Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları

01 December 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Rusya’nın Doğu Akdeniz’de hakimiyet kurma girişimleri, Suriye ve Esad rejimine açıktan askeri destek vermesi, Rus Hava Kuvvetleri’nin anganjman kurallarını ihlal ederek Türk Hava Sahası’na girmesi, bunun sonucunda da Rus savaş uçağının düşürülmesi, geçtiğimiz yıl da Doğu Akdeniz’de keşif uçuşu yapan Türk Silahlı Kuvvetleri’ne ait uçağın Suriye-Türkiye sınırında düşürülmesi,  üzerinde durulması gereken önemli konulardır. Rusya’nın yakın geçmişte Kırım’ı işgal etmesi ve Ukrayna’nın doğusundaki Donestk bölgesinde asker konuşlandırması sonrası, Avrupa Birliği’nin Rusya’ya yaptırım uygulaması da, ayrıca değerlendirilmesi gereken başka bir konudur. Düşen petrol ve doğalgaz fiyatları sonrası Rusya ekonomisinin büyük ekonomik krize girmesi de, ayrıca üzerinde durulması gereken bir husustur. Gazprom’un Avrupa’ya doğalgaz arzında sıkıntıya girmesi sonrası,  Gazprom ile Botaş arasında imzalanan ve Karadeniz altından Türkiye’ye her yıl 63 milyar metreküp doğal gaz taşıyacak yeni bir Doğal Gaz Boru Hattı projesine (Türk Akımı veya North Stream II olarak isimlendirilmişti)  imza koymuş olmaları, hem Türkiye’yi, hem de Rusya’yı iyice umutlandırmıştı.  Türk Akımı projesi yanında, Ruslar’ın Mersin Akkuyu’ya 22 milyar Dolar tutarında bir de nükleer santral inşa etme projesi vardı, ancak her iki proje de, Türkiye sınırda düşürülen Rus savaş uçağı ve akabinde gelişen gerginlik nedeniyle, şimdilik rafa kalkmış görünüyor.
***
Tüm bu gelişmelerin perde gerisinde acaba neler yaşanıyor diye merak edip araştırdığımızda, Ruslar’ın Orta Doğu’ya hakimiyet kurma girişimlerinin devam etmesinin esas nedeninin bölgedeki zengin enerji kaynakları olduğunu doğruluyoruz. Bir NATO üyesi olan Türkiye’nin, bölgede NATO devletlerinin çıkarları dışında hareket etmesi elbette beklenemez, beklenmemelidir. Kuzey Irak’ta bölünmüş yönetimlerin varlığı da, bir yerlere not edilmelidir. Suriye’nin ikiye bölünmesinden sonra, beş yıldır devam eden iç savaş sonrası bunu fırsat bilen Rusya, Suriye ve Esad rejimini açıktan destekleyerek Doğu Akdeniz’e inmek istemektedir. Doğu Akdeniz’de iki tane üs elde etmeye çalışan Ruslar’ın, Tartus ve Latakia üsleri üzerinden hem Doğu Akdeniz’e inmesi kolaylaşacak, hem de Suriye münhasır ekonomik bölgesinde bulunan üç ayrı parseldeki doğal gaz ve petrol yatakları üzerinde çıkarlar elde etmesine zemin hazırlayacaktır. Suriye’nin hemen uzantısında, Lübnan’a ait dokuz ayrı parselde tespit edilen zengin doğalgaz rezervleri de (Norveç’e ait Spektrum gemisi, bölgede 3 boyutlu sismik araştırmalar yapmış ve rezervi doğrulamıştı), Rusya’nın uzun vadeli jeoekonomik ve jeostratejik çıkarları nedeniyle Suriye’ye askeri destekte bulunmasını doğrulamaktadır. İleriki bir zamanda, teknolojinin ilerlemesine ilaveten, petrol ve doğalgaz fiyatlarının artmaya başlamasıyla birlikte, Doğu Akdeniz’deki doğalgaz yatakları, daha da bir önem kazanacaktır.
***
Amerika’nın uzun vadeli Orta Doğu enerji siyaseti, Israil ve Kıbrıs doğalgaz rezervlerine ilaveten, Lübnan ve Suriye doğalgazını da aynı hat üzerine bağlayıp, Amerika-Kürdistan enerji koridoruna bağlamaktır. Esas plan budur. Peki bu planı bozmaya çalışan kimdir? Bu planı bozmaya çalışan, bölgedeki çıkarlarının sekteye uğrayacağını anlayan Rusya ve Suriye’dir.
***
Rusya’nın bu gelişmeleri anlayarak Suriye’ye askeri yardım etmek istemesi, aslında Türkiye’yi de bir yerde gözden çıkararak bölgede gerginlik yaratması, bence bilinçli atılan bir adımdır. Bir taraftan Rusya’nın İran ile işbirliği yapması, diğer taraftan Güney Kıbrıs Rum Kesimi ile stratejik işbirliğine gitmesi, aslında Amerika’nın Orta Doğu ve Doğu Akdeniz planlarını bozmaya dönüktür.
***
Bu gerginlik karşısında Rusya, Türkiye ile olan ticaretine dünden itibaren bazı kısıtlamalar getirmiştir. Zaten, Gazprom ile Botaş arasında uluslararası tahkim kurulunda devam eden bir ihtilaf söz konusudur. Rusya’nın Türkiye’de 10 milyar Dolar’lık yatırımı vardır. Bilindiği üzere Rusya’daki bir banka, Denizbank’ı 10 milyar dolara satın almıştı. Türkiye’nin de, Rusya’da 10 milar doların üzerinde turizm, inşaat, ulaşım ve ticaret yatırımları vardır. 20 milyar dolarlık yatırıma ilaveten, Türkiye, Rusya’nın Almanya’dan sonra gelen en büyük ikinci doğalgaz ticaret ortağıdır. Türkiye, 2014 yılında Rusya’dan 27 milyar metreküp doğalgaz satın almıştır. Bunun karşılığında Türkiye’nin Rus Doğalgaz Şirketi Gazprom’a ödediği miktar, sanırım 10 milyar doların üzerindedir. Şu an, Rusya'nın en kritik doğalgaz ticaret ortağı Türkiye’ye, doğalgaz arzında herhangi bir yaptırımda bulunması, yapılan uluslararası anlaşmalar ve imza konulan sözleşmeler nedeniyle pek mümkün olmasa da, Türkiye’nin 2014 yılına göre Rusya’dan satın aldığı doğalgaz mikatarını yüzde 10 azalttığını biliyorum. Yakın bir zaman sonra da, Türkiye’nin Azerbaycan’dan ve İran’dan daha ucuza doğalgaz satın alabileceği de, pek olanak dışı değildir. Bir de buna, Amerika-Kürt enerji koridoru eklenir ve Doğu Akdeniz doğalgazı da, aynı hat üzerine bağlanırsa, o zaman Rusya, hiç beklemediği ekonomik bunalımın eşiğine gelecektir. Bu projenin hayat bulmaması için Ruslar,  Türkiye ve Suriye’yi rahat bırakmayarak, Güney Kıbrıs Rum Kesimi’ne açık destek vermeye devam edecektir. Pencereye bu açıdan baktığımda, Kıbrıs meselesinin çözümünün iyice zorlaşacağına kanaat getirerek, bazı endişeler duyuyorum.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum