Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Döviz dalga dalga

31 July 2015, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Aylar önce dövizin yükseleceğini, Türkiye ekonomisine pek güvenilmemesi gerktiğini, Türk ekonomisinin kırılgan bir yapıya sahip olduğunu, çok kaygan bir zemini bulunduğunu, Türk ekonomisindeki büyümenin bıçak sırtı bir büyüme olduğunu, hem iç hem de dış etkenlere bağlı olarak beklenmedik bir anda dövizin artabileceğinden söz etmiştim. Bu söylediklerimi kabul etmeyen iktisatçı arkadaşlar, AKP hükümetinin farklı olduğunu, krizlerin Türkiye’yi artık etkilemediğini, 2008 krizinin bile Türkiye’yi teğet geçtiğini söylemişlerdi. Bakınız öyle olmadı. Yüksek TL faizine karşılık, göreceli daha düşük olan döviz faizine kanıp borç yükü altına girenler, araba, ev, emtia satın alanlar, şimdi kara kara düşünmekte, taksitlerini ödeyebilmek için boğazlarından kesmek zorunda kalmaktadırlar.

***
Euro kullanan Avrupa Birliği üyelerinden Yunanistan, İspanya, Portekiz, İrlanda ve Güney Kıbrıs gibi ülkelerin yaşadıkları ekonomik problemleri aşmada, Euro kullanmalarının pek yeterli olamadığı artık iyice anlamıştır. Hatta ve hatta, Yunanistan’ın Euro kullanımından dolayı elinin kolunun bağlı olduğunu, parasal egemenliğinin Frankfurt’taki AB Merkez Bankası’nın elinde olduğunu ve kendi başına hareket edemeyeceğinin herkes tarafından bilindiğini herkese hatırlatmayı görev bilirim. Naralar atarak gelen Syriza ve onun Başkanı Çipras, şimdi seçime giderse seçim barajını bile geçemeyecektir. Öyle marjinal söylemlerle ekonomi gemisi yürütülemez. Oysa serbest piyasa ekonomisinin gerekleri aksatılmadan yerine getirilseydi, bu ekonomik sistem, Yunanistan krizinin sonunu getirebilirdi. Olmadı, ekonomik sistemin gerekleri yerine getirilmeyip, ısrarla kendi doğrularıyla hareket edildikçe, iyice dibe vurdular. Oysa serbest piyasa ekonomik sistemini itibarsızlaştırılmasaydı, sistem kendi dinamikleri içerisinde zaten krize girilmesine asla fırsat vermeyecekti. Şimdi başa gelen çekilir, başka ülkeler de bundan ders alsın.
***
Yunanistan, benzer finansal problemleri yaklaşık 20 yıl önce de yaşamış, ancak o dönemde kullandığı resmi para birimi Drahmi’yi devalüe ederek sorununu daha kısa sürede halletmişti. Bugün IMF’ye gitmekten başka çaresi kalmayan Yunanistan’a, Almanya Başbakanı Merkel’den sadece yaptırım gelmektedir. Diğer güçlü AB üyesi devletler de kendi sorunlarıyla cebelleşmektedir. Yunanistan’ın IMF’ye gitmiş olması, bir şekilde Euro’nun IMF’ye götürülmesi ile aynı anlamı taşımıştır. IMF reçetelerinde EURO kullanan AB ülkelerine çok ağır yaptırımlar vardır. Bunlar EURO kullanmayan ülkelere göre daha da ağırdır. Görülen tek çare, sorunu kendi içinde çözebileceği yolları aramaktır. Yani, krizin faturasını Yunan çalışanlarına ve emeklilerine yükleyip, emekçinin gırtlağından kesmekten başka çareleri yoktur. Bu durum, derinleşen krizi daha büyük sosyal patlamalara götürür, grevler, polisle çatışmalar ve artan terör olaylarıyla devam eder. Zaten Yunanistan’da sendikalar grev çağrıları yapmakta, Maliye Bakanlığı binaları sürekli basılıp taciz edilmektedir. Bu olaylar hiç de şık değildir. İş dünyası böyle havaları hiç sevmez.
***
Türkiye’de yapısal ekonomik sorunların hala devam ettiği günümüzde, hızla artan işsizlik (yüzde 12’yi aşmış durumda), hala önemli orandaki cari açık, artan borç yükü (5800 dolar kişi başı borç var), küçülen ekonomi, bozuk gelir dağılımı, düşük tasarruf ve azalan yatırımlar. Eğer Türkiye Euro kullanıyor olmuş olsaydı, işsizlik sorununa çare olabilir miydi? Hayır olamazdı. Artan bütçe açığı, Euro kullanımı ile sona erer miydi? Hayır ermezdi. Bugün yaşanan döviz sorunu ve fiyat istikrarsızlığı, Euro kullanımı sayesinde çözülür müydü? Hayır çözülmezdi. Daha bunlara benzer birçok soru sıralayabilirim. Lafı uzatmadan gelelim saadete. Türkiye, son 10 yıldır elinde ne varsa yabancılara satmıştır. Özelleştirme gelirleriyle ülkeye sıcak para girişi sağlamıştır. Bunların çoğu Arap parası, yani petro-dollar’dır. Döviz rezervleri 80 milyar doları aşmış, ama aynı zamanda Türkiye’nin taahhütleri de 50 milyar doların üzerine çıkmıştır. Yani toplam temiz diyebileceğimiz rezerv para, yaklaşık 30-35 milyar dolardır. Şimdi satacak pek birşey kalmamıştır. Zaten düşen petrol fiyatları nedeniyle Orta Doğu ekonomisi de krize girmiştir. Rusya’da da öyledir. Türkiye’ye yabancı para girişleri azalınca, borsa çark etmeye başlamıştır. Bu da dövizin TL karşısında artmasına neden olmuştur. Son üç ayda, TL döviz karşısında reel olarak yüzde 30 değer yitirmiştir. Ardından Türkiye’de seçim yaşanmıştır. AKP oyunu düşürmüş, tek başına hükümet olamamıştır. Hiçbir parti AKP ile  koalisyona yanaşmayınca, siyasi belirsizlik de döviz ateşini düşürmeye yetmemiştir.
***
Son iki haftadır Türkiye’nin her yerinde terör laneti de başlamıştır. Her gün kan dökülmekte, insanlar ölmektedir. Her gün bir yerlerde bombalar patlatılmaktadır. Tüm bunlar dövizin artmasına neden olmaktadır. Bekleyin, bir de Amerikan Merkez Bankası faizleri artırınca daha neler olacaktır? İşte o zaman, her taraf tufan olacaktır. Sterlin’in 5 TL’yi aştığını, Euro’nun da 4 TL’ye yükseleceği günleri de göreceğiz. Ben şimdiden uyarımı yapıyorum.
Bugün Brüksel’e uçuyorum. Yaklaşık bir ay orada olacağım. Sizlere Avrupa ekonomisindeki gelişmeleri de Brüksel’den aktarmaya çalışacağım. Bizi takip etmeye devam edin.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum