Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür?

23 December 2014, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Orta Eğitim Öğretmenler Sendikası’ndan sayın Tahir Gökçebel, KKTC’de Euro’ya geçilmesi yönünde kamuoyuna bir çağrıda bulunmuştur. KKTC’de kullanımda bulunan Türk Lirası dışında başka bir para birimini yasal tedavül kabul edip kullanmaya başlamak, işin siyasi yanı bir tarafa, teknik olarak da pek mümkün değildir.
***
Hatırlayacağınız üzere, bundan beş altı yıl önce, KKTC’de stabil para birimine geçilmesi ile ilgili olarak, akademisyenler ile ekonomi köşe yazarları arasında çok hararetli tartışmalar yaşanmıştı. KKTC’de biran önce Euro’ya geçilmesini ısrar eden ve ekonomik sorunlarımızın Euro kullanılmasıyla birlikte büyük ölçüde ortadan kalkacağını savunanlar vardı. O zaman da,  bu görüşün aksini savunarak, bu aşamada EURO’ya geçilmesinin yapısal ekonomik sorunlarımızı çözemeyeceğini, sorunların yapısal olduğunu ve böylesi bir davranışın ekonomik intihar anlamına geleceğini savunmuştum. Şimdi de görüşlerim tamamen aynı. Bu konuyu, dönem dönem toplumun önüne atanların, bazı yaşanmışlıklardan alınması gereken dersleri almadığı anlaşılmaktadır.
***
   Euro kullanan Avrupa Birliği üyelerinden Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, İspanya, Portekiz ve İspanya gibi ülkelerin, kendi yaşadıkları ekonomik problemlerini aşmada, Euro kullanmalarının yeterli olamadığını belirtmemde yarar vardır. Hatta ve hatta, hem Güney Kıbrıs’ın, hem de Yunanistan’ın Euro kullanımından dolayı elinin kolunun tamamen bağlı olduğunu, parasal egemenliklerinin Frankfurt’taki AB Merkez Bankası’nın elinde olduğunu ve kendi başlarına hareket edemeyeceklerinin herkes tarafından bilinmesi gerektiğini de bir yerlere not etmek lazımdır.
   *****
Yunanistan, benzer finansal problemleri yaklaşık 20 yıl önce de yaşamış, ancak o dönemde kullandığı resmi para birimi Drahmi’yi devalüe ederek, sorunu daha kısa sürede aşabilmişti. Bugün IMF’ye gitmekten başka çaresi kalmayan Yunanistan’a, Almanya Başbakanı Merkel’den sadece nasihat ve mali tedbirleri paketini uygulayınız yönünde baskılar gelmektedir. Diğer güçlü AB üyesi devletler de, kendi sorunlarıyla cebelleşmektedir. Yunanistan’ın IMF’ye gitmesi demek, bir şekilde Euro’nun IMF’ye götürülmesi ile aynı anlamı taşımaktadır. IMF reçetelerinde de, EURO’ya uygulanabilecek herhangi bir ilaç maalesef yoktur. Görülen tek çare, sorunu kendi içinde çözebileceği yolları aramaktır. Yani, krizin faturasını Yunan çalışanlarına ve emeklilerine yükleyip, emekçinin gırtlağından kesmekten başka çare kalmamıştır. Bu durum, Yunan ekonomisini daha da derinleşen sosyal patlamalara götürmüştür. Ülkede yaşanan grevler, polisle karşılıklı çatışmalar hâlâ bitmemiştir. Sendikalar hâlâ grev çağrıları yapmakta, Maliye Bakanlığı binaları hâlâ basılmaktadır. Ancak değişen bir şey yoktur. Bu gerçeğin bilinmesinde de ayrıca yarar vardır.
   ***
Komşumuz Güney Kıbrıs’ta da, ekonominin iyi durumda olmadığını, daha önce burada yazmışımdır. Onlar da, Yunanistan ile sıkı ekonomik işbirliği içine girdiklerinden, Yunanistan’daki ekonomik bunalım, bankacılık sektörünü ve turizmi çok olumsuz etkilemiştir. Euro kullanımının yarattığı pahalılık, turizmde rekabet edebilirliği baltalamış, Rumlar, hem KKTC’ye, hem de TL kullanan Türkiye’ye göre, mukayeseli avantajını tamamen kaybetmiştir. 2014 yılı turizm gelirleri önemli oranda gerilemiş, Euro’nun TL karşısında değer artışıyla birlikte, başta Rus turistlere Güney Kıbrıs fiyat olarak pek cazip gelmemektedir. Öngörülen 2015 yılı bütçe gelirlerinin de, beklentilerin çok altında kalacağı gün gibi aşikardır. Gelelim Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ne:
***
Yapısal sorunlarımızın devam ettiği ve işten adam durdurmaların arttığı bu günlerde, Euro kullanmamız, işsizlik sorunumuza çare olabilir mi?
***
Artan bütçe açığı ve daralan ekonomi, Euro kullanımı ile sona erebilir mi?
***
Görev zararları veren Kamu Kurum ve Kuruluşlarımız (KİT Teşebbüsleri), Euro kullanımı ile kâra geçebilir mi?
***
Bugün yaşadığımız düşük ekonomik büyüme, Euro kullanımı ile yüksek büyüme trendine girebilir mi?
***
Daha çok soru sıralayabilirim. Tüm soruların yanıtı hayırdır. İşin siyasi boyutu bir tarafa, Euro kullanan ve izolasyon altında ezilmeyen, tanınmış hukuk devleti olan ve AB’nin yardımlarını alan etrafımızdaki yakın komşularımıza bakmakta yarar vardır. Eğer onlar, Euro kullandıkları için her şeyi süt liman zannediyorlarsa, 2008-2014 döneminin nasıl geçtiğine bir göz atsınlar.
***
Eğer Güney Kıbrıs, eski para birimini hâlâ kullanıyor olsaydı, bu yaşadığı krizi aşabilmek ve özellikle turizmde kaybettiği fiyat avantajını yeniden yakalayabilmek için, Kıbrıs Lirasını hemen devalüe edecekti. Kriz dönemlerinde paranın devalüe edilmesi, krizin aşılabilmesi için bir araçtır. Böylelikle, hem cari açığı kontrol altına alabilir, hem de mal ve hizmet fiyatlarında, mukayeseli avantaj yaratmak ve rekabet üstünlüğü yakalamak mümkün olabilmektedir. Oysa siz kendi para biriminizin dışında bir parayı kullanıyorsanız, o zaman böyle bir hamleyi yapamazsınız, çünkü parasal egemenliğiniz yoktur.
***
KKTC’nin kendi para birimi olmayışı nedeniyle, tüm bankacılık sistemi, TC Merkez Bankası ile KKTC Merkez Bankası’nın güvencesi altındadır. İhtiyaç halinde, likiditeyi acilen piyasalara sağlayacak olan Merkez Bankası, olası bir ekonomik krizi de önleyebilecektir. 2008 yılı sistemik finans krizinde, İngiltere Merkez Bankası tüm mevduatlara güvence vererek, Royal Bank of Scotland ile Northern Rock bankalarındaki mevduatları garanti altına alarak, paniği önlemişti. Hatta piyasalara 30 milyar sterlin para plase ederek, sterline sahip olmanın ve paralarının egemenliği sayesinde, İngiltere Merkez Bankası’nın gücünü, Euro kullanan ülkelere bir kez daha göstermiştir.
***
Bu gerçekler ışığında, başka hayaller peşinde koşup, vaktimizi boş yere harcamasak daha iyi olmaz mı? Başımız rahatken, başımızı ağrıtmanın ne gereği var?

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum