Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre)

19 May 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kıbrıs’ın hem Güney’inde, hem de Kuzey’inde büyük bir ekonomik yavaşlama vardır. 2007 krizinin gelmesiyle birlikte ekonomideki yavaşlama, satışlarda düşüşler, üretimde daralma, işsizlik oranında artış ve gelirde büyük oranda azalmalar görülmüştür.  Gelirin düşmesiyle birlikte, tüketim de düşmüştür. Tüm bunların sonucunda toplam talepte de düşüşler yaşanmıştır. Tüketim talebinin düşmesi, hem üretimin yavaşlamasına, hem de gelirlerin düşmesinin esas nedenidir. Hal böyle olunca satışlar durmakta, eldeki stoklar birikmektedir. Anneler günü kampanyası, yaz kampanyası, yeni yıl kampanyası, bayram kampanyası gibi ucuzluk yaratılarak, habire tüketim mallarının fiyatları düşmekte, taksit kolaylıkları yapılmaktadır. Tatil paketleri, düz ekran televizyonlar, çamaşır makineleri, cep telefonları, bilgisayar ve i-pad’lar indirim kampanyalarının en başında gelmektedir.
***
Stok varlıklarının elde kalması, haliyle üreticilere ve satıcılara büyük bir maliyet unsuru olarak yansımaktadır. Bunun sonucunda da, eldeki stokların tüketilmesi gündeme gelmektedir. Diğer bir deyişle, yeni dışalıma ihtiyaç olmaması demektir. Kıbrıs’ın her iki yakasında da üretim o kadar düşüktür ki, hemen hemen her şey yurt dışından alınıp tüketilmektedir. Rum Türk fark etmez, piyasamız küçücük, tipik bir ada ekonomisi açmazındadır.
***
Gerek Rum Kesimi olsun, gerekse Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti olsun, önemli oranda dış ticaret açığı vermekteyiz. Bu açığı kapatabilmek için, Net Turizm Gelirleri, Yüksek Öğrenim Sektörü olan üniversitelerde okuyan öğrencilerden elde edilen hizmet gelirleri KKTC’nin kullandığı en önemli enstrümanlar iken, Güney Kıbrıs’ta ise önemli sayılabilecek gelir kaynağı Turizm gelirleri ve dışa yönelik sunulan profesyonel hizmetlerinden (Chartered Accountant hizmetleri ve Hukuk Danışmanlıkları) elde edilen gelirler ve gemicilik faaliyetleri gelirleridir. Bir de offshore bankacılık gelirleri vardır. Ama bütün bunların toplamı da açıkları kapatmaya yetmediği için, Kuzey Kıbrıs Türkiye’den borçlanmakta, Güney Kıbrıs da, yurt dışından (AB fonaları ve Rusya) borç almaktadır.
***
Türkiye’ye avuç açma ayıbından kurtulabilmek için, CTP-DP hükümetinin yapması gerekenlerden bir tanesi

de, alternatif piyasalar yaratma gayreti içerisine girerek, Küçük Ada Ekonomileri’nin önemli gelir kaynağı ve istihdam kaynağı haline gelen profesyonel finans, muhasebe-murakebe danışmanlık şirketlerini ve buna ek olarak da, KKTC’nin aynen Güney Kıbrıs, Malta, Isle of Man, Jersey, Guernsey, British Virgin Islands, Cayman gibi daha başka adaların da GSYİH’larında önemli gelir kaynağı olan offshore’ların merkezi olmasını sağlayabilmektir.
***
Kıbrıs’ın fiziki olarak telekomünikasyon uydu ağının merkezinde bulunuyor olması, Kıbrıs’ı, Orta Doğu’nun yeni bir “Transit Ticaret Merkezi’ne” dönüştürebilmesine fırsatlar yaratmaktadır. Teknoloji firmaları, bilişim firmaları ve daha başka bunlara benzer kollarda faaliyet gösteren uluslararası firmaları Kıbrıs’a çekmek fevkalade mümkündür. Kafayı çalıştırıp, bu şirketlere teşvik imkanları sunmanın yollarını arayıp, Kıbrıs’ta yasal kuruluş şartlarını kolaylaştıran düzenlemeler yapıp, uluslararası hukukun parçası  olan anlaşmazlıklarda başvuru yapabilecekleri Tahkim Yasasını ve Tahkim Kurulu’nu oluşturup, bu saydığım alanda faaliyet yürüten firmalara  Kıbrıs’a geliniz çağrısı yapmalıyız. Ekonomi ve Maliye Bakanlığı’nda gün geçirilerek ekonomi yönetilemez, bunu artık idrak etmeliyiz.
***
Bunun için başta İstanbul’da Türk Amerikan İşadamları Derneği (TABA) ve Dış Ekonomik İlişkiler Konseyi (DEİK) ile temasa geçerek, bu konuda kapsamlı bir hazırlık yapılmasına arabuluculuk etmeliyiz.  Uruguay zirvesinde Dünya Ticaret Örgütü’ne üye ülkelerin ve AB ülkelerinin mevzuatından çıkarılan ve modası 20 yıl önce geçen “Serbest Bölge” kurma hayalinden biran önce vazgeçip, Kıbrıs’ı bir bütün olarak düşünüp, Dubai’ye alternatif yeni bir “Kıbrıs - Transit Ticaret Merkez” yaratmalıyız. Hata bunu, varılması muhtemel çözüm öncesi yapmalıyız ki geç kalınmasın. Mevcut Devlet arazilerinin bu amaçlar için yatırıma ayrılması, gerekli altyapılarını da çabucak hazırlayıp, “uluslararası firmalara”  buyurunuz Kıbrıs’a demeliyiz. Vakit geçmeden.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum