Av. Hasan Sözmener

 

Kamulaştırmada Tazminat

02 September 2014, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Son günlerde, kamulaştırma konusunda bana sorulmakta olan sorular sıklaşmıştır. Bu nedenle bu konudaki yasal durumu tekrardan kısaca özetlemeyi uygun buldum.
“Kamulaştırma”, vatandaşın mülkiyetindeki taşınır veya taşınmaz bir malın, elinden zorla alınmasıdır. Devletin veya kamulaştırma yetkisine sahip makamın, zorla mal edinmesidir. Kamulaştırmada zorlama olduğu için, zorlanan tarafın yani malı zorla alınan tarafın, malının kamulaştırılmasından mutlu olması veya memnun olması beklenemez. Kamulaştırmanın, yasanın özel olarak belirtmekte olduğu bir kamu yararı için yapılabiliyor olması bu durumu değiştirmemektedir.
Kamulaştırma yapılmasının düşünüldüğü, önce bir ihbarla duyurulur. İhbarda, kamulaştırma düşüncesine karşı, kamulaştırmadan etkilenebilecek olan kişilere en az 15 günlük bir itiraz hakkı tanınır. Kamulaştırma ihbarının yayınlanmasındaki gaye, kamulaştırmanın yapılmasına ilişkin soruşturma yapılmasını sağlamak ve kamulaştırma ile ilgili nihai karara varabilmek açısından hazırlıklar yapabilmektir. Kamulaştırma ihbarının yayınlanmış olması, kamulaştırmayı yapabilecek olan makama, ihbara konu mala, çok sınırlı maksatlar için girme hakkı tanımaktadır. ( irtifalarını ölçebilmek, mesaha edebilmek gibi nedenlerle ve mal sahibinin gözetiminde ve bilgisi dahilinde olmak şartı ile) Ancak kamulaştırma ihbarının yayınlanmış olması, ihbara konu malın, mülkiyetini veya tasarruf hakkını veya kullanım hakkını etkilememektedir. Başka bir ifade ile, söyleyecek olursak, kamulaştırma ihbarının yayınlanmış olması, devlete veya kamulaştıracak makama, ihbara konu mala, mal sahibi imiş gibi girme, tasarruf etme, kullanma, malı yıkıp dökme, mal içerisinde yol yapım işlerine girişmek gibi haklar ve yetkiler vermemektedir.
Hiçbir çağdaş, demokratik devlette ve hukuk devletinde, devlet ve kamulaştırma yetkisine sahip makam, kamulaştırma işlemleri tamamlanıp, mülkiyet hakkı kendisine geçmeden önce, bir mala, mal sahibi imiş gibi giremez, malı tasarrufuna ve kullanımına geçiremez, mal içerisinde yıkıp dökme işlemleri yapamaz, yol yapım işlemlerine girişemez. Daha doğrusu, malın sahibinin, mülkiyet, tasarruf ve kullanım hakkına müdahale edemez. Bu gibi davranışlara yeltenemez, yeltense dahi, yargı, derhal onu engeller.
Bu konu ile ilgili KKTC’de yürürlükte olan Haksız Fiiller yasasına göre, bir malın sahibi veya tasarruf edeni, malına tecavüz edilmesi halinde, tecavüz edenleri, makul bir güç kullanarak, malının dışına çıkarma hakkına da sahiptir.
Kamulaştırma ihbarının yayınlanmasından sonra, devlet veya kamulaştırma yetkisine sahip olan makam, en fazla 12 ay içerisinde, gerekli soruşturma ve hazırlık işlemlerini yapar ve ortaya çıkmış olan durum göz önünde bulundurularak, nihai kamulaştırma kararı ilan edilir.
Kamulaştırma kararının ilanından sonra da, ilgili mal, devletin mülkiyetine, tasarrufuna ve kullanımına geçmemektedir. Devlet veya kamulaştıran makam, mal sahibine ve ilgili kişilere, tam ve hakkaniyete uygun bir tazminatı ödemesi koşulu ile mülkiyet hakkına sahip olabilir. Mülkiyet hakkına sahip olmak da bazen, o malın tasarruf hakkını ve kullanım hakkını beraberinde getirmeyebilir.
Tam ve hakkaniyete uygun tazminatın saptanması ve ödenmesi nasıl olacaktır? Tam ve hakkaniyete uygun tazminatın saptanması iki şekilde olabilir. 1. Ya, devletle veya kamulaştırma yapma yetkisine sahip makamla, ilgili kişi veya kişiler uzlaşarak saptayabilirler. 2. Ya da, uyuşma sağlanamaz ise, ilgili kişi veya kişilerin mahkemeye müracaat etmeleri üzerine, mahkeme tarafından saptanır.
Bazı devlet yetkililerinin, “tazminat konusunda anlaşma sağlanamaz ise, devlet düşünmekte olduğu tazminatı, maliyeye yatırır ve devlet mülkiyete sahip olur” şeklinde görüşlere sahip oldukları söylenmektedir ki, bu görüşler kesinlikle yanlıştır. Bu maksatla maliyeye para, yatırılabilmesi için, tazminatın taraflar arasında uzlaşılarak kararlaştırıldığına ilişkin bir sözleşmenin sunulması veya bu konuda bir mahkeme kararı ibraz edilmesi gerekir. Bahsedildiği şekilde bir sözleşmenin veya mahkeme kararının yokluğunda, maliyeye para yatırılamaz ve mülkiyete de sahip olunulamaz.
Bir başka soru, tazmin etme sadece para ile mi olabilir? Tazmin etmek, bir kişinin mağduriyetini gidermek olduğuna göre, mağduriyet, para dışındaki yöntemlerle de giderilebilir. Hele hele, mağdur tarafın kabul edeceği yöntemle onu tazmin etmek en güzelidir. Kamulaştırmadan beklenen kamu yararına illa ki, zorla mal iktisabı yöntemi ile ulaşmak gerekmez. Hatta, öncesinde var olan tüm yöntemler denendikten ve başarı sağlanamadığının ortaya çıkmış olmasından sonra, mecburiyetten bu yönteme gidilmelidir. Devlet veya kamulaştıran makam, zorla mal iktisabı yöntemine gitmeden de, uzlaşarak mal satın almak, mal takas etmek gibi yöntemlere başvurabilir. Fasıl 224 Taşınmaz Mal yasasının 18. maddesi bu yöntemlere cevaz vermektedir. Zaten doğrusu da budur. Zorla mal iktisabı yetkisi, en son kullanılması gereken bir çare olmalıdır. Kamulaştırma işlemlerine başlanmış olması, tarafların başka türlü uzlaşmalarına engel değildir.
Yargıdan beklentim hukuk devleti ilkelerinin yerleşmesine yardımcı olmasıdır. Hemen şunu da ifade edeyim ki, bu konuda yargıdan hatırı sayılır şikayetler olduğu bilgimize gelmektedir. Şikayetler, devletin veya kamulaştıran makamların, yasa dışı tecavüzleri karşısında yargının çok pasif davrandığı yönünde olmaktadır.
Ancak, bundan sonra yargının daha aktif hale geleceği konusunda, şimdiki Yüksek mahkeme Başkanı Sayın Şafak Öneri’ye olan inancımın ve güvenimin tam olduğunu, bu aşamada tüm samimiyetimle, kamuoyu ile paylaşmak ihtiyacını duyduğumu ifade etmek istiyorum.

Yazarın Tüm Yazıları
Halk oylaması 
İlmi olmasın 
Anlaşılmak ve anlatmak 
Ölüm cezası ve koordinasyon ofisi 
Hap bölme (kırma) makinası 
İlk soruşturma 
Keşke bu iş yargıya bırakılmasaydı 
Yasal düzenlemedeki karışıklıklar 
Egemenlik duyarlılığı 
Kantarın topuzu kaçtı 
Cumhurbaşkanı topu Anayasa Mahkemesi’ne attı 
Girne kayasından aşağıya atsalar dahi 
Kızıyoruz ama… 
Yargıda teamül 
Beşinci kitabım 
Söylemiştim boşanmaların artacağını 
Eğri gemi, sefer de eğri 
YÖDAK Başkanı 
Suç kimdedir? 
Rüstem Sefer (21.1.1943-7.4.2016) 
Türkiye yargıda reform istiyor 
Beraat kararı ne demektir? Ya vicdan? 
Türkiye yargıda reform istiyor 
Denetimli serbestlik hakkında 
Bekle be annem 
Şartlı tahliye şikayetleri 
Şartlı tahliye nedir? 
Hangi canlı öldürülürse cinayet olur? 
Sınır dışı kararları 
Hisseli mal satışlarındaki tin gözlükler 
Hisseli taşınmaz mallar 
Taşınmaz mallarla ilgili bazı sorunlar 
“Cahil adam, ne zarar verebilir ki?” 
Unutulma hakkı 
Lütfen bulaştırmayalım 
Yüksek ökçeler 
Kalp sağlığı 2  
Kalp sağlığı 2 
Kalp sağlığı 
Mahkeme kararları 
Cinayet suçları 
Amerika’nın Kıbrıs’ı kaptırmaya niyeti yok 
Acamı Deli 
Kiminle iş yaptığınıza dikkat  
Kudret Özersay 
Kudret Özersay 
Koruma emri (Aile Yasası altında) 
Koruma emri (Aile Yasası altında) 
Yargıç atamaları 
İletişim böyle mi olmalıdır? 
İletişim böyle mi olmalıdır? 
Tutukluluk 
Kıbrıs sorunu çözülünce 
Kıbrıs sorunu çözülünce 
Bir de sen yaz dediler 
Sabah kahvaltısı  
2015-2016 Adli Yılı başlarken  
Boşanmada paylaşılmayacak mallar 
Boşanmada paylaşılmayacak mallar 
Boşanmada paylaşılmayacak mallar 
Yargı sallanmadan boşanma sebebi  
Yargı sallanmadan boşanma sebebi 
Nişanlanma ve evlenme 
Boşanmada koçan değişikliği 
Sabit görüntülü radarlar 
Napan be yeğen? 
CÜBBE 
YÖDAK ve İyi İdare Yasası 
1 yıl ve 2 yıl hapis cezası tartışması 
Avukat/hukukçu milletvekilleri ve siyasetçiler 
Belesbite devam 
Belesbit 
Almak ve vermek  
Irza geçmek (Cinsel tecavüz)  
Aile Değişiklik Yasa Tasarısı (3)  
Aile Değişiklik Yasa Tasarısı  
Polis terfilerinde son durum 
Cumhurbaşkanlığı seçimleri yaklaşırken 
Faks numarası  
Eleştiri 
Yüksek Mahkeme “acil” dedi 
Beytambal galsın yok ki 
Dönülmez akşamın ufkundayız 
Topluluk malı 
Fırsat yine kaçırıldı 
Avukata müdahale  
İki vahim durum ve dram 
Biline ki padişah seçilmeyecektir  
Dördüncü kitabım 
Tekrar nafaka borçlularına  
Nafaka borçlusuna ve anlayanına  
Yanlışı doğru zannetmek  
Tazminat hakkı  
Yargıdaki tehlikeli rekabet 
Emrullah Bey 
Göç Yasası’na devam 
Sayın yargıçlara duyurulur 
İmam yellenirse  
Ne istediğimizi galiba biz de bilmiyoruz 
Cezaevinden telefon var 
Olmadı müdür bey olmadı 
Hukukumuzda yargıcın konumu (2) 
Hukukumuzda yargıcın konumu (1)  
Hellada, bullada, uyusun da, büyüsün  
Resmi dil Türkçe 
İcar-satış 
Mahkemelerimizi bir daha deneyelim 
Eskiden de eskiler aranırdı 
Tıs yok gık yok, çıkart da görelim 
GK Komutanından rica ediyorum 
Cinayetle su yüzüne çıkanlar 
Tutuklama polisi zora sokabilir 
Oybirliği ile ret vacip olmuştur 
Genç yargıç adayları mülakatta 
Eğitim, denetim ve ceza 
Saat 21.53 
Polis terfilerinde top mahkemede 
Fermuarınız açık kalmış 
Anladığımı yazamıyorum 
Üçte bir 
Zorunluluk değil, mecburiyet vardır 
Kurbağanın nal hikayesi 
Bizimkiler yine coşabilir 
Bırakınız böyle kalsın  
Serhat Bey çok güzeldi 
Yargı, yargıç ve bina istiyor, bildiriyor ve talep ediyorum 
Sade sen mi Ersin Bey hepimiz da 
Polis terfileri konusunda iktidarı göreve çağırıyorum 
Lo lo lo 
Ah bir de rezillerden korkmasam 
Okul seçeceklere ihbar 
Kadın Eli 
İdam cezası ve hukuk reformu hakkında 
Felaketname olmasın 
İşte, işte söylemeye çalıştığım bu idi 
Allah aşkına çağrıda bulunuyorum 
Bizimkisi anglo 
Bazı trafik suçlarında niçin apar topar mahkemeye 
Ölüm getirmişti