Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti

28 July 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Türkmenistan - Azerbaycan - İran ve Rusya dörtgeninde, Doğu Akdeniz gazı acaba nereye gidecek?




Geçen hafta bayramın birinci gününe denk gelen yazım, belki okuyucularımla pek buluşamadı. Bayram’da pek gazete okunmaz, okunan gazetelere de çok çabuk yüzeysel bakılır. Ama enerji konusunda dünyamızda çok hızlı gelişmeler yaşanmaktadır. Biz bunları es geçemeyiz! Geçen hafta Brüksel’de çok önemi dörtlü bir toplantı vardı. Toplantıya Azerbaycan, Türkmenistan, Türkiye enerji bakanları ve Avrupa Birliği Enerji Komiseri katılmıştı. Avrupa Birliği doğal gaz ithalatında sıkıntı yaşanmaması için enerji arzı güvenliği için her türlü girişimi yapıyor. Avrupa Birliği, doğal gaz ticaretindeki alternatifleri çoğaltmak için, 2018’de inşaatı tamamlanacak ve devreye girecek TANAP boru hattı üzerinden Türkmenistan gazını da almayı hedeflemektedir. Zaten, Azerbaycan’dan gelecek yıllık 16 milyar metreküp doğalgazın yarısını Türkiye satın alacaktır. Buna ek olarak, devreye Türkmen gazının da girmesini AB çok istemektedir. Türkmen gazının, Rusya aracılığı ile Çin’e değil de, Avrupa’ya gelmesini istemektedir. İran’a uygulanan izolasyonların hafifletilmesi, İran gazının da aynı enerji denklemine eklenmesine imkân yaratmıştır. Enerji arzında çeşitlilik, serbest piyasa ekonomisi ile yönetilen ve fiyatların spot piyasada serbestçe belirlendiği doğalgaz piyasasında, Avrupa alternatiflerini çoğaltmak istemektedir. Bir önceki yazımda da belirttiğim gibi, Avrupa Komisyonu’nun Enerji Komisyonu Başkan Yardımcısı Maros Shefchovich’in mayıs ayında Türkmenistan ile Aşkabat’ta bir deklarasyon imzaladığı ve Türkmenistan’dan Avrupa’ya hidrokarbonların taşınacağı kararlaştırılmıştır. Eğer bu proje gerçekleşirse, Avrupa Birliği ülkeleri enerji arzı güvenliği konusunda büyük bir rahatlama yaşayacaktır. Hele mevcut enerji denklemine İran gazı da eklenirse, liberalleşen doğalgaz piyasasında Avrupa Birliği istediğini elde etmiş olacaktır.
***
İran’ın boru hattı vasıtasıyla doğu yönlü ihracatı için Pakistan hattı, batı yönünde ise Türkiye tek rota olarak öne çıkmaktadır. Türkiye, İran ile geçmişte yapmış olduğu doğalgaz anlaşmasına göre Tebriz-Ankara boru hattı ile İran’dan yıllık ortalama 14 miyar metreküpe kadar doğalgaz satın alabilir. Ancak aksamalardan ötürü bu miktar bugüne değin 8 ile 10 milyar metreküpü geçmemektedir. İran’ın daha yüksek hacimli ihracatı için, TANAP boru hattına ek yeni bir hat daha inşa edilmesi gerekmektedir. Bu projenin hayata geçebilmesi için, İran’ın hidrokarbon sektöründe reform, altyapısal kalkınma ve kapsamlı yatırım yapması zorunludur. Bu konuda bir açıklama yapan doğalgaz uzmanı Prof Farideh Farhi, İran’ın Güney Fars alanı başta olmak üzere geniş doğal gaz kaynaklarının, ülkenin güneyinde yer aldığının göz önünde bulundurulması ve İran doğalgazını ülkenin kuzey doğusuna getirilerek, Güney Avrupa’nın gaz koridoruna bağlanabilmesi için hatırı sayılır bir yatırım yapılmasını vurgulamaktadır. Altyapı eksikliği dikkate alındığında da, İran gazının kısa vadede Rus gazına alternative olabilmesi
olanak dışı görülmektedir. Bu konuda, Avrupa Birliği’nin uzun dönemli stratejik çıkarları için, uluslararası enerji şirketleri oturup bir karar vermek durumundadır.
***
Geçen haftaki yazımda da belirttiğim gibi, özellikle Türkiye’de son birkaç yıldır Sabancı Üniversitesi’nde araştırmalar yapan, ENİ Enerji Şirketi’nin bir yetkilisi, Simon Tagliapietra’nın ifadesine göre, “İran’la varılan mutabakat’ın enerjide Türkiye’ye yeni fırsatlar yaratacağını, İran’ın da doğal gaz ve petrol ihracatında adından söz edilen ülke konumuna geleceğine” dikkat çekmektedir. The Hague Centre for Strategic Studies isimli merkezde araştırmalar yapan başka bir stratejist Sijbren de Jong’a göre de, “İran’a ait tahvillerin serbest bırakılmasıyla birlikte, petrol ve gaz ticaretinin etkisinin daha da belirgin hale geleceğini, bunun da İran ekonomisinin büyümesine patlama etkisi yapacağı” belirtilmektedir.
***
BP's Statistical Review of World Energy’nin Haziran 2014 tarihli yayınında da, İran’ın 33.8 trilyon metreküp teyit edilmiş gaz rezervine sahip olduğu vurgulanmakta, bu rakamlarla İran’ın toplam gaz rezervinde birinci sıraya yükseldiğine işaret edilmektedir. Türkiye, son yıllarda yıllık ortalama 6,6 milyar metreküp gaz ithalatını İran’dan karşılanmaktadır. Bu rakam 2018 yılında TANAP boru hattının tamamlanmasıyle birlikte, iki üç katına çıkabilecektir. Bu da, Türkiye’nin bölgede güçlü bir enerji koridoru haline gelmesini sağlayacak, Avrupa’nın bu sayede Türkiye ile ilişkilerini normalleştirmesini zorunlu kılacaktır. İran’ın petrol ve doğal gaz piyasasına girmesiyle birlikte, akaryakıt fiyatlarının düşeceğine kesin gözüyle bakan uzmanlar, özellikle Suudi Arabistan, Rusya ve İsrail’in, akaryakıt fiyatlarının düşmesinden olumsuz etkileneceğine de dikkat çekmektedir.
***
Dün ajanslara düşen bir habere göre, Rusya Başbakanı Dimitri Medvedev, Rus doğalgazını Türkiye üzerinden Avrupa’ya taşıyacak boru hattı projesinin ilk ayağının inşaatının başlaması için şirketlerle yapılacak görüşmelerin yakın zamanda başlayacağını, bu gerekçelerle Türkiye ile Rusya arasında hükümetlerarası bir anlaşma yapılması için görüşmelerin devam ettiğini bildirdi. Türkiye’nin yanı sıra Macaristan, Makedonya, Yunanistan ve Sırbistan’ın da boru hattı projesine ilgi gösterdiklerini ifade eden Medvedev, boru hattının planlanan takvime göre inşa edileceğini vurguladı. Güney Akım Projesi’nin yerine yapılacağı açıklanan Türk Akımı ile toplam 63 milyar metreküp gaz taşınmasının öngörüldüğünü ifade eden Medvedev, hattın toplam 910 kilometre uzunluğunda olması, bunun 660 kilometresinin Rusya topraklarından, 250 kilometresinin ise Türkiye üzerinden geçirilmesinin planlandığını belirtti. Böylece Türkiye’nin enerji denklemindeki parametreler çoğalmış oldu.
***
Peki bölgede bu gelişmeler yaşanırken, mevcut enerji denklemine Kıbrıs Afrodit doğalgazı, ya da İsrail Leviathan doğalgazı nasıl eklenecektir? Akdeniz’de doğalgaz araştırmalarına devam edileceği yönünde geçen gün Eni-Kogas ve Total’den gelen haberler, bizlerin de hayli ilgisini çekmektedir. Önerim, Kıbrıs müzakereleri devam ederken, KKTC Cumhurbaşkanlığı’nda ayrı bir enerji masasının kurulması ve sürekli olarak proaktif stratejik kararların üretilmesidir. Bunu yaparken, Türkiye Enerji Bakanlığı ile yakın temas halinde olunmasının bizlere yarar sağlayacağını düşünmekteyim.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum