Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında

12 February 2016, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kıbrıs Türk Ticaret Odası, Management Centre’in koordinatörlüğünde çözüm sonrası Kıbrıs Türk ekonomisini bekleyen fırsatlar ve tehditleri içeren bir rapor hazırlatmıştır. Söz konusu Rapor’u kaleme alanlardan birisi olan Prof Ömer Gökçekuş, Golden Tulip Hotel’de dün bir sunum yapmıştır. Nihai rapor özeti olarak konferans katılımcılarına dağıtılan metin ve sunum sırasınca verilen bilgiler ışığında bazı değerlendirmelerde bulunacağım.

***
Rapor, SWOT analizi dediğimiz metod kullanılarak, 8 ana sektörü ayrı ayrı ele almış, mikro düzeyde sektörün şu anki durum tespiti yapılmış ve çözüm sonrası sektörleri bekleyen fırsatlar ve tehditler ile alınması gereken tedbirler, birer politika önerisi şeklinde sıralanmıştır. Kamu sektörünün dahil edilmediği bu çalışmada ele alınan sektörler, tarım, sanayi, inşaat, ticaret, turizm, yüksek öğrenim, ulaştırma ve haberleşmedir. KKTC’de faaliyet gösteren ve ticari ilişkilerden etkilenmesi muhtemel bu sektörler önemli görülmüş, çalışma mikro düzeyde tutularak büyük resim bence dışarıda bırakılmıştır. Oysa, makroekonomik gelişmeler ve çözüm sonrası kamu sektörünü bekleyen tehlikeler de ele alınmalıydı ki, maalesef bunlar bu çalışmada pas geçilmiştir. Çalışmanın dar kapsamlı tutulması ve rakamsal veriler ışığında nihai rapor özetinde ve sunum sırasınca hiçbir analize yer verilmemiş olması, bu çalışmanın zayıf yönü olarak değerlendirebilir. Rapor’un nihai şeklini henüz tedarik edemediğim için, kapsamlı yorum yapmaktan şimdilik kaçınıyorum.
***
Çalışmada dikkatimi çeken husus, mülkiyetle ilgili öne sürülen yaklaşımdır. Raporda aynen şöyle denmektedir: “Mülkiyetle ilgili belirsizliğin mümkün olan en kısa sürede ortadan kaldırılması mülkiyet konusunda bulunacak çözümün kısa bir sürede uygulamaya konmasıyla gerçekleşecektir.” Aynı paragrafın devamında da, şöyle bir ifadeye yer verilmektedir: “Çözümün kısa sürede uygulamaya konmaması durumunda, şu anda Rumlar’a ait ve geleceği konusunda belirsizlik olan mülkler üzerinde faaliyetlerini sürdüren turizm, yüksek öğretim ve özellikle de inşaat sektöründeki işletmelerin paralize olması da söz konusu olabilecektir”.
***
Söz konusu Rapor Özeti’nde, mülkiyet sorununun çözümü konusunda, Almanya’nın yeniden birleşmesi deneyiminden dersler çıkarılması gerektiğine dikkat çekilirken, Almanya’nın mülkiyet konusundaki yaklaşımı öncelikle “devlet parasıyla mülkiyet problemlerini çözmenin mümkün olmayacağı” fikri üzerinde kurulmuştu denmektedir. Bu raporda dolaylı olarak verilen mesaj, Kuzey’deki Rumlara ait mallar, 1974 öncesi hak sahiplerine iade ve takas kapsamı dışındaysa ve bu malların tazminatı söz konusu olacaksa, bu tazminatların devlet tarafından değil de, şu anki kullanıcılar tarafından ödenmesi gerekeceği yaklaşımıdır.
***
Rapor özetinde ayrıca, İşgücü Piyasası’nı çözüm sonrası bekleyen bazı tehditler olduğu, işgücü maliyetlerinin çözüm sonrası artmasının sektörlere olumsuz yansımaları olacağını ve özellikle Türkiye’den Kıbrıs’a gelen ucuz işgücünün vize sorunları yaşabileceğine de dikkat çekilmiştir. Sosyal Güvenlik Sistemi ve Sağlık Sistemi’nde birikmiş yapısal sorunlar olduğunun Rapor’da altı çizilerek, çözüm önerileri geliştirilmesi gerektiğine ışık tutulmuştur. Gönlüm arzu ederdi ki, bu sunumda çözüm önerilerinin neler olduğu üzerinde de rakamlar verilerek birtakım açıklamalar yapılsındı, ama maalesef rapor ve sunum çok özet tutulmuş, sadece politika önerileri verilerek detaya inilmemiştir.
***
Özet Rapor’u bu açıdan değerlendirdiğimde, sığ bir çalışmadan ibaret olduğunu, daha kapsamlı bir çalışmanın yapılmasının gerekli olacağını, Annan Planı öncesinde ve sonrasında Oxford Profesörü Max Watson’nun yürüttüğü projede olduğu gibi, konuların daha kapsamlı ele alınarak daha derinlemesine bir raporun sunumunu görmeyi temenni ederim. Max Watson eğer aramızdan ayrılmamış olsaydı, eminim ki böyle bir rapor önümüze çoktan konmuş olacaktı. Onu da bu vesileyle rahmetle anıyorum.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum