Derviş Deniz

 

Siyah kuğuların uçuşu

28 December 2015, Monday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kuğuların bayaz renkte olduklarını biliyoruz. Bir kuğunun siyah renkte olması alışagelmiş birşey değildir. Bu nedenle, alışagelmiş olaylar dışında yani aykırı sayılabilecek olaylara “Siyah kuğu olayı” demek son zamanlarda işletmelerin risk analizlerinde kullanılan bir terim haline gelmiştir. Siyah kuğu kavramı ilk defa dünyanın önemli istatistik uzmanı ve risk analisti Nassim  Nicholas Taleb tarafından The Black Swan adlı kitabında kullanılmış ve zamanla risk analizinde kullanılan bir terim haline gelmiştir.

Doğaları itibarı ile öngörülemeyen olayları önceden görmek imkansızdır. Bu nedenle öngörülemeyen olayların işletmelerde yıkım seviyesine varan etkilerine siyah kuğu etkisi demek olağandır.  Dünyamızda son 20 yıl içerisinde sosyal ve ekonomik yıkım yaratan bazı olayları önceden görmek imkansızdır. Nitekim bu olaylar sonrasında dünyada gelişen olumsuzluklarına bakıldığında siyah kuğuların küresel uçuşu görülmüş olmaktadır.

Dünyayı son 20 yılda etkileyen “Siyah kuğu olaylarına “ bakıldığında bir yerde başlayan krizin nasıl küresel yıkımlar sağladığı görülebilir. 2001 yılında New York’ta gerçekleşen ikiz kuleler saldırısı, ardından Irak’a ABD tarafından yapılan saldırı sonrası Orta Doğu’da yaşananların boyutunu 11 Eylül 2001’den önce belirlemek olanak dışı idi. Bugün Irak ve Suriye’de yaşanan insanlık dramının artık Avrupa ülkelerinin sosyal ve ekonomik yapısına da etki yapmaya başladığı açıkça görülmektedir. On beş yıl önce Orta Doğu’daki krizin Avrupa’yı bu denli etkileyeceğinin öngörüsünü kimse yapmamıştı.

Siyah kuğu kategorisine giren olaylar sadece 11 Eylül saldırıları ile kısıtlı değildir. 2008 yılında ABD’de meydana gelen kredi krizleri sonucu Lehman Btothers gibi bir kurumun batması ve bununla birlikte dünyanın küresel bir krize girmesi de siyah kuğu olayının bir örneğidir. Ukrayna’da iç savaşın çıkması ve Rusya’nın Kırım’ı işgal etmesinin ardından Batı ile Rusya arasındaki gerginliğin petrol fiyatlarına yansıması da siyah kuğu olayıdır. Kimse 2012 yılında petrol fiyatlarının 2015 sonunda 2012 fiyatlarının yarısının altına düşeceğini hayal bile edemezdi. İşte bu olay da bir siyah kuğu olayıdır.

Risk analistleri son 25 yılda küresel ticaretin artması ve işlemlerin daha fazla şeffaf olması dolayısı ile risklerin arttığını söylemektedirler. Yaşam hızının teknolojik gelişmelerle artması, kötü koşulların ortaya çıkmasından sonra yayılmasını da çok kısa bir zaman süresi içerisinde sağlayabilmektedir. Bu nedenle işletmeler olumsuz koşulların daha büyük yıkımlara ulaşmasına imkan vermemek için bu olayları yok edici olmasa da hafifletici yöntemler geliştirmeye çalışmaktadırlar.

Siyah kuğu olaylarının nasıl önlenebileceği veya etkilerine karşı nasıl savaşılabileceği üzerinde iş dünyasında son yıllarda yoğun çalışmalar yapılmaktadır. Bu çalışmalarda dünyayı tehdit edebilecek olaylarla ilgili tahminler yapılmakta, bu tahminleri ortaya koyarken dayandırılan verilere de bakılmaktadır. Yapılan araştırmalarda görülen işletmelerin yönetim kurullarının gelecek ile ilgili öngörülerini geçmiş tecrübelere dayandırdıklarıdır. Ancak, risk analistleri geçmiş tecrübelere dayalı yapılan tahminlerin siyah kuğu olayı tabir edilen bilinmeyenlere karşı etkili bir yöntem olmadığı görüşündedirler. Buna dayalı olarak da olaylara bakış açısında büyük değişiklik sağlayabilecek stratejiler üzerinde çalışmalara önem verilmektedir.

Son yıllarda risk analistlerinin geliştirdiği stratejiler bilhassa bütçe çalışmalarında görülmektedir. Bu strateji ile hareket eden işletmeler, bütçe hazırlıkları sırasında üç ayrı senaryo oluşturmakta ve bu senaryolara göre bütçeler oluşturmaktadırlar. Bütçeleri üzerine inşa ettikleri üç senaryoya bağlı olarak en kötü durum hesaplanmakta, bu durumun ortaya çıkması halinde yapılacakların önceden stratejisi belirlenmektedir. Böyle olunca da senaryolardan birinin gerçekleşmemesi halinde önceden hesaplanmış strateji yürürlüğe konabilmektedir.

Burada ortaya konan stratejilerin temelinde “esneklik” yatmaktadır. Olumsuz gelecek koşullara karşı işletmelerin esnek olması ve en kötü durumda dahi yapılabileceklerin önceden tedbirini alması esastır. Beklenmeyen bir olayın oluşumu halinde bu olayla baş edebilmek için çok iyi organize edilmiş sürecin önceden hazır olması gereklidir. Süreç, kriz anında kriz masası oluşturmak, acil duruma bakacak yönetim kurulu kurmak ve oluşan bu yönetim kurulundan gelen bilgilerin güncellenmesi için bir ortam hazırlamayı içermektedir.

Güçlü planlama ve bu planı yürütecek atak ve olaylara duyarlı elemanlar birden bire ortaya çıkabilecek olaylara zamanında müdahalede ve neticesinde bu olayların yaratacağı etkilerin azaltılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Hiçbir işletme her tehdidi algılayabilme becerisine sahip değildir. Ancak, geçmiş deneyim göstermiştir ki siyah kuğu olaylarına karşı plan üretebilen işletmeler, bu olayların yarattığı krizlerden daha güçlü ve sağlıklı çıkabilmektedirler.

Yazarın Tüm Yazıları
G20 toplantısında hedefler 
Güncel 
Önümüzdeki aylarda vatandaşın ekonomik şartlarında kötüleşme olur mu? 
Toplumdaki özgüven eksikliği ekonomik atılımları da etkilemektedir 
Önümüzdeki aylarda ekonomide neler bekleniyor? 
Yabancı yatırım ama nasıl? 
Brexit sonrası Avrupa Birliği 
Brexit büyük hata 
Türkiye ekonomisinin durumu KKTC için çok önemli 
KKTC pahalılık yaratmada gelir düzeyine göre dünyada bir numara 
Ekonomik protokol maddeleri ve su anlaşması geciken icraatların sonucu 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (5) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (4) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (3) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması (2) 
İnsanlığın refahı ve fakirliğin sonlandırılması 
Yatırım ortamının iyileştirilmesi 
KKTC ile TC arasındaki ekonomik protokoller 
Terörizmin hedeflerinden biri ekonomik yıkım 
Önümüzdeki 15 yıl içerisinde en önemli sorun sürdürülebilir insan yaşamı 
Ekonomiye bir de yurt dışından bakmak 
Tüketim toplumu ve sosyal bozulma 
KKTC’de su krizi dünyada ekonomik durgunluk tehlikesi 
Devlet adamlığı, klasik anlamda işadamlığı ve fırsatçılık 
Göç dalgası, fakirlik ve yardım 
Gelir dağılımındaki aşırı farklılıklar sosyal krizler doğurabilir 
Planlama 
Rum Maliye Bakanı’nın Kıbrıs Türk ekonomisi ile ilgili sözleri 
2016’da neler bekleniyor? 
Siyasette ekonominin bütününü görmek 
Bugünlerde ekonomik hayatımız nasıl görünüyor 
Vergide zarar gösteren kişi veya kurumlar neden zarar gösteriyor 
Kıbrıs’ta toplumların uzlaşacağı ortak bir ekonomik yapı mı, etnik bir ekonomik yapı mı? 
Terör, ekonomik hayatın en büyük risklerinden biridir 
Hükümetler şeffaf muhasebe sistemine geçmeye başladılar 
Ortadoğu’da yaşananların ne olduğunu Avrupa şimdi anlamaya başladı. Ya biz? 
Dünya sınırları olmayan pazara dönüşüyor 
Mülkler konusu ve güncel sorun döviz kurları 
Bir ülkenin ekonomisindeki büyüme kişilerin refah seviyesine yansımazsa 
Söz su yönetiminden açılınca 
Görüşmeler iç siyaset ve döviz kurları 
Ayakları üzerinde duran bir ülke 
Vergi yasa ve uygulamaları vergi kaçaklarını teşvik etmemeli 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Ticaret Odası genel kurulunda konuşulanlar 
Kuzey Kıbrıs’ta bağımsız denetçiliğin durumu 
Bağımsız denetim 
Ortadoğu değişimler bölgesi 
Bağımsız Denetci – Mali Müşavir – Muhasebeci 
DÜNYA ENERJİ KAVGALARI 
Kıbrıslıların kendilerine ait varlıkları yönetmesi 
G 20 ve uluslararası ticaret hizmet ve finansmanda vergi kaçağı 
Avrupa bankaları stres testi 
Avrupa bankaları stres testi 
Ortadoğu’da yaşamak 
Ekonomide daralma var mı? 
Ekonomik çıkarlar ülkeler ve insanlar 
Yeni dünya düzeni 
Şirketler yasasında artık değişim zamanı 
Siyasi gelişmeler ve ekonomi 
Siyasi çözümsüzlüğün ekonomik maliyeti 
Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmalarının önemi 
Ortadoğu ve bitmeyen çıkar kavgası 
İçinde bulunduğumuz bölgede ekonomik istikrar için büyük sorumluluk gerekir 
Avrupa Parlamentosu seçimleri bize ne mesaj veriyor? 
Hedefi olmayanların gelecek kaygısı büyük olur 
2014’ün ilk çeyreğinde dünya ve KKTC ekonomisi nerede? 
Kıbrıs sorunun çözümünde ekonomi 
Yatırımlar açısından Kıbrıs’’ta çözüm neden önemli 
Para akışındaki durgunluk mali tedbirlerle aşılabilir mi? 
Kayıt Dışı Ekonomi 
Uluslararası Kriz Grubu’nun Kıbrıs raporunun ekonomik yönü 
Kara Para ile Mücadele ve KKTC 
Tanınma veya Tanınmama ile dünya gerçekleri 
Günlük olaylarla uğraşırken 2014 Yılında olabileceklerin hesabını iyi yapmalıyız 
Kıbrıs sorunu ile ilgili hareketlenme ve ekonomi