Dr. İsmail Kemal

 

Ortadoğu’da mezhep kavgaları

17 December 2015, Thursday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Ortadoğu’da halen devam etmekte olan kaos ve çatışmaların önemli bir boyutunu da mezhep kavgaları oluşturur. Bu boyutu inceleyip anlamadan bölgedeki gelişmeleri anlamak mümkün değil. Sünnilerle Şiiler arasındaki anlaşmazlıkların ve çatışmaların tarihi 14 yüzyıl öncesine kadar uzanır. Günümüzde bu ilişkilerde yaşanan kriz Ortadoğu’nun birçok ülkesini etkiliyor. Irak, Suriye, Lübnan ve Yemen esas kavga alanları. Suudi Arabistan öncülüğünde ve aralarında Türkiye’nin de bulunduğu 35ülkenin katılımı ile kurulan “Teröre karşı İslam İttifakı” bu alandaki en yeni gelişme. Adı ne olursa olsun bunun bir Sünni ittifakı olduğu tartışma götürmez. Murat Yetkin, Türkiye’nin bu ittifak içinde yer almasını sorguladığı dünkü yazısında “Sünni cepheye katılmak kötü sonuçlar doğurabilir” başlığını kullandı. Kısacası ABD ve İngiltere’nin de kutsadığı, Suudi Arabistan öncülüğünde bir Sünni cephe oluştu. İçinde Türkiye’nin yanı sıra Pakistan, Malezya, Nijerya, Mali gibi ülkeler var. Doğal olarak İran ve Irak yok.

Detayları henüz tam olarak ortaya çıkmamış “Teröre karşı İslam İttifakı” konusunu ele almadan önce 9 Aralık’ta The Guardian gazetesinde okuduğum “Maryland’ın Makyaveli” (The Machiavelli of Maryland) başlıklı yazıya kısaca değinmek istiyorum. Thomas Meane’nin kaleme aldığı yazıda stratejist Edward Luttwak tanıtılıyor. Luttwak çok ilginç bir şahsiyet. Kitapları var. Dünyanın çeşitli bölgelerinden hükümet ve kuruluşlara danışmanlık yaparak yüklü miktarda para kazanıyor. İsmi önemli strateji uzmanları arasında anılıyor. Bu yazıda bizi ilgilendiren Luttwak’ın Sünni-Şii ilişkileri konusunda söyledikleridir. “You know, I never gave George W Bush enough credit for what he’s done in the Middle East,” “I failed to appreciate at the time that he was a strategic genius far beyond Bismarck. He ignited a religious war between Shi’ites and Sunnis that will occupy the region for the next 1,000 years. It was a pure stroke of brilliance!” Luttwak’a göre George W. Bush, Bismarck’ın çok ötesinde bir strateji dehası. Çünkü Şiilerle Sünniler arasında dini savaş başlattı. Bu savaş Ortadoğu’yu önümüzdeki bin yıl boyunca meşgul edecek.

Luttwak’ın özetle söylediği şu: “Sünnilerle Şiilerin bin yıl sürecek bir dini savaş içine sürüklenmesi Batı için iyidir. Bush çok iyi bir iş yapmıştır. Varsın bir birlerini yesinler. Başımıza bela olmazlar.” Bu doğru bir analiz mi? Ortadoğu’da son tur Sünni-Şii kavgası ABD’nin Irak’ı işgalinden önce başlamıştı. 1979 İran Devrimi, Sünni Saddam Hüseyin’in devrimin hemen sonrasında İran’a karşı başlattığı ve 8 yıl süren korkunç savaş, bu savaşta diğer bazı Sünni ülkelerin Saddam Hüseyin’e destek vermesi kavganın köklerini oluşturur. Bush’un Irak’ı işgali ve bunun sonucunda Şii çoğunluğun ülkenin yönetimini ele geçirmesi, bunun sonucunda Irak’ın İran’a çok yaklaşması Suudi Arabistan ve Körfez ülkelerini alarma geçirdi. “Arap Baharı” ile bu rekabet yoğunlaştı. Bu rekabet Irak, Suriye, Lübnan, Yemen’de çok yoğun olarak devam ediyor.

Peki, bu durum Batı’nın çıkarına mı? Ortadoğu’daki kavgalar Ortadoğu ile sınırlı kalmaz. Paris sokaklarına uzanır. Mülteci dalgaları AB’yi krize sürükler. Dolayısıyla Luttwak’ın temel tespiti yanlış. Ama Batı’da var olan bir algıyı sergilemesi açısından önemli. Müslümanlar enerjilerini, paralarını, insan güçlerini mezhep kavgalarında harcadıkları sürece ciddi bir alternatif oluşturamayacaklar. Bu doğru. Belki bu Batı’yı memnun ediyor.

Gelelim Suudi Arabistan öncülüğündeki ittifaka. Öncelikle Suudi Arabistan’ın terörizmle mücadeleye “önderlik” yapması, BM İnsan Hakları Paneli’ne bir Suudi Arabistanlının başkanlık yapmasına benziyor. Şiddete başvuran siyasal İslamcılığın doğup gelişmesinde Suudi Arabistan’ın etkileri, rolü çok tartışmalıdır. Bu ülkenin İran’la devam eden rekabetini sadece mezhep faktörü ile açıklamak yeterli olmaz. Petrol zengini iki komşu ülke arasında çıkar rekabeti, bölgesel hegemonya rekabeti var. Ama konunun mezhep yönü küçümsenmemeli. Bölgesel hegemonya rekabeti ile mezhep rekabeti içi içe geçmiş durumda. Kurulan “İslam İttifakı” konusunda detayları öğrendikçe daha iyi analizler yapabileceğiz. Örneği, bu ittifakın askeri boyutu olacak mı? Türkiye’nin Suudi Arabistan öncülüğündeki bir ittifak içinde yer alması doğru mu? Bu ayrı bir tartışma konusu.

Şu hiç tartışma götürmez. Mezhep kavgaları, mezhep temelinde kutuplaşma bölge ülkelerinin ve Müslümanların yararına değildir. İşin püf noktası budur.

Yazarın Tüm Yazıları
Burkini ve özgürlükler 
Joe Biden ziyareti    
Halep savaşları 
Türk Akımı gerçekleşecek mi?    
Yine mülteci konusu 
Türkiye ve Rusya 
Din ve siyaset 
Rakamlarla mülteci sorunu 
Sıcaklar, kuraklık 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dünya nereye gidiyor? 
Darbe girişimi ve dış politika 
Çözüm daha çok demokrasi 
Sol nerede? 
Sırada İtalya mı var? 
NATO’nun Varşova sınavı 
Avrupa’nın asileri 
Dış politikada doğru adımlar 
İngiltere’nin işi zor 
Büyük Britanya mı, küçük İngiltere mi? 
Avrupalılar ve dünya 
Brexit: Kötü fikir 
Brexit ötesinde AB şüpheciliği 
Demografi ve Avrupa 
1916 Orta Asya ayaklanması 
Ortadoğu’da gençler ne düşünüyor? 
Avrupa ve aşırı sağ   
Doğu Akdeniz’de su sorunu 
Dünya İnsani Zirvesi İstanbul’da 
Ortadoğu’da sınırlar 
Sykes-Picot 100 yaşında 
Vize muafiyeti olacak mı? 
Rusya, Türkiye: Yapısal sorunlar 
22 Mayıs seçimleri yaklaşırken 
Vizesiz Avrupa  
Dine dayalı devlet 
100 yıl sonra Kut’ül Amare 
Irkçılık 
İslam dünyasının durumu  
Kaliteli Rusya analizi 
Panama belgeleri depremi 
BM Genel Sekreteri kim olacak? 
Terörizm ve nükleer güvenlik 
IŞİD’le mücadelede ilahiyat 
Teröre lanet 
Brüksel’den ne çıktı? 
Büyük pazarlık 
Türkiye-AB anlaşması 
Basın özgürlüğü 
Oscarlar ve Spotlight 
Türkiye-AB zirvesine doğru 
İran nereye? 
Suriye: Obama’nın iflası 
Zor günler 
Suriye açmazları 
Suriye’de ateşkes mi? Chamberlain’in hayaleti 
Su ve elektrik 
Suriye: Köyün minareleri 
AB ve gelecek 
Dördüncü endüstri devrimi 
Temelleri sarsılan AB 
Avrupa’nın kaybolan rüyası 
Ortadoğu’da bir Çinli 
İslam dünyasının durumu 
Avrupa’nın popülizm sorunu 
Suudi Arabistan-İran krizi 
ABD’de kadın başkan 
2016’ya “Merhaba” derken 
Ne olacak bu AB’nin hali? 
Dış politikada gerçekçilik 
Türkiye-İsrail ilişkileri 
Tarihi Paris anlaşması 
İslam, Müslümanlar, Batı 
Türkiye ve AB üyeliği 
Stratejik rekabet 
AB-Türkiye zirvesi 
Gerilimi düşürme zamanı 
20 yıl sonra Bosna 
Gözler Paris’te 
İklim değişikliği ve global endişe 
Yaklaşan G20 zirvesi 
Su ve İsrail 
Diğer seçimler: Azerbaycan 
Türkiye: Umut ve kaygı 
Coğrafya ve politika (jeo-politik) 
Rusya’nın artan askeri gücü 
Terörizm başaramaz 
Seçimlere doğru Türkiye 
Putin Suriye’de neyin peşinde? 
Enerji, AB, İran 
Hac faciasının düşündürdükleri 
BM başarılı oldu mu? 
Sürdürülebilir kalkınma hedefleri 
Yunanistan’a istikrar gelecek mi? 
Corbyn başarabilir mi? 
Suriye satrancında Rusya 
İnsan kaçakçıları 
Savaşların kurbanı çocuklar 
Mısır’ın enerji piyangosu 
Yine suyun önemi 
AB’nin mülteci krizi 
AB’nin mülteci krizi 
Tsipras’ın sınavı 
Türkiye’de karar halkın 
Türkiye’ye üzülmek 
Stratejik bir kaynak: Su 
Başka bir “çılgın proje” 
Çocuklar öldürülmesin! 
Enerjide Türkiye-AB işbirliği 
Türkiye ve uyanan dev 
IŞİD’le savaş 
Yunanistan: Sönen umutlar 
AB’nin geleceği 
İran’la tarihi anlaşma 
Rusya’nın ayıbı 
Evet mi, hayır mı? 
Suriye’ye dikkat 
İran’la anlaşma olacak mı? 
ABD’ye bakış 
Rakamlarla mülteci krizi 
Magna Carta 800 yaşında 
Dünyada silahlı çatışmalar 
Yunanistan’ın geleceği 
Türkiye’de yeni dönem 
Güç paylaşımı, Lübnan 
Güç paylaşımı, Kuzey İrlanda 
Güç paylaşımı, Bosna 
Geçmiş ve gelecek 
ABD’nin Irak fiyaskosu 
Arakan Müslümanlarının trajedisi 
Siyasette deprem 
Zafer günü 
İngiltere nereye? 
Akdeniz’de stratejik dengeler 
ABD’nin Türkiye’ye bakışı 
Vietnam Savaşı’nı hatırlamak 
Akdeniz trajedileri ve AB 
Yunanistan: Karar zamanı 
Seçimler ve sonrası 
Esas konu geleceğimiz 
Milletin makûs talihi 
Siyasette yeni soluk 
Siyasette yeni soluk 
Çoklukta ölüm bile tatlıymış… İnanmayın! 
İran’la satranç 
Toprakları kanlı Yemen 
Bir yıl sonra Kırım 
İnternete bakış 
Çanakkale geçilmez 
Netanyahu sınavda 
Kadın liderler zorda 
Rumlar ne düşünüyor? 
Savaş çığırtkanı Netanyahu 
Rusya ve Putin 
Demokrasi, demokratlık 
Avrupa’nın kaderi Almanya ve Rusya’nın elinde 
Türkiye’nin kadınla sınavı 
Ukrayna anlaşması kalıcı mı? 
Yunanistan’ın kader günleri 
Avrupa’nın Ukrayna sınavı 
Yakarak öldürmek 
Sina’da ne oluyor? 
Ekonomi ve siyaset 
Yunanistan kavşakta 
Dünyada demokrasi geriliyor mu? 
Euro bölgesinin sorunları 
Avrupa ne yapmalı? 
Müslümanlar ne yapmalı? 
Terörizm hepimizin düşmanı 
Risk toplumu 
Robotlar ve işçiler 
2015: Seçimler yılı 
Güzel Türkçemiz 
Enerji jeo-politiğinde LNG 
2015’te Ortadoğu 
Putin zorda 
Yunanistan’a dikkat 
Gelir uçurumu 
Enerji oyununda kritik gelişme 
Nükleer enerji 
Yeni soğuk savaş mı? 
Dünya Bankası’nın iklim raporu 
Yine iklim değişikliği 
İran’la anlaşma mümkün olacak mı? 
ABD ve Çin sürprizi 
Küreselleşmenin neresindeyiz? 
Mescid-i Aksa 
İngiltere AB’den çıkacak mı? 
ABD Kongresi için yarış 
Ukrayna ve Tunus’ta kritik seçimler 
Türkiye’nin G20 dönem başkanlığı 
Petrol fiyatları düşerken 
Eşitsizlik sorunu 
Küreselleşme ve dünya düzeni 
Ebola tehdidi  
Kurbanlar 
Türkiye’nin Ortadoğu sınavı 
Dünya düzensizliği ve BM 
IŞİD hedefte 
Barbarlar kapıdayken 
İskoçya: Kader günü 
İskoçya’dan Katalonya’ya 
İskoçya referandumu 
Kissinger’in “Dünya Düzeni” 
Kritik NATO zirvesi 
Arap dünyasında siyasal İslam 
Türkiye’de yeni dönem (mi?) 
AB ve Akdeniz 
Deneme sırası Norveçlide 
Putin, Aliyev, Sargsyan 
2014’te insani kalkınma 
Kavşaktaki Türkiye 
Türkiye ne düşünüyor? 
Uluslararası guguk 
10 Ağustos ve Kıbrıs 
İsrail kazanabilir mi? 
Yazacak ne kaldı? 
Hepimiz Gazzeliyiz 
Gazze senaryoları 
Filistin trajedisi 
Su sorunu ve uluslararası su hukuku 
Müslümanlar radikalizme karşı 
Türkiye cumhurbaşkanı 
Savaş: 100 yıl önce ve şimdi 
Çin ve Ortadoğu 
Dünyanın mülteci sorunu 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dış politikada gerçekçilik 
Dış güçler 
Bravo Obama 
AB’nin yeni açmazları 
Kapitalizm ve eşitsizlik 
Mısır nereye? 
Öteki Avrupa seçimleri 
Küresel ısınma ve güvenlik 
Avrupa nasıl yolunu kaybetti? 
Washington’dan Biden geliyor 
Batı sonrası düzen 
Türkiye’nin enerji amaçları 
Doğu Akdeniz ve Çin 
Irak’ın geleceği 
Transatlantik ilişkiler, Türkiye 
Orhan Veli 100 yaşında 
Kıbrıs- Güney Afrika 
Ukrayna bıçak sırtında 
Etnik anlaşmazlıklara çözüm 
Türkiye-AB ilişkileri nereye? 
Afganistan’da kritik seçimler 
Türkiye’de “yeni dönem” 
Türkiye seçim sınavında 
Türkiye yanlış yolda 
Yasaklarla nereye kadar? 
Kırım’ın ilhakı ve biraz tarih 
Kırım: Kritik gün 
Ukrayna, Kırım, enerji 
Eşitlik: Uzun ince yol 
Ukrayna dersleri 
Rusya Kırım’a dönüyor mu? 
Venezuela’da ne oluyor? 
Kiev “Meydan muharebesi” 
Kiev alev alev 
Rusya, Mısır, Doğu Akdeniz 
Türkiye, İsrail, Doğu Akdeniz 
Müzakereler başlarken 
Soçi Olimpiyatları başlarken 
Döviz ve durum tespiti 
Fransa-Türkiye ilişkileri 
Ukrayna: Rusya-AB rekabeti 
Gözler Cenevre 2’de 
2014’te savaş çıkar mı? 
Siyasi partilerin geleceği 
Downer başarabilecek mi? 
Cesur yeni dünya 
Avrupa’da aşırı sağa bakış  
Ekonomik beklentiler zayıf 
2014 ve Kıbrıs 
2014 ve Türkiye 
Mandela: Özgürlük meşalesi 
Ortadoğu’da Türkiye algısı 
Eleştirel ve özgür düşünce 
Fikirler, özgürlük ve hukuk