Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi

03 July 2015, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti İçme ve Kullanım Suyu ile Atık Su Yönetimi Projesi için, Haziran 2015 tarihli, oldukça kapsamlı bir Stratejik İşletme Planı hazırlatmıştır. 12 Haziran 2015 tarihli, “Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazımda projenin finansman kısmını kurcalayıp bazı sorular yöneltmiştim. Hatırlayacağınız üzere, önceki yazıda da belirttiğim projenin finansal tabloları, 2016- 2025 dönemini kapsayan hesap analizlerini içermekteydi. Projenin finansman hesaplarını hazırlayan Yetkili Hesap Uzmanı Derviş Kemal Deniz, cevap niteliğinde oldukça bilgilendirici bir cevap yazısı gönderdi. Noktasına virgülüne dokunmadan sizlerle paylaşıyorum.

***

“Sayın Vedat Yorucu,

12 Haziran 2015 tarihinde Kıbrıs gazetesinde yayınlanan Su Yönetimi Projesi ile ilgili analitik inceleme içeren yazını büyük bir ilgi ile okudum. Son günlerde gündemde olan suyun yönetimi ile ilgili Kıbrıs Türk Belediyeler Birliğinin öncülüğünde hazırlanmış projenin finansal yönlerini bu denli detaylı bir şekilde ele alman beni mutlu etmiştir. Bu projeyi hazırlarken ben, çalışma arkadaşlarım, Belediyeler Birliği Başkanı ve genel sekreteri ortaya çıkacak projenin detaylı bir şekilde olumlu veya olumsuz yönleri ile çeşitli gruplar ve siyasiler tarafından incelenip görüş ortaya koymaları gerektiği üzerinde durmuştuk. Proje halka duyurulduktan sonra gelen tepkilerin büyük bir bölümünün olumlu olması da ayrıca sevindirici bir unsurdur.

***

Projenin finansal yönü ile ilgili olarak ortaya koyduğun sorulara cevabımı aşağıda bilgilerine sunuyorum. Bu projenin finansal tabloları, KKTC’nde halen su yönetimini yürütmekte olan 28 belediyeden mevcut durum tesbiti yapılarak elde edilmiş bulgular ve data kullanılarak hazırlanmıştır. Mevcut durumun tespiti ve ihtiyaçların belirlenmesi konularında uzman, eski Su İşleri Dairesi Müdürü Mustafa Sıdal ile Lefkoşa eski Kanalizasyon İşleri Müdürü Nevzat Öznel tarafından yapılmıştır. Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği Başkanı Ahmet Benli bu projenin hayata geçirilmesinde başı çekmiştir. Buna ilave olarak hem kendisi hem de genel sekreter Taşer Aybar Belediyelerin mevcut yapıları, finansman sıkıntıları ve halkın beklentileri ile ilgili bu projeye önemli katkılar yapmışlardır. Emekli başsavcı yardımcısı Müjgan Irkad da projenin hukuki kısımlarını ele almış yasalarda ihtiyaç duyulan değişiklikleri ve yapılması gereken sözleşmeleri düzenlemiştir. Projenin kurgusu ve koordinesi ile finansal hesaplamaları da ben ve firma elemanlarımız tarafından altı aylık bir çalışma sonucu ortaya çıkmıştır.

***

Bugün itibarı ile su dağıtımında belediyelerin yaşadığı iki önemli sorun vardır. Bu sorunların en önemlisi şebekedeki eksikler ve yatırım ihtiyacı, dolayısı ile patlak ve kaçakların yarattığı kayıplardır. Yapılan tespitlere göre KKTC de su dağıtımında yüzde 25 oranında ( %25 ) su kaçağı vardır. Bunun üzerine yüzde 15 oranında( %15 ) tahsil edilemeyen su paraları da konduğunda kaçak yüzde 40’ın ( % 40 ) üzerine çıkmaktadır. Hedef bu kaçakların ulusalar arası normlara yakınlaştırılmasıdır. Uluslararası normlar kaçağın % 10 dan fazla olmamasını belirlemekte ancak kabul edilebilir oran % 15 olduğu gözlemlenmektedir. Bu proojede de kaçak oranının % 15’e indirilmesi öngörülmektedir. Dikkat edecek olursanız ilk üç yıl içerisinde su dağıtımına 75 Milyon TL yatırım öngörülmektedir. Bu yatırımın yapılması halinde % 40 oranında kaçak üç yılda % 15 oranına düşecektir. Bir ton (bir metreküp) suyun ortalama fiyatı 3 TL olarak alındığı ve yılda 30 milyon metreküp su ihtiyacı olduğu dikkate alındığında, % 25 oranında kaçağın tahsilata dönüştürülmesi sonucu yılda gelir hanesine yazılacak miktar 23 milyon TL’dir. Bu hesaplama yapılarak ilk yıl 40 Milyon TL kredi kullanma ihtiyacı ortaya çıkmıştır. İlk yıl bu finansman sağlanıp şebekenin ihtiyaç duyduğu yatırımlar yapılabilir ve kaçaklar azaltılırsa, oluşacak olan Şirketin sonraki yıllardaki gelirleri, diğer yatırımları finanse etmede yeterli olacaktır. Tabii ki bu başarının temeli Şirketin profesyonel yönetimine bağlıdır. Bu konuda Belediyeler kararlı görülmektedir.

***

Finansal tablolar içerisinde yer alan gelir - gider tablosunda görülen ve 2017, 2018 ve 2019 yıllarına tekabül eden sermaye yatırımları, Şirketin kazançlarını hissedarları olan Belediyelere dağıtmak yerine, yine bu belediyelere ait olan su dağıtım hatları ile su arıtma sistemlerine yatırım için kaynak ayrılması içindir. Şirketin yatırım stratejisi tüm yatırım ihtiyaçlarını ilk 10 yıl içerisinde tamamlamak ve ondan sonraki yıllardaki kazançları belediyelere kazançları oranında dağıtmaktır.

***

Yine yazında bahsettiğin şekilde on yıllık projeksiyon için her yıl ortalama yüzde 8 oranında (%8) enflasyon olacağı tahmin edilmiştir. Enflasyon oranı yüzde 8 olarak tahmin edilirken su birim satış fiyatlarında artış yüzde 5 (%5) olması düşünülmüştür. Bu düşüncenin arkasında yatan gaye, kaçakların azaltılması ile ortaya çıkacak gelir fazlasının bir kısmının vatandaşa fiyat olarak yansımasını sağlamaktır. Su satış fiyatlarındaki artışlar yıllar itibarı ile hayat pahalılığı oranının altında tutularak vatandaşın reel gelirlerinin erimemesi için Şirket elinden gelen çabayı göstereceğine inanılmaktadır.

***

Proje ile ilgili tartışılması gereken bir çok konu olmasına rağmen konunun genişliğini dikkate alarak spesifik olarak yazında öne çıkan unsurlara değinmek istedim. KKTC nin en iyi yetişmiş genç nesil ekonomistlerinden biri olarak bu projeyle ilgili analitik çalışmanın başka projelerde de devam edeceği inancımı belirtirken, koyduğun katkıdan dolayı kendim ve bu projede emeği geçen kişiler adına teşekkürlerimi belirtirim.

Saygılarımla,

Derviş Kemal Deniz BA (Hons) FCA

D.K.Deniz & Co Chartered Accountants”

***

Duyarlılık gösterip, kamuoyunu aydınlatma gayesi ile 12 Haziran 2015 tarihli yazımızda yönelttiğimiz sorulara cevap veren Derviş Deniz’e, bu köşenin yazarı olarak ben de teşekkür ederim. Umudum, değişik farklı konulardaki yazılarımda sorular yönelttiğim diğer muhatapların da, bu köşeye cevaplarını göndermeleridir.  “Tartışmaktan korkmak, yapılan işe güvenilmemesidir”.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum