Dr. İsmail Kemal

 

Stratejik rekabet

03 December 2015, Thursday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Türkiye’nin bir Rus savaş uçağını düşürmesi ile başlayan kriz Putin’in tavrı nedeniyle tırmanarak devam ediyor. Türkiye, kriz yönetimi konusunda doğru tavır sergiledi. Gerginliği düşürmek için çaba harcadı. En üst düzeyde yapılan açıklamalar çok ölçülü, alttan alan açıklamalardı. Putin ise gerginliği tırmandırma yolunda ilerledi. Gelinen noktada konu sadece Türkiye-Rusya krizi olmaktan çıkmıştır. NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, Türkiye’ye destek olmak üzere hem Türkiye’ye, hem bölgeye takviye hava ve deniz gücü göndereceğini açıkladı. Stoltenberg, Akdeniz’e gönderilecek uçak ve savaş gemilerinin düşürülen Rus uçağıyla bağlantılı olmadığını söylese de NATO’nun Türkiye’ye destek verdiği ortada. Böylece sık sık tekrarlanan “Acaba NATO sözlü açıklamaların ötesinde Türkiye’ye somut destek verir mi?” sorusu cevabını bulmuş olsu. NATO, uçakları ve savaş gemileriyle Türkiye’nin yanında. Ayrıca, Fransa ve Almanya, IŞİD’e karşı savaşta İncirlik Üssü’nü kullanacaklar. İngiltere parlamentosu, IŞİD’e karşı hava saldırıları kararı almanın eşiğinde. Kısacası Batı Suriye’de geri adım atmıyor.
Rus uçağının düşürülmesi özelde Türkiye ve Rusya, genelde Batı ile Rusya arasında devam eden stratejik rekabetin netleşmesini sağladı. Bu rekabet Rus uçağının düşürülmesinden çok önce başlamıştı. Rus uçağı düşürülmese de devam edecekti. Uçak krizini düşünürken büyük resme bakmak, stratejik rekabeti görmek lazım. Rusya, 2008’de Gürcistan’ı istila ederek yeni bir dönemin başlangıcını ilan etmişti. Batı’nın çıkarları ile çatışmaktan çekinmeyen bir Rusya ortaya çıkıyordu. Gürcistan konusunda çıkarları çiğnenen Türkiye ve Batı sesini çıkarmamış ama olayı not etmişti. Ordusunu modernleştiren Rusya ikinci önemli adımı Ukrayna’da attı. Kırım’ı ilhak etti ve Ukrayna’nın doğusunda kendinden yana güçlere destek vererek savaş başlattı. Batı, Rusya’ya ekonomik yaptırımlarla cevap verdi. Kırım ve Ukrayna bağlamında çıkarları büyük zarara uğrayan Türkiye ise yine sesini çıkarmadı. Alttan aldı.
Yine olayları not etti. Putin’in Suriye’ye “inme” kararı stratejik rekabetin alanını genişletti ve Türkiye’yi tamamen çevreledi. Rusya-İran ittifakı karşısında Ankara Suriye’de hızla zemin kaybetmeye başladı. Rusya’nın Suriye’deki askeri varlığı ve IŞİD’den çok Esad rejimi ile savaşan diğer muhalif güçleri hedef alması Batı’yı da rahatsız etti ama bir şekilde Rusya ile işbirliği arama düşüncesinden vazgeçmediler. İşte uçak düşürme olayı bu genel stratejik ortamda meydana geldi. Bu olay yaşanmasa da Türkiye ve Rusya karşı karşıyaydı. Başka bir olayla gerginlik yine dışa vuracaktı. İlişkilerin eskisi gibi devamı mümkün değildi.
Türkiye-Rusya ilişkilerine bakarken tarihi ve coğrafyayı unutmamak gerekir. Cengiz Çandar, dünkü yazısında (farklı amaçla) bu tarihi özetledi. “1774 Küçük Kaynarca Anlaşması, Kırım’ın 1783’te Çarlık Rusya’sı tarafından ele geçirilmesi, Osmanlı Türkiyesi’ni, Rus tehdidini dengelemek için Avrupa (Batı) ile ittifaklara yöneltmiştir.Bunun sonuçlarından biri, Osmanlı Türkiyesi ile ittifak halinde İngiltere ve Fransa’nın Rusya’ya karşı giriştiği 1853-1856 Kırım Savaşı’dır. Rusya ile ilişkilerin, Türkiye’nin yönünü belirlemesindeki “üçüncü tarihi halka”, İttihatçıların, Kırım’daki Sivastopol limanını, Karadeniz Rus limanları Odessa ve Novorosissk’i topa tutan ve İngilizlerin takibinden kaçarak Boğaz’a sığınan Alman zırhlıları Goeben ve Breslau’ya Yavuz ve Midilli adını takarak “millileştirmeleri” idi. Türkiye-Rusya ilişkilerinin ülkemizin geleceği ve kaderi üzerine muazzam rolü oynayan “dördüncü tarihi halkası”, İkinci Dünya Savaşı sonrası Stalin’in Boğazlar ile Kars ve Ardahan üzerindeki talepleri üzerine, Türkiye’nin NATO’ya girmesi ve Batı Sistemi’ne kurumsal yolla sımsıkı bağlanması olmuştur.” 16. yüzyıldan 20. yüzyıla uzanan zaman diliminde Rusya ve Osmanlı 12 kez savaştı. 1945 sonrasında ise Türkiye ve Sovyetler Birliği Soğuk Savaşı yaşadı. 1991’de Sovyetler Birliği’nin çökmesi ile bu stratejik rekabet yumuşadı, geri plana düştü. Bu, Rusya’nın zayıflığından kaynaklanıyordu. Rusya’nın yeniden güçlenmesi ile durumun değişmesi sürpriz olmamalı.
Rusya ile Türkiye ve Batı arasında Gürcistan’da başlayıp Ukrayna ve Suriye’de devam eden rekabet yakında sona ermeyecek. Uzun süre devam edecek. Şimdi bu rekabetin odak noktası Suriye’dir. Bu durum Doğu Akdeniz’i ve Kıbrıs’ı doğrudan etkiliyor. Kıbrıs’ın etrafı savaş gemileri ile doldu. Adanın stratejik önemi arttı. Almanya, İngiltere, Rusya, ABD Dışişleri Bakanlarının adayı ziyaretlerini de bu çerçeveye oturtabiliriz.
Fransa, Almanya, İngiltere’nin Suriye’de rol üstlenmeleri IŞİD’le mücadelenin bir parçası olduğu kadar Rusya-İran ittifakı ile rekabetin de bir parçasıdır. NATO’nun Akdeniz’e savaş gemileri ve uçaklar göndermesi Batı ile Rusya arasındaki satranç oyununda yeni bir hamledir. Türkiye, Soğuk Savaş dönemindeki rolüne, yani Batı ittifakının önemli bir üyesi olma rolüne geri döndü. Rusya ile ilişkiler eskisi gibi olmayacak.

Yazarın Tüm Yazıları
Burkini ve özgürlükler 
Joe Biden ziyareti    
Halep savaşları 
Türk Akımı gerçekleşecek mi?    
Yine mülteci konusu 
Türkiye ve Rusya 
Din ve siyaset 
Rakamlarla mülteci sorunu 
Sıcaklar, kuraklık 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dünya nereye gidiyor? 
Darbe girişimi ve dış politika 
Çözüm daha çok demokrasi 
Sol nerede? 
Sırada İtalya mı var? 
NATO’nun Varşova sınavı 
Avrupa’nın asileri 
Dış politikada doğru adımlar 
İngiltere’nin işi zor 
Büyük Britanya mı, küçük İngiltere mi? 
Avrupalılar ve dünya 
Brexit: Kötü fikir 
Brexit ötesinde AB şüpheciliği 
Demografi ve Avrupa 
1916 Orta Asya ayaklanması 
Ortadoğu’da gençler ne düşünüyor? 
Avrupa ve aşırı sağ   
Doğu Akdeniz’de su sorunu 
Dünya İnsani Zirvesi İstanbul’da 
Ortadoğu’da sınırlar 
Sykes-Picot 100 yaşında 
Vize muafiyeti olacak mı? 
Rusya, Türkiye: Yapısal sorunlar 
22 Mayıs seçimleri yaklaşırken 
Vizesiz Avrupa  
Dine dayalı devlet 
100 yıl sonra Kut’ül Amare 
Irkçılık 
İslam dünyasının durumu  
Kaliteli Rusya analizi 
Panama belgeleri depremi 
BM Genel Sekreteri kim olacak? 
Terörizm ve nükleer güvenlik 
IŞİD’le mücadelede ilahiyat 
Teröre lanet 
Brüksel’den ne çıktı? 
Büyük pazarlık 
Türkiye-AB anlaşması 
Basın özgürlüğü 
Oscarlar ve Spotlight 
Türkiye-AB zirvesine doğru 
İran nereye? 
Suriye: Obama’nın iflası 
Zor günler 
Suriye açmazları 
Suriye’de ateşkes mi? Chamberlain’in hayaleti 
Su ve elektrik 
Suriye: Köyün minareleri 
AB ve gelecek 
Dördüncü endüstri devrimi 
Temelleri sarsılan AB 
Avrupa’nın kaybolan rüyası 
Ortadoğu’da bir Çinli 
İslam dünyasının durumu 
Avrupa’nın popülizm sorunu 
Suudi Arabistan-İran krizi 
ABD’de kadın başkan 
2016’ya “Merhaba” derken 
Ne olacak bu AB’nin hali? 
Dış politikada gerçekçilik 
Türkiye-İsrail ilişkileri 
Ortadoğu’da mezhep kavgaları 
Tarihi Paris anlaşması 
İslam, Müslümanlar, Batı 
Türkiye ve AB üyeliği 
AB-Türkiye zirvesi 
Gerilimi düşürme zamanı 
20 yıl sonra Bosna 
Gözler Paris’te 
İklim değişikliği ve global endişe 
Yaklaşan G20 zirvesi 
Su ve İsrail 
Diğer seçimler: Azerbaycan 
Türkiye: Umut ve kaygı 
Coğrafya ve politika (jeo-politik) 
Rusya’nın artan askeri gücü 
Terörizm başaramaz 
Seçimlere doğru Türkiye 
Putin Suriye’de neyin peşinde? 
Enerji, AB, İran 
Hac faciasının düşündürdükleri 
BM başarılı oldu mu? 
Sürdürülebilir kalkınma hedefleri 
Yunanistan’a istikrar gelecek mi? 
Corbyn başarabilir mi? 
Suriye satrancında Rusya 
İnsan kaçakçıları 
Savaşların kurbanı çocuklar 
Mısır’ın enerji piyangosu 
Yine suyun önemi 
AB’nin mülteci krizi 
AB’nin mülteci krizi 
Tsipras’ın sınavı 
Türkiye’de karar halkın 
Türkiye’ye üzülmek 
Stratejik bir kaynak: Su 
Başka bir “çılgın proje” 
Çocuklar öldürülmesin! 
Enerjide Türkiye-AB işbirliği 
Türkiye ve uyanan dev 
IŞİD’le savaş 
Yunanistan: Sönen umutlar 
AB’nin geleceği 
İran’la tarihi anlaşma 
Rusya’nın ayıbı 
Evet mi, hayır mı? 
Suriye’ye dikkat 
İran’la anlaşma olacak mı? 
ABD’ye bakış 
Rakamlarla mülteci krizi 
Magna Carta 800 yaşında 
Dünyada silahlı çatışmalar 
Yunanistan’ın geleceği 
Türkiye’de yeni dönem 
Güç paylaşımı, Lübnan 
Güç paylaşımı, Kuzey İrlanda 
Güç paylaşımı, Bosna 
Geçmiş ve gelecek 
ABD’nin Irak fiyaskosu 
Arakan Müslümanlarının trajedisi 
Siyasette deprem 
Zafer günü 
İngiltere nereye? 
Akdeniz’de stratejik dengeler 
ABD’nin Türkiye’ye bakışı 
Vietnam Savaşı’nı hatırlamak 
Akdeniz trajedileri ve AB 
Yunanistan: Karar zamanı 
Seçimler ve sonrası 
Esas konu geleceğimiz 
Milletin makûs talihi 
Siyasette yeni soluk 
Siyasette yeni soluk 
Çoklukta ölüm bile tatlıymış… İnanmayın! 
İran’la satranç 
Toprakları kanlı Yemen 
Bir yıl sonra Kırım 
İnternete bakış 
Çanakkale geçilmez 
Netanyahu sınavda 
Kadın liderler zorda 
Rumlar ne düşünüyor? 
Savaş çığırtkanı Netanyahu 
Rusya ve Putin 
Demokrasi, demokratlık 
Avrupa’nın kaderi Almanya ve Rusya’nın elinde 
Türkiye’nin kadınla sınavı 
Ukrayna anlaşması kalıcı mı? 
Yunanistan’ın kader günleri 
Avrupa’nın Ukrayna sınavı 
Yakarak öldürmek 
Sina’da ne oluyor? 
Ekonomi ve siyaset 
Yunanistan kavşakta 
Dünyada demokrasi geriliyor mu? 
Euro bölgesinin sorunları 
Avrupa ne yapmalı? 
Müslümanlar ne yapmalı? 
Terörizm hepimizin düşmanı 
Risk toplumu 
Robotlar ve işçiler 
2015: Seçimler yılı 
Güzel Türkçemiz 
Enerji jeo-politiğinde LNG 
2015’te Ortadoğu 
Putin zorda 
Yunanistan’a dikkat 
Gelir uçurumu 
Enerji oyununda kritik gelişme 
Nükleer enerji 
Yeni soğuk savaş mı? 
Dünya Bankası’nın iklim raporu 
Yine iklim değişikliği 
İran’la anlaşma mümkün olacak mı? 
ABD ve Çin sürprizi 
Küreselleşmenin neresindeyiz? 
Mescid-i Aksa 
İngiltere AB’den çıkacak mı? 
ABD Kongresi için yarış 
Ukrayna ve Tunus’ta kritik seçimler 
Türkiye’nin G20 dönem başkanlığı 
Petrol fiyatları düşerken 
Eşitsizlik sorunu 
Küreselleşme ve dünya düzeni 
Ebola tehdidi  
Kurbanlar 
Türkiye’nin Ortadoğu sınavı 
Dünya düzensizliği ve BM 
IŞİD hedefte 
Barbarlar kapıdayken 
İskoçya: Kader günü 
İskoçya’dan Katalonya’ya 
İskoçya referandumu 
Kissinger’in “Dünya Düzeni” 
Kritik NATO zirvesi 
Arap dünyasında siyasal İslam 
Türkiye’de yeni dönem (mi?) 
AB ve Akdeniz 
Deneme sırası Norveçlide 
Putin, Aliyev, Sargsyan 
2014’te insani kalkınma 
Kavşaktaki Türkiye 
Türkiye ne düşünüyor? 
Uluslararası guguk 
10 Ağustos ve Kıbrıs 
İsrail kazanabilir mi? 
Yazacak ne kaldı? 
Hepimiz Gazzeliyiz 
Gazze senaryoları 
Filistin trajedisi 
Su sorunu ve uluslararası su hukuku 
Müslümanlar radikalizme karşı 
Türkiye cumhurbaşkanı 
Savaş: 100 yıl önce ve şimdi 
Çin ve Ortadoğu 
Dünyanın mülteci sorunu 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dış politikada gerçekçilik 
Dış güçler 
Bravo Obama 
AB’nin yeni açmazları 
Kapitalizm ve eşitsizlik 
Mısır nereye? 
Öteki Avrupa seçimleri 
Küresel ısınma ve güvenlik 
Avrupa nasıl yolunu kaybetti? 
Washington’dan Biden geliyor 
Batı sonrası düzen 
Türkiye’nin enerji amaçları 
Doğu Akdeniz ve Çin 
Irak’ın geleceği 
Transatlantik ilişkiler, Türkiye 
Orhan Veli 100 yaşında 
Kıbrıs- Güney Afrika 
Ukrayna bıçak sırtında 
Etnik anlaşmazlıklara çözüm 
Türkiye-AB ilişkileri nereye? 
Afganistan’da kritik seçimler 
Türkiye’de “yeni dönem” 
Türkiye seçim sınavında 
Türkiye yanlış yolda 
Yasaklarla nereye kadar? 
Kırım’ın ilhakı ve biraz tarih 
Kırım: Kritik gün 
Ukrayna, Kırım, enerji 
Eşitlik: Uzun ince yol 
Ukrayna dersleri 
Rusya Kırım’a dönüyor mu? 
Venezuela’da ne oluyor? 
Kiev “Meydan muharebesi” 
Kiev alev alev 
Rusya, Mısır, Doğu Akdeniz 
Türkiye, İsrail, Doğu Akdeniz 
Müzakereler başlarken 
Soçi Olimpiyatları başlarken 
Döviz ve durum tespiti 
Fransa-Türkiye ilişkileri 
Ukrayna: Rusya-AB rekabeti 
Gözler Cenevre 2’de 
2014’te savaş çıkar mı? 
Siyasi partilerin geleceği 
Downer başarabilecek mi? 
Cesur yeni dünya 
Avrupa’da aşırı sağa bakış  
Ekonomik beklentiler zayıf 
2014 ve Kıbrıs 
2014 ve Türkiye 
Mandela: Özgürlük meşalesi 
Ortadoğu’da Türkiye algısı 
Eleştirel ve özgür düşünce 
Fikirler, özgürlük ve hukuk