Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Akdeniz enerji halkası

08 December 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

2009 ve 2011 yılları arasında art arda yapılan kazılarda kayda değer üç ayrı leğende tespit edilen doğal gaz rezervi, egemen güçlerin ilgisini Doğu Akdeniz’e odaklamıştı. 2009 yılında İsrail münhasır ekonomik bölgesinde önce Tamar yatağı tespit edildi. Bu yatakta 280 milyar metreküp brüt kaynak rezerv olduğu doğrulandı. Daha sonra 2010 yılında, yine İsrail münhasır ekonomik bölgesinde Leviathan yatağı tespit edildi. Bu leğende doğrulanan rezerv, toplam 620 milyar metreküp olarak belirlendi. 2011 yılında Nobel enerji şirketinin art arda yaptığı kazılarda da, Afrodit yatağı adıyla yeni bir kaynak rezerv ortaya çıktı. Önceleri 11 trilyon ayak küp rezerv olduğu söylendiyse de, kazılar yapıldıkça önce 9 trilyon ayak küp, ardından da 4 buçuk trilyon ayak küp olduğu söylendi. Son olarak doğrulanan miktar, 140 milyar metreküp olarak kayıtlara geçmiştir. Bu vesileyle, Kıbrıslı Rumlar’ın morali hayli bozulmuştur.
***
2015 yılı içerisinde yapılan son kazılarda ise, Mısır’a ait münhasır ekonomik bölgede, Zhor yatağı tespit edildi. Burada 850 milyar metreküp doğalgaz potansiyeli olduğu söyleniyor. Tabii ki söylentiler, daha sonra fos çıkabiliyor. Bu rezervde iddia edilen kaynağın çıkarılabilmesi için, 3 boyutlu ikinci bir sismik araştırma yapılması gerekiyor. Ardından, farklı noktalara farklı kuyular açılarak, deniz altı tabakanın yapısı derinlemesine laboratuvar incelemesine tabi tutulacak, bu aşamalar katedildikten sonra, en erken iki yıl sonra brüt ortalama kaynak doğrulanabilecektir. Şimdiden bölgenin kaynaklarının nasıl kullanılacağı ve ne şekilde paraya çevrilebileceği ile ilgili bazı spekülatif senaryolar üretilmektedir. Bunlara şimdilik fazla riayet edilmemesini öneririm.
***
Bu kazılar bir yana, Kıbrıs’ı çevreleyen sularda, başka leğenler olduğuna da işaret eden çalışmalar vardır. Şöyle ki, Rodos-Kıbrıs arasında, Kaş açıklarında, 1,650 metre deniz derinliğinde ve 16 kilometre uzunluğunda başka bir leğen olduğunu da, bir kaynakta okumuştum. Hatta oraya gelen Norveç araştırma gemisini, Türk Karasuları’nı ihlal ettiği gerekçesiyle TSK’ya ait deniz güvenliği bölgeden uzaklaştırmış, hemen ardından da Türkiye Norveç’e bir nota vermişti. Hatta bu konuyla ilgili olarak, Birleşmiş Milletler’e TC Dışişleri Bakanlığı temsilcisi kanalıyla bir de lahika verilmiştir. Sanırım bu detay, Prof. Sertaç Başeren’in kitabında da vardır.
***
Kıbrıs’ın Suriye’ye bakan yakasında da, üç ayrı parselde zengin doğalgaz yatakları bulunduğunu, ancak Suriye ile Kıbrıs ve Türkiye’nin münhasır ekonomik bölge yetki alanlarının iç içe geçtiğini, dolayısıyla taraflar arasında deniz hukuku ihtilafı ve diplomatik bir uyuşmazlık söz konusu olduğunun altını çizmekte yarar vardır. 2011 yılı savaş öncesi dönemde, Suriye’nin karadan birinci sınıf kalitede, günlük 400 bin varil ham petrol çıkardığını, yaklaşık 2 buçuk milyar varil petrol rezervi bulunduğunu da belirtmek isterim. Savaş nedeniyle üretimin günlük 25 bin varilin altına indiği yönünde bazı bilgiler de vardır. 2013 yılında gaz üretiminin 200 milyar ayak küp seviyesine gerilediğini, ortalama rezervin de yaklaşık 8 buçuk trilyon küp olduğunu, bu rezervin Deir Ezzor havzasında karada tespit edilen bir kaynak rezerv olduğunu, ancak IŞİD’in bölgeyi kontrol altına aldığını vurgulamak daha yararlı olur. Suriye kıyılarında üç parsel belirlenmiş olmasına rağmen, Kremlin yönetimine yakın SoyuzNefteGaz isimli Rus enerji şirketinin, Suriye Yönetimi ile Aralık 2013 tarihinde bir anlaşma imzaladığını, 2,200 kilometre karelik bir alanda, Tartous ve Banias kıyıları arasında 70 kilometre uzunluğundaki alandaki deniz münhasır bölgesinde yeni bir sismik araştırma yapacağını, Belçika’da College of Europe’ta araştırma yaptığım sırada, elime geçirdiğim bir kaynaktan okumuştum. ***
Kıbrıs’ın ve İsrail’in diğer yakın komşusu olan Lübnan’ın münhasır ekonomik bölgesinde de çok zengin bir gaz leğeni bulunduğunu vurgulamak gerekir. Henüz çıkarılmayan, ancak var olduğundan emin olunan Lübnan münhasır ekonomik bölgesinde, yaklaşık 2,850 metre deniz derinliğinde, 26.6 trilyon ayakküp kapasitede doğal gaz rezervi bulunduğunu, Norveç Specturum Şirketi yaptığı üç boyutlu sismik araştırmasında doğrulanmıştır. Bu araştırma, 10 ayrı parselde yürütülen son sismik araştırmadır. Kıbrıs münhasır ekonomik bölgesiyle kesişen Blok 1, 3, 5 ve 8 için, aynı zamanda Kıbrıs Türk münhasır bölgesine denk gelen Blok 2, 3’de (ENI ve SPA) de araştırmalar yapmışlar, Türk Petrolleri Anonim Ortaklığı da, E, F, G parsellerinde benzer araştırmaları yürütmüştür. Lübnan’a ait bölgenin yaklaşık 6,000 km karelik bir alanı kapsadığını da, burada belirtmekte yarar görürüm.
***
Tekrar Mısır’ın Zohr yatağına dönecek olursak, bu yatakta tespit edilen kaynağın, Doğu Akdeniz’in en büyük kaynağı olduğu söyleniyor olsa da, Mısır’ın kendi iç talebini karşılamaya yetecek bir kaynak olduğunu vurgulamak, sanırım yerinde olur. 2005 yılında yıllık 15 milyar metreküp LNG ihracat kapasitesi olan Mısır’ın, şu an itibarıyla ihracatı sıfırdır. Hatta dışarıdan gaz satın alır duruma gelmiştir. Mısır’ın Idku ve Damietta yakalarına inşa edilen LNG terminallerinin toplam üretim kapasitesi, yılda 19 milyar metreküp’tür. Ancak üretim olmayınca, bu terminaller atıl durumda kalmıştır. Mısır’ın Zohr yatağının olumlu sonuç vermesi halinde, Mısır 2020’den önce üretime geçemez. Avrupa’da 2020’den itibaren doğalgaz arzı azalacaktır. Norveç ve Rusya ile yapılan uzun dönemli sözleşmelerde son bulacaktır. Doğu Akdeniz doğalgazına Avrupa Birliği’nin ilgisi,bu saydığım sebeplerden ötürü oldukça artmıştır. Bunu fırsat bilen süper güçler, Doğu Akdeniz’e konuşlanarak, ortaya çıkacak pastadan pay almaya çalışacaktır. Mesele, doğalgazı üleşim meselesidir.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum