Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Euro’ya geçmek mümkün mü?

30 October 2015, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kıbrıs müzakereleri hız kazandıkça, anlaşmazlıklar da yavaş yavaş ortaya çıkmaya başladı. Liderlerin işi asla kolay değildir. İyi niyetle her iki lider de müzakere etmektedir. Ancak, zorlu konulara el atıldıkça, işler daha da karmaşık hale gelmektedir. Örneğin, Cumhurbaşkanı Akıncı’nın dönüşümlü Başkanlık, iki kesimlilik gibi ilkeleri, kırmızı çizgilerimiz addedip birincil hukuk talebi, Kıbrıslı Rumları kızdırmıştır. Olabilir, bizlerin de canının sıkıldığı birçok kunu olacaktır. Kazan kazan temelinde, karşılıklı anlayış var oldukça, müzakereler kaldığı yerden devam eder ve inşallah olumlu bir sonuca ulaşılır. Geçtiğimiz hafta, Liderler’in baş başa yaptığı görüşmeden, Kuzey Kıbrıs’ta da Euro kullanımı konusunda ortak adım atılacağı ve Avrupa Birliği’nden uzmanların teknik çalışma için Kuzey Kıbrıs’a geleceklerini basından öğrendim. Haber ne kadar doğru, tam olarak bilmiyorum ancak, Kuzey Kıbrıs’ta Euro’ya geçilecek türünden sosyal medyada bir haber kirliliği olduğunu fark ettim.

***

AB’ye üye devletlerin Eurozone’a dahil olabilmesi için, Maastricht kriterlerine uyumlu bir ekonomik yapıya sahip olup olmadıkları araştırılır. Eğer üye devlet hazır değil ise, Maastricht kriterlerinde öngörülen finansal kriterler o devletin önüne konur ve iki yıl ön hazırlık yapılır. Üye devlet hazır olduğunda, önce kendi parasal egemenliğinden vazgeçer, sonra da tüm yetkilerini Frankfurt’taki Avrupa Merkez Bankası’na devreder. Belirlenen sabit kur üzerinden ulusal parasının tümü Euro’ya çevrilerek ulusal paradan vazgeçilir. Piyasada dolaşan tüm nakit para, bir iki yıl içerisinde Euro ile değiştirilir.

***

Üye devlet, Euro kullanımına geçmeye karar verdiğinde, ilk iş olarak kendi ulusal parasını “Döviz Kuru Mekanizması’na-ERM II” dahil ederek, Euro karşısında yüzde ±15 oranında dalgalanmasına izin verir. Biz KKTC’de kullanılan ulusal resmi para birimi Türk Lirası olduğuna göre, AB’nin önce Ankara’da işe başlayıp, ve de Türkiye’yi ikna ederek, TL’nin “Döviz Kuru Mekanizması – ERM II’ye dahil edilmesini mümkün kılması gerekir. Mantıken, adresin Lefkoşa değil, TL’nin sahibi olan Ankara olması gerekmektedir. Dolayısıyle bu kriter bize uygun değildir.

***

Bir başka kriter de, enflasyon karşısında fiyat istikrarının korunabilmesi için, en iyi ekonomik performans sergileyen AB üyesi ülkelerin enflasyon ortalamasının yüzde 1.5’ini aşmaması koşulu aranır. TL kullanıyor olmamızdan ötürü, örneğin TL diğer para birimleri karşısında  (Dolar/Sterlin) son üç ayda yüzde 30 değer kaybetmiştir. Hele hele şimdi siyasi istikrarın olmadığı, terör olaylarının arttığı bu ortamda, TL’de istikrar sağlamak, ya da düşük enflasyon öngörmek, ölü gözünden yaş beklemeye benzer. Bir de buna Aralık ayında FED’in faiz artışı kararı da eklenirse, siz TL’nin erimesine nasıl engel olabilirsiniz ki? AB’deki enflasyon ortalamasının (ki şimdi Avrupa’da enflasyon değil, eksi enflasyon yani deflasyon vardır) yüzde 1.5’ini aşmama hedefini nasıl tutturabilirsiniz ki? Yüzde12, yüzde 14 gibi yıllık enflasyon oranlarıyla, şu an için bu hedef, biz KKTC için hiç de mümkün değildir.

***

Aranan bir başka kriter de, kamu finasmanı ile ilgilidir. Euro’ya geçecek olan ülkelerden, bütçe açığı için Gayri Safi Yurtiçi Milli Hasılası’nın (GSYİH) yüzde 3’ünü aşamaz şartı aranır.  Bizim yıllık ortalama bütçe açığımız 300 milyon Dolar’dır. Yıllık Gayri Safi Yurtiçi Milli Hasılamız da yaklaşık 3 milyar 600 milyon dolardır. Özetleyecek olursak, bütçe açığımızın GSYİH’ya oranı yüzde 8.3’tür. Yani, aranan şartların neredeyse 3 katıdır. Bu şartlarda da, Euro bölgesine kabul edilmemiz pek mümkün değildir.

***

Yine, diğer kriterlerden bir başkası da, hükümetlerin yaptığı borç yükü ile ilgili olanıdır. Aranan şart, iç  borç yükünün GSYİH’nın yüzde 60’ını aşmamasıdır. Bizdeki iç borç, Dolar ve TL olarak sanırım yaklaşık 3 milyar TL’dir (yani 1 milyar Dolar’dır). Türkiye’ye olan borç da, sanırım 6 milyar dolar civarındadır. GSYİH 3 milyar 600 milyon olar olduğuna göre, nerdeyse GSYİH’nın iki katı kadar (yüzde 194 oranında) borç yükümüz vardır. Oysa aranan kriter, yüzde 60’la sınırlıdır. Bu koşulu da yerine getiremediğimize göre, yine Euro’ya geçmemiz olanak dışıdır.

***

Uzun dönemli faiz oranları da, Euro’ya geçilmesinde üye devletlerde aranan diğer bir kriterdir. En iyi ekonomik performans sergileyen üç üye devletin, fiyat istikrarını gözeterek, aritmetik ortalama ile yüzde 2’yi aşmayan faiz oranını sağlaması gerekmektedir. Bu durumda, KKTC Merkez Bankası ve TL kullanımından kaynaklanan durum nedeniyle, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın yıllık ortalama uzun dönem faiz oranı yüzde 2’nin çok üzerindedir. Bu şartı da AB ekonomi teknik heyeti bizimle değil, TC Merkez Bankası’nın ekonomi uzmanları ile  görüşüp tartışmalıdır.

***

Lafı daha fazla uzatmadan, bizim bu şartlarda Euro’ya geçmemiz teknik olarak mümkün değildir. Barış anlaşması yapıldıktan sonra, TL kullanımına devam mı, Sterlin/Dolar veya Euro endeksli ayrı ortak bir paraya sahip olmamız mı, eski para birimine dönmemiz mi, yoksa ancak uzun bir geçiş döneminden sonra Euro kullanmamızın daha hayırlı olacağına yönelik  tartışmaları, çözüm sonrasına bırakmamızın daha yararlı  bir karar olacağını düşünüyorum. Şu anki tartışmalar, sanırım hedef şaşırtması için birileri tarafından ortaya atılmıştır. Biz, müzakerelere yoğunlaşmaya bakalım.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum