Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Lübnan gaz havzası

24 February 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Doğu Akdeniz’deki doğalgaz arama, çıkarma çalışmalarını yakınen takip ediyorum. Levant yatağından çıkarılabilecek yaklaşık 122 trilyon ayak küp (345 milyar metreküp) doğalgaz, 1.7 milyar varil petrol rezervi vardır. Bu kaynağın bu alanda var olduğunu doğrulayan birçok kaynak elimizde mevcuttur. Bu yatağa bağlı Lübnan havzasında, derin deniz diplerinde yaklaşık 30 trilyon ayak küp (850 milyar metreküp) doğalgaz, 660 milyon varil de petrol rezervi bulunduğunu doğrulayan Norveç Spectrum şirketi, 2012 yılının Ağustos ayında yapmış olduğu yeni 3 boyutlu (3D Seismic Survey) sismik araştırmaları sonucunda, ikinci kez tahminde bulunarak mevcut doğalgaz rezervinin yaklaşık 25 trilyon 400 milyar ayak küp olduğunu teyit etmiştir. Elbette bu veriler tam doğru olmayabilir, ancak miktarın önemli bir boyutta olduğuyla ilgili bazı ipuçlarını bize vermektedir.
***
Lübnan, elektrik enerjisi üretebilmek için fosil yakıt ithal etmekte ve yüzde 97 enerji ithaline bağımlı bir ülkedir. Türkiye ile kaderi hemen hemen aynıdır. Lübnan’da ayrılıkçı güçlerin varlığı, sınır komşusu İsrail ile yaşadığı siyasi ve diplomatik kriz, sürekli göç alıyor olması (Suriye ve Irak’tan), ülkenin iç dinamiklerindeki bozukluklar, yolsuzluk, kötü yönetim ve zayıf ekonomik yapı, Lübnan’ın elini kolunu bağlamakta, daha kırılgan bir ülke haline gelmesine neden olmaktadır.
***
Lübnan Petrol Araştırmaları verilerine göre, Lübnan Deniz Havzası 10 ayrı parsele ayrılmıştır. Lübnan’ın münhasır ekonomik bölgesinde yapılan sismik araştırmalar, deniz yüzeyinden ölçümler yapılarak -1000 ile -1900 metre derin deniz diplerine inildiğini ve 17,901 kilometre karelik bir alanı kapsadığını doğrulamaktadır. Parsel 1, 3, 5 ve 6’nın bulunduğu kısım en fazla -2065 metre derinliğe sahipken, Parsel 6 ve 9 yaklaşık -1951 metre, kıyıya paralel uzanan Parseller 2, 4, 7 ve 10 ise en çok -1845 metre derinliğe sahiptir.
***
Bu parsellerdeki hidrokarbon yataklarının işletilmesine yönelik 2013 yılında açılan ihaleye 50 uluslararası şirket katılmış, 46’sının değerlendirmeye alındığı, bunlar arasında 12’sinin dev işletmeci firmalar olduğu da, Lübnan’daki otoriteler tarafından doğrulanmıştır. Total, ENI, Shell, Statoil, Chevron ve Exxon Mobil ihaleye katılan dev enerji firmalarından sadece bazılarıdır. Ancak Lübnan’ın zayıf kurumsal yapısı, yönetim boşluğu, güçlü bir yasal mevzuat altyapısının bulunmayışı, komşusu İsrail ile sınırını tamamen kapatmış olması, diplomatik ve siyasi kriz yaşıyor olması, bu şirketlerin buraya yatırım yapmasını güçleştirmektedir. Bugün kazıların başlaması halinde, en erken 2020 yılından itibaren Lübnan’ın kendi doğalgazını kullanmaya başlayabileceği belirtilmektedir.
***
İç talebin karşılanması yanında, Lübnan’ın kendi doğalgazını ihraç edebilmesi için, evvela Doğu Akdeniz’deki münhasır ekonomik bölgesindeki uyuşmazlıkları ve sınırlandırma anlaşmalarını komşusu kıyıdaş ülkelerle tamamlaması gerekmektedir. Suriye’nin münhasır ekonomik bölgesinde de 3 tane büyük parsel bulunduğunu, İsrail’in Tamar ve Leviathan yatağı ile Kıbrıs’ın doğalgaz yataklarını birleştirince ortaya önemli miktarda ihraç edilebilir bir kaynak çıkacağını hepimiz biliyoruz. Lübnan’ın kendi münhasır bölgesindeki doğalgaz kaynaklarını ihraç edebilmesi için, ya karadan boru hattı döşeyip Mısır’dan İsrail’e kadar uzanan Arap Doğalgaz Boru Hattı’na bağlanması ve Mısır ile Ürdün’e doğalgazı ulaştırması, ya da Suriye üzerinden Türkiye’ye bağlanacak yeni bir boru hattını inşa ettirmesi gerekmektedir. Ama bunu yapacak finansal kaynağı yoktur.
***
İsrail ile yaşadığı siyasi ve diplomatik sorunlardan ötürü Lübnan gazının LNG olarak pazarlanması da, ayrı bir seçenek olarak değerlendirilmektedir. Lübnan’ın kırılgan yapısını fırsata dönüştürmeye çalışan Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Lübnan ile ikili bir anlaşma yapmış, İsrail gazı ile birlikte Lübnan doğalgazını Mısır’daki atıl durumdaki LNG terminaline taşımayı teklif etmiştir. Lübnan’ın borç yükü 2014 yılı Gayri Safi Milli Hasılasının neredeyse yüzde 146’sına denk geldiğini, varili 90 ABD Dolarına ulaşsa bile, elektrik santallerinin çalıştırılması için LNG kullanımına geçilmesiyle yılda 1.9 milyar Dolar enerji ithalatında tasarruf sağlanabileceğini, LNG tirbünlü elektrik üretimine geçilmesi halinde 2014 yılında 4000 MW olan elektrik santralinin 2020’de 5000 MW güce yükseleceğini, fosilli yakıt kullanıyor olmasından ötürü 2030 yılına kadar çevreyi kirleten karbon dioksit salınımının da,toplamda 177,912 Gg’ye kadar azalacağı hesap edilmiştir. Bu projeyle birlikte İsrail ve Güney Kıbrıs, Lübnan’ı LNG’ye ikna etmek için büyük çaba harcamakta, hemen yanı başındaki komşusu Suriye ile Türkiye’ye daha düşük maliyetle, boru hattı ile doğalgaz ihraç edilebileceğini göz ardı ederek, sanki LNG ihracının daha iyi bir yöntem olduğu algısını yaratmaya çalışmaktadır.
***
Oysa, Suriye’den Lübnan sınırındaki Baddawi’ye ulaşan 32 kilometrelik Gasyle Boru Hattı 2005 yılında tamamlanmıştır. Suriye’deki iç savaş nedeniyle, Lübnan ile yapılan anlaşma çerçevesinde yıllık 3 milyar metreküplük doğal gaz ticareti yapılamamaktadır. Bölge barışının sağlanması halinde, daha güzel projelerin gerçekleşmesi fevkalâde mümkündür. Yeri geldikçe bunları irdelemeye devam edeceğim.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum