Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

2016-2018 orta vadeli program taslağı -1

06 November 2015, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

KKTC Başbakanlık Devlet Planlama Örgütü’nün hazırlayıp kamuoyu ile paylaştığı 2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı, Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile yeniden yapılacak olan Ekonomi ve Mali İşbirliği Protokolü’nün bir ön hazırlığı niteliğindedir. Önceleri Hükümet Başkanları Ankara’ya gider, finansal kaynak talep ederdi. Türkiye de, vereceği paranın karşılığında, KKTC’nin kendi ekonomisine çekidüzen vermesi için, bazı yapısal reformları yapmasını talep ederdi. Sonra da denirdi ki, Ankara paketi dayattı. Son yapılan iki ayrı üç yıllık protokollere göz attığımızda, KKTC adına bütçe disiplini sağlama dışında, reform niteliğinde hiçbir şeyi yapmadığımızı teslim etmemiz gerekmektedir. Ercan Havalimanı ile Türk Petrolleri elden gitti, gelirler maaş ödemelerinde harcandı, yatırımı ve istihdamı arttırıcı maksatlar için bir kuruşluk harcama maalesef yapılmadı. Oysa Türkiye 240 milyon TL’lik bir kaynağı reformları desteklemek için bize ayırmıştı. Reform yapılması için hiçbir hükümet adım atmayınca, kullanılamayan para Ankara’ya geri dönmüştür.
***
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı, en azından geçtiğimiz son üç yılın durum tespitini yaparak, bundan sonrası için bir büyüme hedefi belirlemiştir. Şöyle ki, 2015 yılı içerisinde beklenen büyüme hedefi yüzde 4.9, 2016 için yüzde 3.6, 2017 ve 2018 için ise yüzde 3.5 olarak öngörülmektedir(bkz sayfa 36). Taslak Programda hedeflenen bu büyümenin gerçekleşebilmesi için, öncelikli hedefler turizm ve yüksek öğretim sektörlerinin destekleneceği yönünde işaret edilmektedir (bkz. Sayfa 34). Bu hedefler kanaatimce doğru hedeflerdir. Ekonomide kayıt dışılığın azaltılacağı da öngörülmekle beraber, bunun vergi yoluyla yapılacağı, kontrollerin arttırılarak kontrol altına alınacağı murad ediliyorsa da, somut olarak nasıl yapılabileceği taslak programda pek detaylandırılmamıştır.
***
Taslak programda olumlu bulduğum hususlar arasında, yatırımların destekleneceği, AR-Ge ile yenilikçiliği destekleyen politikaların uygulanacağı, nitelikli işgücünün arttırılacağı, etkinlik-verimlilik ve hesap verebilirlik, iyi yönetişim, sağlık sisteminin iyileştirilmesi ve Genel Sağlık Sigortası uygulanmasına başlanması, eğitim ve yargı sisteminin reforme edilmesi, serbest piyasa koşullarında ekonominin tam rekabete açık bir şekilde yönetilmesi ve devletin düzenleme, denetim ve gözetim fonksiyonlarını yaygınlaştırarak etkinleştirilmesi vardır. Bunların tümü olumlu tespitlerdir ve atılması gereken adımlardan ibarettir. Güçsüz olan tarafı ise, varılacak olan hedeflerin, hangi kaynaklarla, hangi takvime göre yapılacağının henüz belirlenmemiş olmasıdır (bkz sayfa 35). Sanırım bundan sonraki süreçte, Anakara ile birlikte yapılması öngörülenler takvimlendirilecek ve bütçelendirilecektir. Sonrasında taslak metin, nihai program halini almış olacaktır. Türkiye de, bu programa göre finansal kaynak kullandırmaya özen gösterecek, gerekli denetimini yapmaya çalışacaktır.
***
Ödemeler Dengesi Bilançosu’na bu taslak programda göz attığımda, Net Turizm Gelirleri’nde artış öngörülmekte ve 2018 yılı sonu itibarıyla 788.5 milyon Dolarlık gelir elde edileceği öngörülmektedir. Aynı zamanda yüksek öğretim sektöründen elde edilecek gelirlerin de artarak yükseleceğine taslak programda yer verilirken, diğer görünmeyen gelirlerle birlikte 2018 yılı sonunda net gelirlerin 1 milyar 27 milyon Dolar’a yükseleceği hedeflenmektedir (bkz sayfa 84, Tablo 3). Bu hedefe varabilmek için belirlenen klavuz ise, taslağın 44’üncü sayfasında madde madde sıralanmıştır. Örneğin, turizmde çeşitlendirmenin destekleneceği, alternatif turizm türlerinin (sakin şehir, eko turizm, sağlık ve kongre turizm vs.) gelişiminin destekleneceği ve tüm yıla yayılan bir turizm faaliyeti yürütüleceği programlanmaktadır. Charter seferlere yönelik teşviklerin devam edeceğini, etkinlik ve verimlilik esasına göre belki uygulamada farklı teşvik sistemlerinin devreye gireceğinin sinyalleri de verilmiştir. Yüksek öğretimde ise öğrenci sayılarının arttırılması yanında,, öğrenci kalitesinin arttırılması ve üniversitelerin uluslararası standartlarda denklik alacağı, akreditasyonlara yönelik etkinliklerin destekleneceğine vurgu yapılıyor. Ayrıca Üniversitelerin öğretim kalitesinin artırılması için, bilimsel, akademik, araştırma ve geliştirmeye yönelik çalışmaların projeler bazında destekleneceği ve özendirileceği de, taslak programa detaylar olarak göze çarpmaktadır.
***
Reel sektörün finansmana erişim zorlukları ve özellikle KOBİ’lerin finansman ihtiyacının karşılanması için mali sistemden daha fazla yararlanılması gerektiğine de vurgu yapılırken (bkz sayfa 47), ülkede kanayan yara haline gelen birikmiş faiz uygulamalarının yarattığı tahribatın giderilmesi için, yeni bir faiz yasasına ihtiyaç duyulduğu bilinmesine rağmen, bu taslakta bu konuya yer verilmemesi büyük bir eksikliktir. En azından bankacılık sisteminin iyileştirilmesi için, alacak verecek ilişkilerinde ve temerrüt faizi uygulamalarına kısıtlama getirecek mevzuatın hazırlanması da, bu taslakta bence öngörülmeliydi. Bu konuya yer verilmemiş olmasını, büyük bir eksiklik olarak görüyorum.
***
Kamu borç stokunun düşürülmesinin hedeflendiği 2016-2018 dönemi için, bir takım tedbirler (bkz sayfa 19) bu taslak programda yer almaktadır. Taslak programda ilgimi en çok çeken ve yeni öneri olarak gördüğüm, “Mali Yönetim Yasası” ve “Kamu İç Mali Kontrol Yasası’nın” çıkarılacağının ((bkz sayfa 39) müjdesinin verilmiş olmasıdır. Bu konuyu, bir sonraki yazımda detaylandırarak ele alacağım. Beni takip etmeye devam ediniz.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum