Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum

20 October 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Son günlerde kamuoyunu sıkça meşgul eden konulardan birisi de, Derinya sınır kapısının karşılıklı geçişlere açılması konusudur. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile Güney Kıbrıs Rum Kesimi arasındaki karşılıklı geçişlerin ekonomimize genel anlamda kazandırdığından çok, kaybettirdikleri daha fazladır. Evvela eğri oturup doğru konuşmamız gerekmektedir. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, bir Avrupa Birliği üyesi olması nedeniyle, Avrupa’dan ithal edilen ürünlere gümrük vergisi ödememektedir. Oysa biz, KKTC’ye ithal edilen Avrupa mallarına gümrük vergisi ödenmekteyiz. Bu durum, Güney’de satılan aynı maaşların Kuzey’e göre daha ucuza satılmasına neden olmaktadır. Yeşil Hat Tüzüğü çerçevesinde, her geçişte, günlük yolcu beraberi satın alınabilecek mallar ve azami tutarı yasayla belirlenmiş, her iki taraf da karşılıklı olarak bu anlaşmaya imza koymuştur.

***
Güney Kıbrıs’ta satılan mal çeşitliliği, Kuzey Kıbrıs’a göre daha fazladır. Güney’deki alışveriş merkezleri, Kuzey’e göre daha cazibelidir. Bu gerçekler ışığında, Türkler Güney’den daha çok alış veriş yapmakta, ticaretin sağladığı ekonomik avantajları tepe tepe kullanmaktadır. Ticarette din, dil, ırk ve milliyetçilik yoktur. Ticarette, ticari kazanç ve çıkar vardır. Kimin çıkarı nerde ise, o yöne yönelmesi, serbest piyasa ekonomisinin öngörüsü değil midir? Rumlar bu sebeplerden ötürü Kuzey’den pek alışveriş yapmamaktadır. Hatta, Kuzey’e gelirken bile, çok kez gözümle şahit oldum, Beylerbeyi Manastrı’nda dolaşırken, ellerinde “Ayios Nicolaos”, ya da ona benzer başka markalarda üretilen su şişeleri ile dolaşmaktadır. Arasta’dan satın alınacak üç kuruşluk bir tişört, ya da bir pantolon için, Lokmacı kapısındaki Rum Gümrük memurlarının densizce mızırlıklarına muhatap olmaktadır. Çok sık yaşanan bu türdeki rutin olaylara, başkaları da şahit olmuştur.
***
Gelelim geçişlerin faydalarına:
Geçiş kapılarının açılması, Güney’e, ya da Kuzey’e gezmek için gelmek isteyenlere büyük kolaylıklar sağlamıştır. Örneğin, Güney’deki köyünü özleyip, atasının kabrini ziyaret etmek isteyen Türklere, daha kısa mesafeli yollar açılmıştır. Bu anlattığım, Kıbrıslı Rumlar için de aynen geçerlidir. Kapıların açılması, ara bölge, ya da askeri bölgelerden geçilmesini gerekli kıldığı için, bazı zorlukları da beraberinde getirmektedir. Ayrıca, kapılarda çalışacak personelin yeni istihdam yükünü de hesaba katarsanız, birtakım mali mükellefiyetleri de, yüklenmenizi zorunlu kılmaktadır. Onunla da kalmıyor, asfaltlama, ofis ve iletişim altyapısı, güvenlik koridoru, ışıklandırma, tuvalet ve benzeri altyapı yatırımlarını da yapmanız gerekmektedir. Derinya kapısındaki teknik zorluklar, sanırım bu saydıklarımdan ibarettir. En kestirme yol, bazen teknik olarak, bazen de güvenlik çemberi nedeniyle pek mümkün olmayabilir. Örneğin üç beş yıl önce açılan Pirgo kapısı, Mansura-Erenköy (Dillirga-Koççino)-Yayla (Galia)-Polis güzergahındaki geçişi, mesafe olarak daha kestirme olan deniz sahilinden yapılmasına olanak vermediği için, ulaşıma açılan yol, dağ yamacından, keskin rampalı, bükümlü  ve mesafe olarak daha uzak bir güzergahtan geçirilmiştir. Bunun öyle olmasını GKRY istemiştir. Çünkü kendilerine göre, çok  ciddi güvenlik çekinceleri vardı. Sanırım, Derinya kapısındaki teknik zorluklar da, GKRY tarafınca 1974’te döşenen mayınlar ve bölgenin karmaşık yol güzergahı içermiş olmasındandır.
***
Bu kapının açılışı, Mağusa’ya kayda değer bir turist geçişi sağlamayacaktır. Bunun nedeni, Mağusada’ki Akyar Kapısı geçişlerinden anlaşılmaktadır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti İçişleri Bakanlığı Muhaceret Dairesi’nden elde ettiğim istatistiki verilere göre, Eylül ayı itibarıyla Akyar’dan 14 bin Türk, 6 bin 800 Rum, 19 bin 500 de Turist geçmiştir. Toplam 7 sınır kapısından geçişlere bakıldığında ise, geçenlerin 120 bini Türk, 67 bini Rum, 97 bininin de Turist olduğu anlaşılmaktadır. Genel toplam geçişler içersinde,  örneğin Derinya kapısına en yakın, Akyar sınır kapısından geçen turist sayısının, toplam geçişler içindeki payının sadece yüzde 6.8 olduğunu biliyor muydunuz? Ekonomik manada sorgulayacak olursak, bu kadar az geçişin yapıldığı bu kapıdan, ne kadar kazanç elde ettiğimizi merak edenler varsa, gidip kapıda oturup anket yapabilirler. En yoğun geçişin yapıldığı Lokmacı kapısında bile, ekonomik kazanç maalesef istenilen düzeyde değildir. Bunun nedeni, GKRY Gümrük memurlarının geçişlerde insanlara verdiği rahatsızlık  ve Güney’e göre daha pahalı oluşumuzdur. Rekabet sağlayabileceğimiz emek yoğun yerli mallara da, bunlar “sahte devletin” malları diyerek el koymuş olmalarıdır.
***
Araçlı geçişlere bakıldığında, geçen toplam 84 bin aracın 15 bin 500’ü sadece turistik araçtır. Peki geçen turistik araçların, acaba kaçta kaçı Akyar’dan geçti diye merak edip bir baktım!!! Araçlı geçiş yapanların sadece 4 bin 100 olduğunu biliyor muydunuz? Örneğin, en yoğun kullanılan Metehan’dan bile, sadece 9 bin Turistik araç geçmiş ki, bu bile devede kulak kalmaktadır (sadece yüzde 10). En önemli geçişlerin yapıldığı ve yaya olarak geçilebilen Lokmacı kapısından geçen turist sayısının 37 bin 700, Metehan’dan geçenin 26 bin 200, Ledra Palace kapısından geçenler de 4 bin 200’dür. Bu rakamlar açık bir şekilde bize göstermektedir ki, Mağusa’ya oldukça uzak bir noktada olan Derinya Kapısı’ndan, gerek yaya, gerekse taşıt vasıtasıyla önemsenecek miktarda turistin geçmesi pek beklenmemelidir. Bu kapının Mağusa esnafına sağlayacağı ekonomik kazanç, bence pek olmayacaktır. Olsa bile, çok minimal düzeyde olacaktır. Ancak kabul etmek gerekir ki, Kıbrıslı Türklerin Güney Kıbrıs’ın meşhur eğlence mekânları Pratoras, Paralimni ve özellikle Ayia Napa’ya geçişler daha da kolaylaşacaktır. Anlayacağınız, Güney Kıbrıs’ta para harcayacak olan, yine biz Türkler olacaktır. Bu durum, bize nasıl kazanç sağlayacaktır ki?

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum