Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim

02 October 2015, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Cumhurbaşkanımız Sayın Mustafa Akıncı ve onun müzakere heyeti, canla başla ve iyi niyetle çalışmalarına hızla devam etmektedir. Herkesin iyi niyetle çalıştığından en küçük bir endişem yoktur. Fakat Annan Planı’nı referans alıp, acaba bu yeni çözüm planında bizler için öngörüler nelerdir diye düşündüğümde, Annan Planı’nda muallak kalan hususların, acaba bu yeni çözüm planında ele alınıp alınmayacağı konusunda ciddi endişeler taşımaktayım. Bu endişelerimi bugünkü köşe yazımda da çok özetle sizlerle paylaşmak istiyorum.

Kıbrıslı Rumlarla kuracağımız ortaklık devletinde, siyasi eşitlik elde edilmediği sürece bir yere varamayacağımız hususunda hemen hemen herkes benle hemfikirdir. Ancak, siyasi eşitlik bir kazanım olarak elde edilse bile, çözüm sonrası ekonomik eşitlik elde edilemezse, o anlaşma hayat bulmaz, çok uzun süre yaşayamaz. Oysa esas olan, varılacak anlaşmanın kalıcı ve uzun soluklu olmasıdır. Bunun sağlanabilmesi de, yaşamın her alanını ilgilendiren ekonomik hayatın, Kıbrıs’ın her iki tarafında da eşit olabilmesidir. Eğer taraflardan biri zengin, diğerisi fakir olursa, zengin olan taraf, güçsüz ve fakir olan taraf üzerinde hakimiyet kurmaya başlar ve fakir olan tarafı yavaş yavaş yok eder. Bu durum, çok acı verici ve istenmeyen sonuçlar doğurabilir. Geçmişte yapılan bilimsel çalışmalardan bir tanesi, Kıbrıs’ta varılacak bir barış sonrası, tam ekonomik eşitlik sağlanabilmesi için en az 30 yıllık bir geçiş sürecine ihtiyaç duyulacağını işaret etmişti. Bu çalışmayı yapan Cambridge Universitesi Profesörleri’nden Kıbrıslı Rum ve eski Rum Merkez Bankası Başkanı, Panicos Demetriades’ti.
Benzer çalışmayı gözden geçirip, daha geniş isatistiki verileri kullanarak, hem de Annan Planı döneminde Kuzey Kıbrıs’ta yaşanan inşaat patlamasının ekonomik etkilerini de dikkate alarak, ben ve arkadaşım Prof Özay Mehmet yapmıştı. Bizim çalışmamızda ise, ekonomik eşitliğin her iki tarafta da sağlanabilmesi için, en az 17 yıllık bir geçiş dönemine ihtiyaç duyulacağı sonucu çıkmıştı. Bu realiteyi dikkate alarak, üç kriteri ayrı ayrı ele alarak değerlendirme yapmıştık. Bunlardan birincisi, fert başına düşen milli gelirin eşitlenmesi, ikincisi, milli hasıla başına düşen istihdamın eşitlenmesi, üçüncüsü ise, üretimde kullanılan toplam kaynak üretkenliğinin (total factor productivity) eşitlenmesi idi. Yani Kuzey’de üretim için kullanılan işgücü ile sermaye yoğunluğu ne ise, Güney’de de aynı olana kadar ortalama 17 yıllık bir geçiş dönemine ihtiyaç duyulacağıdır. Bu durumda merkezi federal hükümet, Güney’e göre daha fakir ve az gelişmiş olan Kuzey Kurucu devlete, Güney Kurucu devletin refah ve gelişmişlik düzeyini yakalayana kadar, oransal olarak daha fazla mali kaynak aktarmasının (fiscal transfer) gerekli olacağıdır. Bu durum Annan planında muallakta bırakılmış, eğer Kıbrıslı Türkler gibi Rumlar da Annan Planı’na evet demiş olsalardı, Kıbrıslı Türkler ile Rumlar arasında ekonomik eşitsizlik asla kapanamayacaktı. Günün sonunda da Kıbrıslı Türkler, ya Güney Kurucu Devlet’in egemenliği altında yaşamayı tercih edecekti, ya da yurt dışına göç etmek zorunda kalacaklardı. Şimdi benzer çözüm planı hazırlanırken, bendeki esas endişe, böylesi hassas noktaların göz ardı edilmesidir. Bundan dolayı, bizim müzakerecilerin her iki Lider’i de, bu noktada uyarmaları gerekir inancındayım.
Bir başka endişe kaynağım da, çözüm sonrası AB müktesebatının KKTC’de de uygulamaya girmesiyle birlikte, çok sayıda meslek sahibi Kıbrıslı Türk’ün işsiz kalma riski ile karşı karşıya kalmasıdır. Örneğin, AB normlarında uluslararası standartlarda muhasebe ve murakabe yapılması şart koşulacak, Kuzey Kurucu Devlet’te kayıtlı 12 bin şirket ve 25 Banka, hesaplarını ancak uluslararası imza yetkisi olan yetkili murakıplara (chartered accountant) tutturabilecektir. Bankaların tümü de, muhasebe, murakabe ve denetimlerini, aynı şekilde, yetkili imza sahibi murakıpların tutacağı uluslararası fianans standartlarında yaptırabileceklerdir. Biz KKTC’de beş on kişi dışında, tam yetkili murakıp (chartered accountant/ya da certified public accountant) yoktur. Birçok meslek sahibi murakıp, KKTC’deki ve TC’deki üniversitelerin işletme ve ekonomi fakültelerinden mezun olduktan sonra, KKTC Maliye Bakanlığı’nın verdiği yetki belgesi ile mesleklerini icra etmektedir. Bu durum, çözüm sonrası uluslararası tanınmış ensitüsü olmayan binlerce Kıbrıslı Türk murakıbın işsiz kalmasına vesile olabilecektir. Mimar ve mühendislerin imza yetkileri de, bildiğim kadarıyle KKTC sınırları içinde şimdilik çok sınırlıdır. Onların bağlı olduğu odalar da, uluslararası akreditasyonu alamadığından, bu meslek grubundakiler de ancak Güney Kıbrıs orijinli firmalar adına projelere imza atabilecektir. Eğer o şansı bulabilirlerse!!! Kıbrıs’taki işsizlik sorunu dikkate alındığında, durum daha da vahim hale gelebilecektir. Eğer bu örnekleri çoğaltmak isterseniz, farklı meslek gruplarında çalışan insanların bağlı bulundukları Birlik, Dernek, Oda ve Kurumları’nın, uluslararası tanınmışlığı olup olmadığına bakılmasını gerektirecektir. Siyasi ve ekonomik eşitlik sağlansa bile, eğer Kurumsal ıraksama (uzaklaşma/ya da institutional divergence) gerçekleşirse, bu durum zaman içerisinde Kuzey Kurucu Devlet’in bir şekilde asimile olmasına neden olacaktır. Belki çok zor koşullarda sağlanacak olan barış, hiç de kalıcı olamayacaktır. Bu konuda duyduğum endişelerin, birileri tarafından bir yerlere not edilmesinin ve müzakere edenleri uyarmasının çok yararlı olacağını düşünüyorum.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum