Derviş Deniz

 

Hükümetler şeffaf muhasebe sistemine geçmeye başladılar

10 November 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Ülkemizde bütçe çalışmaları hız alırken, yıllardır alıştığımız tartışmalar da yavaş yavaş basına yansımaya başlamıştır. Gelecek yıl, yani 2016 yılında devletin gelir ve giderlerinin ne olacağı, bütçede gelir ve gider arasındaki farklar sonucu oluşacak bütçe açıklarının nasıl kapanacağı bu bütçe çalışmalarında ortaya konacaktır.

Bakanlıklar kendilerine ayrılan bütçenin yeterli olup olmadığının hesabını yaparken, ekonomik sektörler ve çalışanlar da hayatlarının ekonomik açıdan  daha mı iyi yoksa daha mı kötü olacağının değerlemesini yapmaya çalışacaklardır. Ancak, yıllardır yaşadığımız gibi açıklanan bütçe ile kimse hayat şartlarındaki gelişmeyi ne de gerilemeyi görme imkanı bulamayacağı kesindir. Bu ülkede kaç kişi her yıl yapılan tartışmalar sonucunda bir yıl sonra ekonomik durumunda iyileşme olup olmayacağına karar verebiliyor ona bakmak gerekir.

KKTC’de bütçe hala nakit esaslı muhasebe sistemi üzerine inşa edilmektedir. Nakit esaslı bütçede yıl içerisinde nakit olarak devletin tahsil edeceği ve yine nakit olarak ödeyeceği miktarlar yazmaktadır. Eğer devletin topladığı nakit, ödediği nakitten fazla ise bütçe artı verdi demektir. Diğer yandan yaptığı ödemeler yani giderler tahsil ettiği gelirden fazla ise de bütçe açığı ortaya çıkmaktadır. Bu klasik bütçe anlayışı ile devlet ihtiyaç duyabileceği finansmanı tespit edebilmekte ve çalışmalarını bu tespit edilen tahmini nakit açığı üzerinde yapmaktadır. Yıllardır yapılan da budur. Tespit edilen açığın finansmanın daha fazla vergi mi toplayarak, ödemelerde tasarruf mu ederek veya Türkiye Cumhuriyeti’nden borçlanarak mı yapılacağı hep bu çalışmalar sonucu belirlenmektedir.

Klasik yöntemle bütçe hazırlanması ve planlamanın bu bütçe üzerinden yapılması ayakları yere basan ve güvenilir bir sistem gibi görünse de devletin hangi finansal durum içerisinde olduğunu gösterme açısından eksik bir uygulamadır. Bu nedenle de son yıllarda gelişmiş ülkeler daha şeffaf bir muhasebe sistemine geçmeye başlamışlardır. Bunun yapılabilmesi için de devlet muhasebesinin “nakit esaslı muhasebe” yerine “tahakkuk esaslı muhasebe” sistemine dönüşmesi gerekmektedir.

Nakit esaslı muhasebe siteminin yerine tahakkuk esaslı muhasebe sisteminin getirilme nedenlerinin başında “Kaydedilen makbuzlara ve nakit ödemelere dayanan bu muhasebe sisteminin kamu sektörünün varlık ve yükümlülüklerini tespit etmesini zorlaştırması ve kamu maliyesinin görüş mesafesini oldukça kısıtladığı” gelmektedir.

Dünyanın en önemli danışmanlık firmalarından PWC’nin 100 ülkede yaptığı anket sonucunda 24 ülkenin “Tahakkuk usulü muhasebe “ kullandığı görülürken, 37 ülkenin beş yıl içerisinde bu sisteme geçme planı yaptıkları ortaya çıkmıştır. Nakit esaslı muhasebeden tahakkuk esaslı muhasebeye geçilmesi, devletin özel sektör mantığı temelinde bütçe ve finansal planlamasını yapmasını sağlamaktadır. Bu yapıldığı takdirde kamunun daha şeffaf ve anlaşılabilir bir muhasebe standardı kullanması ve bu standartlar temelinde ortaya konulacak verilerin herkesin anlayabileceği bir ortam yaratacağı kesindir. Araştırma, tahakkuk esaslı muhasebeye geçme yönünde daha fazla gelişmekte olan ülkelerin plan yaptığını da belirtmektedir.

Türkiye tahakkuk esaslı muhasebe sistemine geçme yönünde ilk hareketi 2006 yılında başlatmıştır. Türkiye’de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun yürürlüğe girmesi ile birlikte genel yönetim kapsamında yer alan kamu idarelerinin kayıt yöntemi de değişmiş ve anılan tahakkuk esaslı muhasebe uygulamaları 2006 yılından itibaren başlatılmıştır.

Tahakkuk esaslı muhasebede işlemler nakit tahsilat veya ödeme olup olmaksızın işlemin olduğu anda kayda geçmektedir. Kamunun varlık ve yükümlülüklerini kapsamlı bir şekilde ortaya koyan bu raporlama sistemi kamunun finansal performansı ve nakit akışını açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Nitekim tahakkuk esaslı muhasebe sistemi uygulayan ülkelerde bütçe açıklarının nakit esaslı muhasebe sisteminde tespit edilen bütçe açıklarından daha fazla olduğu ortaya konmuştur.

Tahakkuk esaslı muhasebe sisteminde sadece merkezi hükümet değil, yerel yönetimler ve kamu kurumları da bütçe içerisinde yer almaktadır. Tüm kamunun muhasebe kaydının içinde olduğu bir sistemde devletin sahip olduğu varlıklar, tüm borçlar yani mükellefiyetler ve genel anlamda devletin performansı açık olarak görülebilmekte ve hükümetlerin finansal başarısı da rahatça değerlendirilebilmektedir. Ülkemizde reform hareketlerinden biri de önümüzdeki yıllarda tahakkuk esaslı muhasebe sistemine geçmek olmalıdır. Teknik devlet olmak ve dünya ile bütünleşmek kendi içimizde yenilikleri gerçekleştirip uygulamakla olur. Hükümet edenler yılların alışkanlıklarını yaratacağı direnmeyi kırmak için ilkeli bir duruş sergilemeleri de başarı için şarttır.

Yazarın Tüm Yazıları
G20 toplantısında hedefler 
Güncel 
Önümüzdeki aylarda vatandaşın ekonomik şartlarında kötüleşme olur mu? 
Toplumdaki özgüven eksikliği ekonomik atılımları da etkilemektedir 
Önümüzdeki aylarda ekonomide neler bekleniyor? 
Yabancı yatırım ama nasıl? 
Brexit sonrası Avrupa Birliği 
Brexit büyük hata 
Türkiye ekonomisinin durumu KKTC için çok önemli 
KKTC pahalılık yaratmada gelir düzeyine göre dünyada bir numara 
Ekonomik protokol maddeleri ve su anlaşması geciken icraatların sonucu 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (5) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (4) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (2) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması 
Yatırım ortamının iyileştirilmesi 
KKTC ile TC arasındaki ekonomik protokoller 
Terörizmin hedeflerinden biri ekonomik yıkım 
Önümüzdeki 15 yıl içerisinde en önemli sorun sürdürülebilir insan yaşamı 
Ekonomiye bir de yurt dışından bakmak 
Tüketim toplumu ve sosyal bozulma 
KKTC’de su krizi dünyada ekonomik durgunluk tehlikesi 
Devlet adamlığı, klasik anlamda işadamlığı ve fırsatçılık 
Göç dalgası, fakirlik ve yardım 
Gelir dağılımındaki aşırı farklılıklar sosyal krizler doğurabilir 
Planlama 
Rum Maliye Bakanı’nın Kıbrıs Türk ekonomisi ile ilgili sözleri 
2016’da neler bekleniyor? 
Siyah kuğuların uçuşu 
Siyasette ekonominin bütününü görmek 
Bugünlerde ekonomik hayatımız nasıl görünüyor 
Vergide zarar gösteren kişi veya kurumlar neden zarar gösteriyor 
Kıbrıs’ta toplumların uzlaşacağı ortak bir ekonomik yapı mı, etnik bir ekonomik yapı mı? 
Terör, ekonomik hayatın en büyük risklerinden biridir 
Ortadoğu’da yaşananların ne olduğunu Avrupa şimdi anlamaya başladı. Ya biz? 
Dünya sınırları olmayan pazara dönüşüyor 
Mülkler konusu ve güncel sorun döviz kurları 
Bir ülkenin ekonomisindeki büyüme kişilerin refah seviyesine yansımazsa 
Söz su yönetiminden açılınca 
Görüşmeler iç siyaset ve döviz kurları 
Ayakları üzerinde duran bir ülke 
Vergi yasa ve uygulamaları vergi kaçaklarını teşvik etmemeli 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Kuzey Kıbrıs’ta bağımsız denetçiliğin durumu 
Bağımsız denetim 
Ortadoğu değişimler bölgesi 
Bağımsız Denetci – Mali Müşavir – Muhasebeci 
DÜNYA ENERJİ KAVGALARI 
Kıbrıslıların kendilerine ait varlıkları yönetmesi 
G 20 ve uluslararası ticaret hizmet ve finansmanda vergi kaçağı 
Avrupa bankaları stres testi 
Avrupa bankaları stres testi 
Ortadoğu’da yaşamak 
Ekonomide daralma var mı? 
Ekonomik çıkarlar ülkeler ve insanlar 
Yeni dünya düzeni 
Şirketler yasasında artık değişim zamanı 
Siyasi gelişmeler ve ekonomi 
Siyasi çözümsüzlüğün ekonomik maliyeti 
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının önemi 
Ortadoğu ve bitmeyen çıkar kavgası 
İçinde bulunduğumuz bölgede ekonomik istikrar için büyük sorumluluk gerekir 
Avrupa Parlamentosu seçimleri bize ne mesaj veriyor? 
Hedefi olmayanların gelecek kaygısı büyük olur 
2014’ün ilk çeyreğinde dünya ve KKTC ekonomisi nerede? 
Kıbrıs sorunun çözümünde ekonomi 
Yatırımlar açısından Kıbrıs’’ta çözüm neden önemli 
Para akışındaki durgunluk mali tedbirlerle aşılabilir mi? 
Kayıt Dışı Ekonomi 
Uluslararası Kriz Grubu’nun Kıbrıs raporunun ekonomik yönü 
Kara Para ile Mücadele ve KKTC 
Tanınma veya Tanınmama ile dünya gerçekleri 
Günlük olaylarla uğraşırken 2014 Yılında olabileceklerin hesabını iyi yapmalıyız 
Kıbrıs sorunu ile ilgili hareketlenme ve ekonomi