Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Dış ticaretimiz ne durumda

04 September 2015, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Ticaret Dairesi tarafından yayınlanan dış ticaret rakamlarına göre, ithalat 2015’in ilk beş ayında 590 milyon 356 bin dolar, ihracat ise aynı dönemlerde 66 milyon 692 bin dolar olarak gerçekleşmiştir. 2014’ün ilk beş ayındaki ithalat 673 milyon 28 bin dolar iken, beş aylık ihracat rakamı 71 milyon 644 bin dolar idi. İhracat rakamları geçen yılın beş ayına göre sadece 4 milyon 951 bin dolar azalırken (yüzde 6.91), ithalattaki azalma 82 milyon 672 bin dolar (yüzde 12.28) olmuştur.

***

Beş aylık İthalat rakamları bize göstermektedir ki, KKTC ticaretinde belirgin bir daralma söz konusudur. Bunu oransal olarak ifade edecek olursak, bir önceki yıla göre ithalattaki beş aylık düşüş yüzde 12.28 olarak gerçekleşmiştir. İthalatta, ya da Türkçe tabiriyle dışalım’daki azalmanın esas nedeni acaba nedir?

***

Kuzey Kıbrıs, özellikle hizmet yoğun üretim gerçekleştiren ada ekonomisi ile yönetilmektedir. Turizm, restorant ve eğlence aktiviteleri ile yüksek öğretim sektörlerinde üretim yoğunlaşmaktadır. İmalat sektörü çok çok küçüktür. Küçük esnaf ve zanaatkârın ürettiklerini bir kenara koyarsak, sanayi sektöründe mal üretimi çok sınırlıdır. İhracat edilebilen mal üretimi rakı ve hellim dışında pek kayda değer değildir. Narenciye ve patates üretimi, işlenmiş tarım ürünleri olarak ihracatta önemli diğer iki kalemimizdir. Bu saydıklarım dışında, iğneden ipliğe ne varsa yurt dışından ülkemize ithal edilmektedir. Dolayısıyle ithalata bağımlı bir ülke konumundayız.

***

2014 yılında gerçekleşen yıllık ithalat, 1 milyar 744 milyon 468 bin dolar idi. Buna karşın, 2014 yılında gerçekleşen yıllık ihracat (dışsatım) sadece 130 milyon 607 bin dolar tutarındaydı. Yani ihracatın ithalatı karşılama oranı çok düşüktür. Bunun daha yalın açıklaması, dış ticaret bilançosu açık vermektedir. Geçen yılki yıllık dış ticaret açığı 1 milyar 613 milyon 861 bin dolar civarındaydı.

***

Bu temel bilgileri verdikten sonra, gelelim yukarıda sorduğumuz sorunun yanıtına:

İthalattaki azalmanın esas nedeni, halkın alım gücündeki d üşüştür. Halkımız beş altı yıldır hiçbir maaş zammı almamıştır. Hatta eşel mobil uygulamaları ya dondurulmuş, ya da geçmişteki gibi uygulanmamıştır. Gelir TL olduğu için, zaman içinde erimiştir. Yurt dışından ithal edilen mallara gelir düştüğü için rağbet azalınca, tüccar yeni mal siparişi verememektedir. Çünkü ithal edeceği her ürün ya mağazada, ya da gümrüklerde bekleyecek, bu da ithalatçı firmaya ek bir maliyet getirecektir. Gümrükte veya mağazada bekleyen bir mal, tüccarın maliyetini arttıracağı için, boşu boşuna ithalatçı firmalar sipariş vermez. Eğer bir mal satılmayacaksa ne diye tüccar o mal için satın alma, nakliye ve depolama maliyeti ödesin ki? Eğer tüccar, kendi tasarruflarını kullanırsa, elde edeceği faiz gelirinden feragat etmiş olacaktır. Bu da tüccar için önemli bir kayıptır. Eğer bankadan kredi kullanarak malı ithal edip depoda bekletecekse, o zaman da kredi faizi tüccara ek bir maliyet getirecektir. Bundan dolayı, ithalatçı firmalarımız ekonomik kriz olduğu durumlarda, gelirin ve satışların düştüğünü fark ettiği an, yurt dışından siparişi durdurur, ithalat hacmini azaltır. Bu da KKTC’nin ithalat bilançosuna düşüş olarak yansır. Eğer halkımızın alım gücü tekrardan artmaya başlarsa, o zaman satılan malın yerine yeni mal sipariş edilmeye yeniden başlanır, bu sefer de ithalat rakamı artmaya başlar.

***

KKTC’ye yurt dışından ithal edilen birçok ürün döviz olarak ithal edilmektedir. Başta akaryakıt, araba, elektronik cihazlar, telefon ve diğer iletişim aksamları, gıda, alkollü içecekler, tütün ürünleri ithalatımızın aslan payını oluşturmaktadır. Bir de üretimde kullanılan hammadde ithalatı vardır ki, bunların tümü döviz cinsinden fiyatlanmaktadır. İnşaatta kullandığımız demir, çimento ve benzeri emtialar. Kurlardaki yükseliş, geliri TL olan vatandaşımızın alım gücünü olumsuz etkilediğinden, bu malların satışı hemen azalmaktadır. Bu da, ithalatın düşmesi anlamını taşımaktadır. İthalatın düşmesi dış ticaret bilançosundaki açığın azalması bakımından olumlu algılansa da, tüketime ve ithalata bağlı ekonomik büyüme üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır. Satışı yavaşlayan firma ithalatı kestiği gibi, istihdam ettiği kişi sayısını da azaltır. Hemen işten adam çıkarma gündeme gelir. Devlet’in gümrüklerden aldığı vergi, resim ve harçlar azalır. KDV ve fon gelirleri düşer. Bu sefer de devletin bütçesi sıkıntıya girer. Yeni borç alma ihtiyacı doğar, Türkiye’ye gidilir ve Ankara’dan para istenir. Verilecek para karşılığında da ekonomik paketler gündeme gelir, yaptırımlar başlar, KKTC’nin kurumları özelleştirilsin diye şartlar öne sürülür. Anlayacağınız ekonomideki her şey, bir birine zincir gibi bağlıdır.

***

Bu durumda yapılması gereken şey, rekabet edebilirliğini artıracak araştırma ve geliştirmeye özen göstermek, daha nicelikli insan yetiştirmeye gayret etmek, daha çok saat çalışıp üretimdeki maliyetlerinizi aşağılara çekip ihracat kabiliyetinizi arttırabilmektir. Göreve gelip giden bakanların ve siyasi partilerin, bu konulara kafa yormalarını tavsiye ederim.

 

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum