Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Gelir eşitsizliğinin bedeli

06 January 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Nobelli iktisatçı Joseph Stiglitz ile geçen yıl bir konferansta sohbet ediyorum. “Eşitsizliğin Bedeli” isimli kitabı hakkında kendisine bazı sorular soruyorum. Verdiği cevaplardan, kendi ülkem için bazı dersler çıkarmaya çalışıyorum. Bir de, son günlerin meşhur Fransız iktisatçısı Thomas Piketty’nin “21. Yüzyılda Sermaye” adlı kitabında vurgulanan gelir eşitsizliğinin, bu tartışmaları iyice alevlendirdiğini fark ediyorum.
***
Stiglitz kitabında, eşitsizliğin devlet bütçesine açtığı yaraları, para politikası üzerinde ve adalet sisteminde, özellikle alınan kararlarda kendini iyice hissettirdiğini vurguluyor. Stiglitz, ülke ekonomileri üzerinde ciddi kararlar alınırken, eşitsizliğin daha da sürekli hale geldiğine dikkat çekiyor. Ekonomilerin, gelir eşitsizliği yüzünden daha da kötüleştiğine, siyaset kurumunun, kamunun ve yargının iyice kötü durumlara düşürüldüğüne işaret ediyor. Stigliz kitabında, toplumsal kutuplaşmanın, rant arayışlarının, yolsuzluğun, bir grup azınlığın devleti, yargıyı ve demokratik süreci nasıl ele geçirdiğini, algı mühendisliği yapılarak, kamuoyunda yaratılan güven kaybından da ayrıca söz ediyor. Geriye dönüp bir an aklımdan KKTC’deki durumu hayal ediyorum. Yazdıklarında ve söylediklerinde Stiglitz’in haklı olduğuna kanaat getiriyorum.
***
Sayıları 20’yi geçmeyen ve KKTC’de yaşayan bir grup banka sahibinin, büyük tüccarın, elde ettiği sermaye gücü ile zenginliklerine daha da zenginlik kattığını, sistemin çarpıklığından menfaat sağlayarak, ülkedeki gelir eşitsizliğinin iyice kötüleştiğini, siyaset kurumuna olan güvenin, iyice kayba uğradığını fark ediyorum.
***
Diğer yandan ünlü ekonomist Thomas Piketty de, bir ülkedeki sermaye yatırımlarının reel getirisinin, ülkenin reel büyüme oranından daha yüksek olması halinde, eşitsizliğin daha da arttığı tartışmalarına ampirik çalışmasıyla doğruluk kazandırıyor. Böylece gelir eşitsizliğinin nedenleri ve eşitsizliğin artması ile ilgili tartışmaları iyice alevlendiriyor. Yeni yayınlanan vergi listelerine iyice bakıyorum. 2013 yılına ait Kurumlar ve Gelir Vergisi beyanında bulunan şirket sayısı 4185’tir. Devlete kâr beyan edip vergi ödeme taahhütünde bulunan şirket sayısı sadece 1792’dir. 4185 şirketin sadece 91’inin devlete 1 milyon TL’nin üzerinde Kurumlar ve Gelir vergisi ödeyeceğini dikkate alırsak, KKTC’de sermaye sahibi zengin sayısının çok da fazla olmadığını, ama sahip oldukları servetin ne kadar büyük olduğu sonucuna varıyorum. 1 milyon TL’nin altında vergi beyanında bulunan 252 şirketin sermaye büyüklükleri, 91 şirketin sermaye büyüklükleri yanında devede kulak kalıyor. Esas servetin, listede ilk 91 içinde yer alan şirket sahiplerinde olduğunu fark ediyorum. Türkiye’nin KKTC’de faaliyet gösteren şube bankalarını bir tarafa koyduğumuzda, geriye kalan servet sahibi zenginlerin, toplumun geneline göre iyice farklı bir gelire sahip olduğunu, ülkede yaratılan toplam gelirin büyük rantını onların yediğini, devlet dahil, çalışanların bir şekilde mevcut sistemden iyice sömürüldüğüne kanaat getiriyorum. Kayıt dışında olanlardan daha hiç bahsetmedim. Bir de onları hesaba katarsanız, eşitsizlik diz boyu oluyor.
***
Zengin zenginliğine daha da zenginlik katarken, devlet bu vergi ve denetim sistemiyle alması gereken vergiyi almayarak, bütçesinde açık yaratmaya devam ediyor. Cari bütçeyi dengeleyebilmek için iç ve dış borç yapıyor. İhtiyat sandığı ve kamu bankalarının içini iyice boşaltıyor. Rant sistemi üzerine kurulan bugünkü sitemde, borçlandırılarak tüketime yönlendirilen devlet ve çalışanlar, mal ve hizmeti satın alırken, artan hayat pahalılığı ve döviz artışları karşısında her gün biraz daha fakirleşmekte, geliri daha da azalmakta, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını düşünmeden bugünden tüketmektedir. Yarınki kuşaklara kötü bir miras bırakacaktır. Borç ipoteği ile ekonomi yönetimine soyunan bugünün siyasileri, uyguladıkları popülist politikalarla vasat bir yönetim sergilemektedirler. Halk, hastanelerde verilen hizmet kalitesinden memnun olmayıp, daha iyi bir sağlık hizmeti alabilmek için borçlanıp özel hastaneleri seçmekte, devlet okullarında verilen eğitim hizmetlerinden şikayetçi olanlar, çocuklarını borçlanarak özel eğitim kurumlarında okutmaktadır. Bu durum, eşitsizliğin iyice derinleşmesine neden olmaktadır. Stiglitz söylediğinde bence haklı, eşitsizliğin bedeli çok ağır olacaktır.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum