluk mali tedbirlerle aşılabilir mi? 
Kayıt Dışı Ekonomi 
Uluslararası Kriz Grubu’nun Kıbrıs raporunun ekonomik yönü 
Kara Para ile Mücadele ve KKTC 
Tanınma veya Tanınmama ile dünya gerçekleri 
Günlük olaylarla uğraşırken 2014 Yılında olabileceklerin hesabını iyi yapmalıyız 
Kıbrıs sorunu ile ilgili hareketlenme ve ekonomi