Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Bütçe gelişmeleri

01 September 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı ikinci çeyreği bülteni

Her zaman olduğu gibi KKTC Merkez Bankası, iktisat çevrelerini gecikmeye fırsat vermeden bilgilendirmeye devam ediyor. 2013 ve 2014 yılları ekonomi adına pek parlak geçen yıllar olmamıştır. Ardı ardına uygulanan üçer yıllık ekonomik paketler nedeniyle, bütçe disiplini sağlamak tek hedef olunca, deyim yerindeyse milletin anası ağlamıştır. Oysa bütçe disiplini sağlanırken, ekonomik büyüme hedefi de programlarda öngörülmüş olsaydı, bugün daha farklı yorumlar kaleme alacaktım. Ama olmadı.
***
2014 ile 2015’in ikinci çeyreği Bütçe giderlerine baktığımızda, 2014’ün ikinci çeyreğinde 414,2 milyon TL olan cari transferler kalemi, 2015’in ayni döneminde 382,1 milyon TL’ye gerileyerek nominal düşüş yüzde 7.7 olarak gerçekleşmiştir. Personel giderleri ise 2014’ün ikinci çeyreğinde 295.1 milyon TL iken, 2015’in ayni döneminde 319,6 milyon TL’ye yükselerek, buradaki nominal artışın yüzde 8,3 olduğunu ifade edebiliriz. Sayın Ferdi Sabit Soyer’in Başbakan olduğu geçmiş CTP hükümeti döneminde bu rakamın yüzde 3,5 sevilerinde tutulmasına özel önem gösterilmişti. Hedef, personel maaşları için Türkiye’den para istememekti. O zamanki hükümette de aynı parti yer almasına rağmen, uygulanan Maliye politikalarında belirgin farklılıklar gözlerden kaçmamaktaydı. En azından bir iktisatçı olarak ben sürekli takip ediyordum. Bu vesileyle, Ferdi Sabit Soyer dönemindeki CTP yönetiminin, bir önceki Başbakan döneminden daha başarılı bir ekonomi ve maliye politikası izlediğini belirtmemde yarar vardır. En azından bu realitenin altını çizmezsek, Sayın Ferdi Sabit Soyer’e haksızlık etmiş oluruz. Sermaye giderleri, Mal ve hizmet alımı giderleri ve diğer giderler, nisbi artış ve azalışlar göstermiş olsa da, toplam giderler 2014’ün ikinci çeyreğinde 844,8 milyon TL iken, 2015’in aynı döneminde 845,7 milyon TL olarak gerçekleşmiş, nominal artış da yüzde 1.6 olmuştur. Yani bir yıl içerisinde herhangi bir iyileşme olmamıştır. Daha yalın bir tabirle, olduğumuz yerde saydığımızı söyleyebilirim.
***
Hükümet, 2014 ile 2015 dönemi arasında almış olduğu tedbirleri devreye koymasına rağmen, personel giderlerinde önemli bir tasarruf sağlama başarısını tam olarak gösterememiştir. Bu tasarruf, ek mesailerin kaldırılması, zorunlu hallerdeki ek mesailerin yüzde 25’i geçmemesi, emekli olanların yerine yeni istihdam yapılmaması veya her dört emekliye çıkanın yerine, sadece bir kişi istihdam edilmesi ve sözleşmeli çalışan birçok kişinin işlerine son verilmesiyle sağlanmaya çalışıldıysa da, tam istenen elde edilememiştir. Buna karşın, bahse konu dönemler mukayese edildiğinde, toplam giderlerde aşırı bir artış sergilenmemiştir. Tüm tasarruflara rağmen, ilgili dönemlerdeki yüzde 7.7’lik artışın nedenleri arasında, ek mesaileri kısıtlamada hala tam bir başarı sağlanamadığıdır. Unutmayalım ki geçici veya sözleşmeli istihdam yapılmayacak dendi ama, KIBTEK bu uygulamayı takmayarak yeni istihdamlar yapmıştır. Sermaye giderleri ve transferleri kaleminde yüzde 15,4’lük tasarruf yapan hükümet, aslında ekonomik büyüme hedefinden uzaklaştığını unutmuştur. İlk kez Başbakan Küçük ve Yorgancıoğlu dönemlerinde sabit sermaye giderleri kalemi bu denli azaltılmıştır. Sermaye yatırımlarında özel sektöre fırsatlar yaratılmış, devlet yapması gereken sabit yatırımları yapmamıştır. Böylece Türkiye sermayesi devletin yarattığı boşluğu anında doldurmuş, kârını da katmerli bir şekilde cebine indirmiştir.  Bütçedeki tasarruflar küçük boyutlarda kalmış, popülizm yaparak kamu maliyesini nisbi oranda rahatlattıysa da, ülkedeki işsizliği önemli oranda arttırmıştır. Bu durum halkta öfkeye dönüşmüş, dokuz ay içerisinde yaşanan iki farklı seçimde de, halkımız faturayı hükümet partisine kesmiştir.
***
2014’ün ikinci çeyreği ile 2015’in aynı dönemi Bütçe Gelir-Gider kalemleri karşılaştırıldığında, bütçe gelirleri 880,0 milyon TL’den 893,7 milyon TL’ye yükselerek nominal artış yüzde 1.6 olarak gerçekleşmiştir. Yine mukayese edecek olursak, Başbakan Ferdi Sabit Soyer döneminde bu rakam yüzde 16,5 civarındaydı. O dönemde de hem kuraklık yaşanmış, hem de 2008 yılı küresel finans krizi ekonomik faaliyetleri önemli düzeyde olumsuz etkilemişti. Hatta yüksek öğretim sektöründe büyük bir gelir kaybı yaşanmıştı. Her şeye rağmen, ikinci çeyrek dönemlerde ortalama yüzde 16 civarında gelir artışları sağlanmıştı.
***
2015 dönemi ikinci çeyreği için, CTP Hükümetinin gelir artırımı konusunda pek bir başarı sergilediğini söyleyemeyiz. Çünkü buradaki artış sadece yüzde 1.6 ile sınırlıdır. Ancak yılın geneline bakıldığında bu trendin nasıl bir seyir izleyeceğini doğrusu merak etmekteyim. Bu merakımızı giderebilmek için, üçüncü ve dördüncü çeyrek verilerinin de yayınlanmasını beklememiz gerekmektedir.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum