Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz

22 December 2015, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Türkiye ile İsrail diplomasisi, Mavi Marmara olayından beridir oldukça sorunluydu. Aradan geçen 5 yıllık süre içerisinde, diplomaside yaşanan gerginlikler, şimdilerde yumuşama dönemine girmiştir. İlişkilerin yumuşamasının perde gerisinde Akdeniz doğalgazı vardır. Bu yumuşamanın en etkili arabulucusu, Amerikan Başkanı Barack Obama’dır. Gerek İsrail, gerekse Türkiye, Orta Doğu’da Amerikan’nın en önemli iki müttefikidir. Başkan Obama’nın devreye girmesiyle, İsrail Türkiye’den özür dilemiştir. Şimdi sırada mali tazminatı ödemesi kalıyor. Sonrasında, İsrail ile Türkiye’nin ticari ve diplomatik ilişkilerinin daha da yoğunlaşacağı bir döneme girilecektir.
***
Rusya’nın Suriye’ye askeri yığınak yapması ve Tartus ile Latiskia (Lazkiye) limanlarına üs kurma girişimleri, Amerika Birleşik Devletleri’nin Orta Doğu enerji siyasetine olumsuz etkileri olan bir gelişmedir. Rusya’nın adeta dünyaya meydan okuyarak Suriye’ye askeri destek vermesi, hiç kuşkusuz “ben hala güçlüyüm ve de öyleyse varım” mealinde bir mesaj vermektedir. Hiç kimse, Rusya’nın askeri gücünü bence hafife almamalıdır.
***
Rusya ile Türkiye arasındaki ilişkilerin, düşürülen Rus savaş uçağı sonrası, Rusya-Türkiye diplomasisine verdiği zarar yanında, her iki ülkenin ticaretine de olumsuz yansımaları olmuştur. Türkiye’nin Rusya’da 10 milyar doların üzerinde yatırımı vardır. Aynı şekilde, Rusya’nın da Türkiye’de 10 milyarın üzerinde yatırımı vardır. Ayrıca Türkiye, Rusya’dan her yıl artan oranda doğal gaz da satın almaktadır. Geçen yıl 49 milyar metreküp doğalgaz tüketen Türkiye, tükettiği gazın 26 milyar metre küpünü Rusya’dan satın almıştır. Sadece Rus Gazprom şirketine, geçen yıl ödenen miktar, 10 milyar doların üzerindedir. Şimdilerde iyice gerilen ortam nedeniyle, Rusya ile yapılan ön anlaşmalar da dondurulmuştur. Bunlardan birincisi, Türk Akımı dediğimiz ve yıllık 64 milyar metreküp kapasiteye sahip olan Mavi Akım II denizaltı doğalgaz iletim hattı projesidir.  Askıya alınan bir diğer proje de, 22 milyar Dolar tutarındaki Mersin Akkuyu’ya inşa edilecek olan Nükleer Elektrik Santrali projesidir. Türkiye’ye Rusya’dan gelen turist sayısında da büyük düşüşlerin görüldüğü son iki ayda, 2016 yılı için birçok ticaret ve turizm anlaşmasının iptal edildiğini doğrulayan bilgiler vardır.
***
Rusya-Türkiye gerginliği daha da derinleşirse, beraberinde bazı riskleri de getirebilir. Doğalgaza bağımlı bir ülke olan Türkiye, Rusya’dan her yıl önemli miktarda gaz ithal etmektedir. Gelecek yılki ihtiyaç 51 milyar metreküp’tür. Yine, bunun yaklaşık yüzde 60’ını Rusya’dan talep edecek olan Türkiye,  beklenmedik bir şekilde gaz ithalatında düşüş yaşarım kabusuyle, Azerbaycan, Türkmenistan ve Katar ile ikili görüşmelere başlamıştır. Rusya’nın Türkiye’ye her yıl sattığı doğalgazı azaltması veya tamamen kesmesi halinde, devreye alternatif pazarların girmesi gerekmektedir ki, Türkiye enerjisiz kalmasın. Çünkü ithal edilen doğalgazın yüzde 48’i elektrik santrallerinde kullanılmaktadır. Bunun dışında, yüzde 26’sı sanayide, yüzde 25’i de hane halkının ısınma ihtiyacında kullanılmaktadır. Kısa dönemde aksayacak doğalgaz ithalatı, gerçekten Türkiye’yi büyük sıkıntıya sokabilir.
***
Tam da bu gelişmeler cereyan ederken, İsrail Türkiye’ye doğalgaz satmaya hazır olduğunu bildirdi. Yapılan diplomatik görüşmeler sonrası, İsrail sahip olduğu yaklaşık 1 trilyon metreküp doğalgazın 540 milyar metreküpünü Türkiye’ye satmaya hazır olduğunu bildirdi. Her yıl 10 milyar metreküp doğalgazı Türkiye’ye ihraç edebileceğini dile getiren İsrailli yetkililer (Delek ve Noble enerji konsorsiyumu), Türkiye’nin ihtiyacı olan yıllık doğalgaz tüketiminin yüzde 20’sini karşılayabileceklerini vurgulamaktadır. Bu açıklamalardan sonra Turcas-Enerjisa ortaklığı, Zorlu Grup ile Enka Holding gibi şirketler, doğalgaz iletim hattının deniz altından döşenmesi için İsrail’e teklifte bulunduklarını, İsrail’den doğalgaz alımı ile projenin 2016’da başlayabileceğini ve 2019’dan itibaren de, doğalgaz ihracına başlayabileceklerini borsaya bildirmişlerdir. İstanbul Borsası bu haber üzerine cuma günü prim yaparak, Zorlu Grup hisselerinin değerinin arttığını duyurmuştur.
***
Tabi ki bu görüşmeler iş dünyasında olumlu algılanırken, dünyada iyice ucuzlayan akaryakıt fiyatları, derin deniz diplerinden çıkarılması oldukça maliyetli olan İsrail Leviathan doğalgazı’nın Türkiye’ye hangi fiyatlardan satılabileceğini, derin deniz dibine döşenecek boru hattı yatırım maliyetini de dikkate aldığımızda, en azından yakın bir zaman dilimi içerisinde, bu projenin ne kadar fizibıl bir proje olduğunu hiç kimse sorgulamamaktadır!!! Ayrıca, Doğu Akdeniz’e döşenecek boru hattının, “Kıbrıs münhasır bölgesinden” de geçeceği dikkate alınırsa, Güney Kıbrıs Rum Kesimi ile Türkiye Cumhuriyeti diplomatik ilişkilerinin normalleşmesi de gerekmektedir. Bu gerçeğin altını çizerken, Türkiye’nin Avrupa ile yürüttüğü tam üyelik müzakerelerindeki açılmayan fasılların tümünün açılmasını ve uygulanan Rum vetosunun tamamen kaldırılmasını gerekli kılmaktadır. Tüm bunlar bir yana, İsrail doğalgazının Türkiye’ye ulaşabilmesi için, Doğu Akdeniz coğrafyasında bazı siyasi adımların atılmasını da zorunlu kılmaktadır. Kıbrıs’ta devam eden müzakerelerin, kalıcı bir anlaşmayla sonuçlanması da gerekmektedir.
***
Mülkiyet’in tazminatı, iki kesimlilik, iki bölgelilik, dönüşümlü başkanlık, toprak ayarlaması, garantiler gibi konularda henüz anlaşma sağlanamaması, şu an için Doğu Akdeniz doğalgazının Türkiye’ye ve belki de oradan Avrupa’ya ulaşması pek mümkün değildir. Varılacak bir çözüm, en azından 25-30 yıllık doğalgaz ihracatının önünü açacağı gibi, Kıbrıs’a ve İsrail’e hiç kuşkusuz büyük bir ekonomik refah da sağlayacaktır. Ancak burada not edilmesi gereken bir husus daha var ki, çözüm olsa bile, Rusya’nın Doğu Akdeniz’e konuşlandırdığı askeri mühimmatı, Suriye üzerinde elde ettiği üsler, doğalgaz ticaretinde yaşayacağı maddi kayıplar, ister istemez bölgede bazı riskleri de yaratacaktır. Döşenecek denizaltı boru hattına yapılması muhtemel saldırılar, terör riski, sabotaj ve buna benzer diğer belirsizlikler dikkate alındığında, bölgenin en etkin askeri gücü olan Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğu Akdeniz’deki varlığının da, asla ve asla göz ardı edilmemesini gerektirir. Boru hattının emniyeti ve güvenliği için, Türk Silahlı Kuvvetleri’ne bölgede her zaman ihtiyaç duyulacaktır. Bunu bir yere not etmemizde yarar var kanısındayım.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum