Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi

07 August 2015, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Dünya doğalgaz ticaretinde fiyatlar iki türlü belirlenmektedir. Yüklü miktarda alımların yapıldığı uzun vadeli satışlarda fiyatlar, alıcı ile satıcı firmalar arasında varılan uzlaşı neticesinde, uzun vadeli sözleşmeler yapılarak belirlenmektedir. Sadece fiyat değil, aynı zamanda ithal edilecek miktar da sözleşmede yer almakta, eğer taahhüt edilen miktar iletim hattından çekilmezse, daha sonraki tarihlerde çekilecekmiş gibi iletim hattında bekletilmekte, günü geldiğinde de hattan dağıtım şebekelerine aktarılmaktadır. Söz konusu fiyatlama yöntemi, “Long-term pricing contract” ya da “Net-back pricing” diye dünya gaz ticaretinde halen uygulanmaktadır. Bu yöntemin dışında, yine dünyada yaygın olarak kullanılan bir başka fiyatlama metodu da, “spot pricing” dediğimiz, doğalgaz ticaret merkezinin belirlediği o günkü borsa fiyatıdır. Spot piyasalarda belirlenen fiyatlar gün itibarıyla, hatta saat itibarıyla değişebilmekte, enterkonnekte hatlarla biri birine bağlı olan doğalgaz merkezleri bile kendi aralarında daha düşük spot fiyatlarla kendi ihtiyaçlarına göre alım, ya da satım yapabilmektedirler.

Bu yöntemle, ihtiyacın en yüksek olduğu anlarda fiyatlar spot piyasada yükselebilmekte, en düşük olduğu anlarda da aynı şekilde düşebilmektedir. Örneğin Belçika’nın Zeebrugge Fluxys Terminali’nde spot piyasa doğalgazın satış fiyatı, İngiltere Merkez spot piyasa satış fiyatına göre daha az, ya da göreceli olarak daha yüksek olabilmekte, İngiltere ile Belçika kendi aralarında işlerine geldiği şekilde, o gün kimde daha ucuz ise, oradan doğalgaz alıp satabilmektedirler. Zaten iki ülke deniz altından geçen iletim hatlarıyla birbirlerine enterkonnekte olarak bağlı durumdadırlar. Aynı şekilde, Belçika’nın Zeebrugge Fluxys Terminali ile Hollanda’nın Groningen Doğalgaz terminalleri de, enterkonnekte iletim hatlarıyla birbirlerine bağlıdır. Belçika doğalgaz üretimi yapmadığı halde, sahip olduğu altyapı imkanları nedeniyle, depolama, LNG, dağıtım, iletim, işletim vs imkanları ile doğalgaz ticaretinde bir “Merkez”dir. İşte Türkiye için bizim aklımızdan, gönlümüzden geçen de budur. Aynen Belçika Zeebrugge örneği gibi, Türkiye’nin doğalgaz piyasasında koridor, ya da transit ülke değil de, fiyatlarını kendisinin belirleyeceği bir spot piyasa, yani Enerji Merkezi olmasıdır. Daha yalın tabiriyle, Doğu Akdeniz Doğalgaz Merkezi olabilmesidir. Bunun için, Türkiye’nin doğalgaz ticaretinde iyi bir doğalgaz altyapısına ve onun güvenliğini sağlayacak silahlı kuvvetlere sahip olması gerekmektedir. Türkiye’nin LNG işletim, dönüşüm, geri-dönüşüm ve depolama tanklarına, enterkonnekte iletim hatlarına, dağıtım şebekelerine, basınç istasyonlarına, CNG dönüşüm ve işletim terminallerine ve LNG-CNG tankerlerine sahip olması halinde, doğalgaz ticaretinde merkez olabileceğini, aksi halde doğalgaz fiyatlarının başkaları tarafından belirleneceği, coğrafi konumu nedeniyle sadece transit bir ülke durumunda koridordan öteye gidemeyeceğini ifade edersek yanlış olmaz sanırım. Oysa, burada altı çizilmesi gereken ve henüz çok da dillendirilmeyen en önemli konu, doğalgaz koridoru olan transit bir ülkenin, ya da yeni enerji merkezi olmaya aday bir ülkenin sahip olduğu, güçlü Türk Silahlı Kuvvetleri’dir. Doğu Akdeniz Doğalgaz ticaretinde güvenliği tesis edebilecek yegâne güç, Türk Silahlı Kuvvetleri’dir. Bunun herhangi bir alternatifi ne Doğu Akdeniz coğrafyasında, ne de ticaretin yapılacağı bölgede yoktur. Bunu bir yerlere not etmekte fayda görürüm. Hem Rusya, hem de Avrupa ülkeleri, zaten bunun bilincinde oldukları için, Türkiye’siz bir enerji politiğini gündemlerine almamaktadırlar.
Rusya’nın Botaş ile yeni doğalgaz fiyatlarını kesinleştirmesi için Gazprom’a tanınan 6 aylık süre pazartesi günü tamamlandı. Dünya’da düşüş trendine olan doğalgaz fiyatlarından ötürü, Botaş’ın fiyat indirimi istemesi nedeniyle Gazprom ile Botaş arasında bir ihtilaf ortaya çıkmıştır. Bu ihtilafı, geçen 6 aylık sürede her iki şirket de giderememiştir. İhtilafı gideremediklerinden ötürü de, şu günlerde Botaş’ın uluslarası tahkime gideceği konuşulmaktadır. Bu anlaşmazlığın neden olduğu sürtüşme nedeniyle, her iki ülke başkanları da, yeni yatırım projelerini şimdilik askıya almış görünmektedir. Bilindiği üzere, Ukrayna krizi sonrası Rusya’nın Avrupa Birliği ülkelerine yaptığı sevkiyatta birtakım aksamalar olmuştur. Rusya, yılda 119 milyar metreküp (32 trilyon ayak küp) doğalgaz sevkiyatını Avrupa’ya yapmaktadır. Rusya’ya yapılan yaptırımlar neticesinde aksayan sevkiyatı gidermek için Rusya Karadeniz’e döşeyeceği yeni iletim hatlarıyla yıllık 67 milyar metreküp doğalgaz sevkiyatı Türkiye üzerinden Avrupa’ya satmayı hedeflemektedir. Bunun için 14 milyar Euro (yaklaşık 15 buçuk milyar dolar) tutarında bir yatırım öngörerek Botaş aracılığıyla doğalgazını yeni inşa ettireceği Türk Akımı üzerinden yapmayı hedeflemektedir. Peki Botaş ile Gazprom arasında şimdi bile giderilemeyen fiyat uyuşmazlıkları, yarın Botaş’ın hissedarı olacağı Türk Akımı ile nasıl giderilecektir? Bu anlaşma ne kadar uyumlu bir anlaşma olacaktır? Doğrusu çok düşündürücüdür! Eğer amaç, İran ve Azeri-Türkmen gazına alternatif yaratarak doğalgaz ticaretinde rekabet ortamını oluşturmak ise, potansiyel ortakların Türkiye ile oyun oynamasını bir tarafa bırakıp, daha akılcı ve proaktif bir politika izlemeleri gerekir kanısındayım. Tabii ki bunu yaparlarken, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin varlığının bir nimet olduğunu ve doğalgaz ticaretinde TSK’nın üstleneceği görevin bilinciyle hareket edeceklerini umarım. Bundan sonraki süreç, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin ve doğalgaz ticaretinde güvenlik bacağının da içinde yer alacağı bir süreç olacaktır. Şu an Brüksel’de konuşulanlar böyle. Bilinmesinde yarar görürüm. Eylül başına kadar Brüksel’den enerji konularını irdelemeye devam edeceğim.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum