Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı

14 April 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Güney Kıbrıs Rum Kesimi’nin ekonomisini yakinen takip eden birisiyim. Bir zamanların zengin şımarık çocuğu, şimdilerde isyanlara oynuyor. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi İstatistik Kurumu, 2014 yılı verilerini geçtiğimiz hafta resmi internet sitesinden (http://www.mof.gov.cy/mof/cystat) kamuoyuna duyurmuştur. Bu verileri takip ederek gerçek durumu sizlerle paylaşmayı, her zaman görev sayarım.

***
2012 yılında, cari fiyatlarla Gayri Safi Milli Hasılası 19 milyar 411 milyon Euro olan Güney Kıbrıs’ın, ekonomisi 2013’te yüzde 6.7, 2014’te de yüzde 3.4 daralarak, 17 milyar 506 milyon Euro’ya gerilemiştir. Yaşadığı bankacılık krizi sonrası bir türlü toparlanamamış, gıda ve konaklama sektörü dışında neredeyse tüm sektörleri gerilemiştir. Ekonominin genel anlamıyla üretim sektöründe yaşadığı daralma, ülke milli gelirini düşürme yanında, yüksek işsizlik oranı da yaratmıştır. Rumlar AB’ye girerken, Kıbrıs’ın birleşmesine evet diyerek barışçı olduğunu kanıtlayan Kıbrıslı Türklerin AB dışında kalmasına deyim yerindeyse bayram etmiş, zenginliklerine yeni zenginlikler katacaklarını zannetmişlerdi. Oysa durum hiç de öyle olmadı. Türkiye’nin mali desteği sayesinde güçlenen Kuzey Kıbrıs ekonomisi, 2004-2008 döneminde yaşanan inşaat patlaması sayesinde milli gelirini üçe, hatta dörde katlamıştı. Sonrasında yaşanan küresel finans krizine rağmen, Ankara kaynaklı reel sektör kredileriyle bu krizi hafif sıyrıklarla atlatmış, özellikle hizmete dayalı yüksek öğretim ve turizm sektöründe büyük bir büyüme kaydetmiştir. Kişi başı Milli Gelir seviyesi 4 bin dolardan 15 bin dolara yükselten Kuzey Kıbrıs, ülke ekonomisine son beş yılda birçok yeni otel, turistik tesis, üniversite kampüsü, duble yollar, hastane, baraj ve içilebilir su altyapısı yatırımlarını kazandırmıştır. Bu yatırımları kalem kalem sıralarsak, üç yılda ekonomiye akan paranın iki milyar doların üzerinde olduğu ortaya çıkar. Bu da KKTC’nin bu yılki milli gelirinin yarısına eşittir.
***
Güney Kıbrıs’ta gerçekleşen sabit sermaye yatırımlarına baktığımızda, 2014 yılında 1 milyar 894 milyon Euro’luk sermaye yatırımı gerçekleştiğini görmekteyiz. Milli gelirin yaklaşık yüzde 10.8’ine denk gelen bu miktar, AB ortalamasının da yaklaşık yarısı kadardır. Oysa bir ülkenin gelişip büyüyebilmesi için, milli gelirinin en az yüzde 25’ini yatırımlara ayırması gerekmektedir. Bu rakam olması gerekenin çok altındadır. Üretkenliği arttırmak için temel veri kabul ettiğimiz makine teçhizat, ekipman ve demirbaş yatırımlarına baktığımda, toplam harcanan rakamın sadece 766 milyon Euro tuttuğunu anlıyoruz. Bu rakamın milli gelire oranı sadece yüzde 4.37’dir. Yani durum hayli trajikomiktir.
***
1 milyar 278 milyon Euro tutarındaki konut yatırımlarının yaklaşık milli gelirin yüzde 7.3’üne denk geldiğini, bu piyasadan alım satım yapanların son beş yıldır ağırlıkla Rus vatandaşları olduğunu da biliyoruz. Ekonominin üretkenliğine pek fayda sağlamayan konut yatırımları, paraya çevrilemeyince atıl kapasite yatırımı olarak ölü yatırıma dönüşebiliyor. Düşen doğal gaz fiyatları nedeniyle zora giren Rusya ekonomisi, bırakın Güney Kıbrıs’tan konut satın almayı, Güney Kıbrıs’a turist bile gönderemeyecek duruma gelmiştir. Bu gerçekleri dikkate alacak olursak, Rum ekonomisinin tek bir çıkış noktası kalıyor. O da Kıbrıslı Türklerle anlaşmaya varmaktır. O zaman bölgenin en güçlü ekonomisi olan Türkiye’nin kanatları altına girerek, dış ekonomik krizlere karşı yeni bir kalkan açmış olabilir. Bölgenin doğalgaz zenginliklerini de, Türkiye sayesinde rahatça paraya çevirebilir. Ortak akıl bunu işaret ediyor.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum