Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

TRT modeli özerklik

08 May 2015, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu’nun kuruluşunun 88’inci yılı kutlamaları yapılmaktadır. Radyoculukta bir numara olan TRT, tüm İstanbul’a radyo kentler kurarak halkıyla bütünleşerek gün boyu canlı yayınlar yapmaktadır. Yabancı radyo kanallarını da konuk eden TRT, tarihte bir ilki başarmıştır. Dün, İstanbul Beşiktaş’ta, TRT İstanbul Radyosu’nun en seçkin sanatçılarının (Ayfer Er, Ayşen Birgör, Çiğdem Yarkın vs) yer aldığı muhteşem konseri canlı izledik. Bir kurumun başarı zincirinin büyüsü acaba nerede gizlidir? Bu sorunun cevabını anlayabilmek için, kendi kendimize bakmamız yeterlidir.
***
KKTC’de görev zararı veren Kuruluş’ların akıbetinin ne olacağını konuşuyoruz. Bizler için bir yerlerde kumaş biçilmekte, ancak dikilen gömleği giymemek için direnç göstermekteyiz. Konu KIBTEK ve TELEFON’un özelleştirilmesi söz konusu olunca, sendikalar ortalığı velveleye vererek Türkiye karşıtlığı bir politika izliyorlar. Dirence, karşı taraftan karşılık verilince, Kıbrıslılar Türkiyelileri sevmiyor, veya tam tersi yakıştırmalar yapılıyor. Bunlar doğru hareketler değildir. Olaya sükunet içerisinde yaklaşmak, sorunları akıl yoluyla halletmek en makul olanıdır.
***
TC-KKTC ekonomik protokolünün uygulanmasını kapsamında, hükümetlerimizin Türkiye Cumhuriyeti hükümetine yönelik taahhütleri vardır. Protokolde öngörülen KİT’lerin yeniden yapılandırılması veya özelleştirilmeleri öngörüleri, Kıbrıs Türk toplumunun büyük tepkisine neden olurken, bahse konu KİT kuruluşlarının geleceği ile ilgili belirsizlik hâlâ devam etmektedir. DAÜ dışındaki hiçbir Kurum kendini kurtarmış değildir. DAÜ, yeniden yapılandırma çerçevesinde, yönetimine muhalif bazı sendikalara rağmen, attığı cesur adımlarla mali çöküntüden kurtarılmıştır. Diğer kurumlarımızın da DAÜ’yü örnek almasını tavsiye ederim.
***
Toplumda en çok ses çıkaran ve özelleştirilmesi öngörülen KIB-TEK ve Telefon Dairesi için en uygun modelin özerkleşme olduğunu düşünenlerdenim. Tam liberal ekonomik modeli kendine yaşam biçimi olarak benimseyen kişiler ideolojik olarak bu yaklaşımıma karşı çıkabilirler. Ancak, burada hatırlatılması gereken esas konu, Kuzey Kıbrıs ekonomisinin yapılandırılması aşamasında oluşturulan Karma Ekonomik Yapı’nın, 1970’lerin devletçi ekonomik kurumsallaşmayı dayattığını, Kuzey Kıbrıs ekonomik yaşamının, 1970’lerin ikinci yarısında oluşturulan kurumlarla bütünleştiğini ve yaşam biçimi almış olduğu realitesidir. Bu kurumların, bugünkü dünya düzeninde sürdürülebilir olmadığını, kat’i surette yeniden yapılandırılmaları gerektiğine inananlardanım.
***
O halde bahse konu KIB-TEK ve Telefon İdaresi gibi kurumlar için nasıl bir öneri öne sürülebilir. Türkiye Radyo ve Televizyon Kurumu (TRT), Türkiye’de ulusal yayıncılık ilkelerine bağlı özerk bir Kamu kuruluşudur. TRT’nin kuruluşu için TRT yasasının 5. maddesi, Radyo ve Televizyon faaliyetlerini düzenlemek amacıyla, özerk ve tarafsız bir kamu tüzel kişiliği niteliğinde Radyo ve Televizyon Üst Kurulu kurulmasını hükme bağlanmıştır. Yasanın 6. maddesi, “Üst Kurul, en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş, meslekleriyle ilgili konularda kamu veya özel kuruluşlarda en az on yıl görev yapmış, mesleki açıdan yeterli bilgiye, deneyime ve Devlet memuru olma niteliğine sahip, otuz yaşını doldurmuş kişiler arasından Türkiye Büyük Millet Meclisince seçilen dokuz üyeden oluşur” demektedir. Seçimin nasıl yapılacağı da ayrıca mevzuatta yer almaktadır.
***
Üst Kurul üyelerinin görev süresi altı yılla sınırlıdır. Üyelerin üçte biri iki yılda bir yenilenmektedir. Üst Kurul’a seçilenler kendi aralarında bir başkan, bir de başkan vekili seçerek yönetimini oluştururlar Üst Kurul’un görev ve yetkileri de ayrıca yasayla hükme bağlanmıştır. Üst Kurul, en yüksek karar alma organı olup, Hükümet’in kararlarda sadece denetleyici rolü vardır. Burada not edilmesi gereken başka bir husus da, TRT yasasının 9. maddesindeki yasaklarla ilgili hükümdür. Bu maddede, Üst Kurul üyelerinin, üyelikleri süresince resmî veya özel başkaca hiçbir görev alamadığını, özel veya kamu yayın kuruluşlarının görev ve yetki alanına giren konularda doğrudan veya dolaylı olarak taraf olamadığını ve bu konularda hiçbir menfaat sağlayamadığını, siyasî partiye üye olamadığını hükme bağlar. Üst Kurul üyelerinin ayrıca, kendileri veya üçüncü derece dahil üçüncü dereceye kadar kan ve sıhri hısımlarıyla ilgili konularda müzakere ve oylamaya katılamadığını da hükme bağlar. Bu hükümlere aykırı davrananların görevlerinden çekilmiş sayılacağını da yasayla yasaklar.
***
Üst Kurul üyelerine görevleri süresince, Devlet Memurları Kanunu ile ek ve değişikliklerine göre en yüksek Devlet memurunun almakta olduğu aylık (ek gösterge dahil), sosyal yardımlar ile zam ve tazminatlar ödendiği TRT yasasında yer alır. Kamu görevlileri, seçildikleri görev süresince kurumlarından ücretsiz izinli sayıldıkları da aynı yasada hükme bağlanmıştır. Ayrıca, Üst Kurul üyeleri, seçildikleri görev süresince, Kurul`daki görevlerinden ve seçilerek geldikleri görevlerinden alınamadığı da yasayla hükme bağlanmıştır. Topluma hesap verebilirlik adına, Üst Kurul üyeleri, her yıl Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na mal bildiriminde bulunurlar.
***
Özerk TRT Kurumu’nun bütçesi de özerk bir bütçedir. Gelirleri Devlet Hazinesi’ne gitmemektedir. Gerektiğinde, Devlet Bütçesi’nden transfer ödeneği almaktadır. Bazı gelirleri ise (yayın izni ve lisans gelirleri) Hazine’ye gelir olarak kaydedilmektedir. Üst Kurul’un bütçesi ve kadro cetvelleri, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı bütçesi ile birlikte Türkiye Büyük Millet Meclisi Plan ve Bütçe Komisyonu’nda incelenir ve Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nda görüşülerek karara bağlanır. Her mali yıl sonunda, Üst Kurul’un yıllık bütçesinden harcanmayan tutarlar yıl sonunda Maliye Bakanlığı Merkez Saymanlık Müdürlüğü hesabına aktarılır ve bütçeye gelir kaydedilir. Yurt içinde kültür ve tabiat varlıklarının, yurt dışında Türk kültür varlıklarının korunması ve ihyası amacıyla her yıl Kültür ve Turizm Bakanlığı bütçesine bir önceki yıl bütçeye gelir kaydedilen tutardan az olmamak üzere ayrıca ödenek konulur. Bu ödenek doğrudan Kültür ve Turizm Bakanlığı Döner Sermaye İşletmesi Merkez Müdürlüğü hesabına aktarılır. Yıllık mali hesapların denetimi ise Maliye Bakanlığı tarafından yapılır.
***
Türkiye’de TRT gibi, Futbol Federasyonu da özerk bir idare ile yönetilir. Bunlar gibi TC Başbakanlığı altında kurulmuş olan TOKİ (Toplu Konut İdaresi) de kamu ortaklığı olan özerk kuruluşlardır. Demek oluyor ki, KKTC’deki Telefon İdaresi ve KIB-TEK gibi stratejik kurumlarımızın, Türkiye’deki bazı kurumlar gibi, özerk idari yapılandırılmaya dönüştürülmesi fevkalade mümkündür.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum