Derviş Deniz

 

Ekonomide daralma var mı?

08 October 2014, Wednesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Bugünlerde kiminle konuşursanız, konuştuğunuz insanların büyük bir kısmı ekonomik sıkıntıları dile getirmektedir. Gazete sayfalarına bakıldığında sıkıntılarla ilgili haberler yanında, iyi haberle de yer almakta ancak, toplum içerisindeki moralsizlik sanki her şey kötü imiş gibi bir his vermektedir.

KKTC’de yıllardır iş yapan insanların yaşadığı büyük bir sorun var. Bu sorun da piyasada yeteri kadar nakit dönmemesi veya dönse de bu nakitin geri dönüşünün uzun zaman dilimine yayılmış olmasıdır. Mal satan veya hizmet veren kişi veya kurumların teslimat sonrasında tahsil etmeleri gereken miktarı iki veya üç ayda bazen de altı ayda tahsil ettikleri de piyasanın gerçekleri arasındadır.

Piyasada nakitin yavaş döndüğü ile ilgili belirli veriler olmasına rağmen, KKTC Merkez Bankası’nın çıkardığı periyodik raporlara bakıldığında bankalardaki mevduatların da artış trendinde olduğu görülmektedir. Bu durumda ya piyasadan gelen haberlerde bir saptırma var, ya da mevduat artışlarını yaratan ekonomik aktivite KKTC’nin alışagelmiş piyasalarındaki aktivitelerden farklıdır. Ülkede işadamı “sıkıntı var” derken mevduatlarda artış olmasının izahı bu durumda çok da kolay değildir.

KKTC’de faaliyet gösteren bankalardaki mevduat miktarlarının artmış olması bankalara da farklı baskılar getirmektedir. Gittikçe artan mevduat karşısında bankaların verdikleri kredileri de artırmaları performans neticeleri açısından önemlidir. Ancak bankalar bu kadar büyük kaynağı kredi olarak kullandıracakları kendilerine göre nitelikli işletmeler veya işadamları bulmakta zorlandıklarını ifade etmektedirler. Bankaların en büyük korkusu verilen kredinin geri dönüşünün olmayışıdır.

Ülkede nakit akışının yeterli olmaması işadamını da zora sokmakta ve tahsil edemediği miktarları kredi alarak kapatmaya gitmektedir. İşte bu durumda nakit ihtiyacı olan işadamı ile kredi verme ihtiyacı olan bankanın istekleri kesişmektedir. KKTC’deki bankalar kredi vermekte bu kadar istekli iken neden işadamları veya şahıslar bankacılık dışında finansman bulmak zorunda kalmaktadırlar? Bankalardan kredi alamayıp, farklı yerlerden kredi alanların hikayeleri ve yaşadıkları trajediyi hemen hemen herkes gazete sayfalarında görmektedir.

KKTC’de nakit akışının bu denli yavaş olması elde edilen kaynakların doğru kullanılmamasına bağlıdır. Gittikçe artan yaşam maliyetleri kişisel giderleri gittikçe artırmakta, ekonomide yeteri kadar büyüme  ve gelirlerde artış olmaması dolayısıyla da gelir-gider dengesi bozulmaktadır.

Ülkede yaşanan nakit sıkıntısından sadece vatandaş değil devlet de payını almaktadır. Son aylarda Bakanlar Kurulunun düzenlemek zorunda kaldığı “Tahsilatın Hızlandırılması” adı altındaki kararnamenin çıkarılmasının altında yatan neden, bazı kişi veya kurumların iddia ettiği gibi birkaç kişiye imtiyaz sağlamaktan çok, vatandaşın nakit sıkıntısının yarattığı devlete karşı sorumlulukları yerine getirememe zorunluluğunun kısmen atlatılmasıdır.    Görülüyor ki, ekonomik açıdan gelirlerin ekonomik büyümeyle artması ile maliyetlerin artışındaki fark ters yönde maliyet lehine seyir etmekte devam ettikçe, daha nice hükümetler buna benzer kararnameleri çıkarmak zorunda kalacaklardır.

KKTC ekonomik yapısında geçmişten gelen bir temelsizliğin mevcut olduğunu hepimiz biliyoruz. 1974 sonrası inşa edilen ekonomik yapının Kıbrıslı Türklerin karşılaştığı izolasyonlarla birleşmiş olması ekonomik açıdan çok da parlak olmayan bir görünümü ortaya koymaktadır. Bu temelsiz yapının bir de Türkiye’de arada bir ortaya çıkan devalüasyon ve enflasyon gibi ekonomik etkenlerle etkilenmiş olması KKTC’de ekonomik aktivite içerisindeki insanları negatif yönde etkilemektedir.

Ben son yıllarda KKTC’de elle tutulur bir gelişme olduğunu göremiyorum. Daha önce de bahsettiğim gibi insanların nakite ulaşmakta çektikleri sıkıntı, hayatın her kademesinde kendini göstermektedir. Lütfen yolda giderken işyerlerine, evlere, kullanılan arabalara, yollara ve çevreye bakın. Hiçbir kimse bana bu görüntülerde gelişmişlik olduğunu söylemesin. Tam tersine gittikçe sıkıntısı artan bir toplum görüntüsü ortaya çıkmakta. İnsanlarımın göz zevkini tatmin etmek için, bazılarımızın battığını zevkle söylediği Güney Kıbrıs’ta dolaşmaya gitmeleri ve bunu niçin yaptıklarını da anlatmaları her Kıbrıslı Türk için büyük bir üzüntü olmalıdır. Durumumuzu bir daha analitik bir bakış açısı ile ele alalım.

Yazarın Tüm Yazıları
G20 toplantısında hedefler 
Güncel 
Önümüzdeki aylarda vatandaşın ekonomik şartlarında kötüleşme olur mu? 
Toplumdaki özgüven eksikliği ekonomik atılımları da etkilemektedir 
Önümüzdeki aylarda ekonomide neler bekleniyor? 
Yabancı yatırım ama nasıl? 
Brexit sonrası Avrupa Birliği 
Brexit büyük hata 
Türkiye ekonomisinin durumu KKTC için çok önemli 
KKTC pahalılık yaratmada gelir düzeyine göre dünyada bir numara 
Ekonomik protokol maddeleri ve su anlaşması geciken icraatların sonucu 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (5) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (4) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (2) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması 
Yatırım ortamının iyileştirilmesi 
KKTC ile TC arasındaki ekonomik protokoller 
Terörizmin hedeflerinden biri ekonomik yıkım 
Önümüzdeki 15 yıl içerisinde en önemli sorun sürdürülebilir insan yaşamı 
Ekonomiye bir de yurt dışından bakmak 
Tüketim toplumu ve sosyal bozulma 
KKTC’de su krizi dünyada ekonomik durgunluk tehlikesi 
Devlet adamlığı, klasik anlamda işadamlığı ve fırsatçılık 
Göç dalgası, fakirlik ve yardım 
Gelir dağılımındaki aşırı farklılıklar sosyal krizler doğurabilir 
Planlama 
Rum Maliye Bakanı’nın Kıbrıs Türk ekonomisi ile ilgili sözleri 
2016’da neler bekleniyor? 
Siyah kuğuların uçuşu 
Siyasette ekonominin bütününü görmek 
Bugünlerde ekonomik hayatımız nasıl görünüyor 
Vergide zarar gösteren kişi veya kurumlar neden zarar gösteriyor 
Kıbrıs’ta toplumların uzlaşacağı ortak bir ekonomik yapı mı, etnik bir ekonomik yapı mı? 
Terör, ekonomik hayatın en büyük risklerinden biridir 
Hükümetler şeffaf muhasebe sistemine geçmeye başladılar 
Ortadoğu’da yaşananların ne olduğunu Avrupa şimdi anlamaya başladı. Ya biz? 
Dünya sınırları olmayan pazara dönüşüyor 
Mülkler konusu ve güncel sorun döviz kurları 
Bir ülkenin ekonomisindeki büyüme kişilerin refah seviyesine yansımazsa 
Söz su yönetiminden açılınca 
Görüşmeler iç siyaset ve döviz kurları 
Ayakları üzerinde duran bir ülke 
Vergi yasa ve uygulamaları vergi kaçaklarını teşvik etmemeli 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Kuzey Kıbrıs’ta bağımsız denetçiliğin durumu 
Bağımsız denetim 
Ortadoğu değişimler bölgesi 
Bağımsız Denetci – Mali Müşavir – Muhasebeci 
DÜNYA ENERJİ KAVGALARI 
Kıbrıslıların kendilerine ait varlıkları yönetmesi 
G 20 ve uluslararası ticaret hizmet ve finansmanda vergi kaçağı 
Avrupa bankaları stres testi 
Avrupa bankaları stres testi 
Ortadoğu’da yaşamak 
Ekonomik çıkarlar ülkeler ve insanlar 
Yeni dünya düzeni 
Şirketler yasasında artık değişim zamanı 
Siyasi gelişmeler ve ekonomi 
Siyasi çözümsüzlüğün ekonomik maliyeti 
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının önemi 
Ortadoğu ve bitmeyen çıkar kavgası 
İçinde bulunduğumuz bölgede ekonomik istikrar için büyük sorumluluk gerekir 
Avrupa Parlamentosu seçimleri bize ne mesaj veriyor? 
Hedefi olmayanların gelecek kaygısı büyük olur 
2014’ün ilk çeyreğinde dünya ve KKTC ekonomisi nerede? 
Kıbrıs sorunun çözümünde ekonomi 
Yatırımlar açısından Kıbrıs’’ta çözüm neden önemli 
Para akışındaki durgunluk mali tedbirlerle aşılabilir mi? 
Kayıt Dışı Ekonomi 
Uluslararası Kriz Grubu’nun Kıbrıs raporunun ekonomik yönü 
Kara Para ile Mücadele ve KKTC 
Tanınma veya Tanınmama ile dünya gerçekleri 
Günlük olaylarla uğraşırken 2014 Yılında olabileceklerin hesabını iyi yapmalıyız 
Kıbrıs sorunu ile ilgili hareketlenme ve ekonomi