Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz

19 February 2016, Friday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın yayınladığı 2015 Dördüncü Çeyrek “Parasal Büyüklüklerdeki Gelişmeler” ve “Krediler” isimli özet rapora göre,  bankacılık sektörü brüt kredileri 2015 yılının dördüncü çeyreğinde yüzde 1,83 oranında azalarak Aralık 2015 itibarıyla 10 milyar 692 milyon 600 bin TL seviyesine gerilemiştir. Sözkonusu raporda, ilgili dönemde sektörün Türk Parası cinsinden kredilerin yüzde 1,63 oranında arttığı, ancak Yabancı Para cinsinden kullandırılan kredilerin yüzde 7,22 oranında azaldığına dikkat çekiliyor. 2015 yılına bütün olarak bakıldığında, brüt kredilerde miktarsal olarak 2014 yılına kıyasla 2015’te 1 milyar 134 milyon 800 bin TL’lik bir artış olduğuna vurgu yapılırken, bu artışın oransal olarak yüzde 11,87 olarak gerçekleştiğinin altı da çizilmektedir. Ancak, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın, 2015 yılının son çeyreğinde neden böylesine bir düşüş kaydedildiğine dair hiçbir açıklama yapmaması, ister istemez iktisat çevrelerinde bir merak oluşturmuştur. Bu vesileyle, 2015’in son çeyreğinde meydana gelen bu düşüşü bizlerin sorgulaması gerekmektedir.

Untitled

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kaynak: KKTC Merkez Bankası, 2015 IV Çeyrek Para Arzı Raporu(http://www.kktcmerkezbankasi.org/sites/default/files/yayinlar/sureli/2015-QIV%20%20Para%20Arz%C4%B1%20Raporu.pdf)

***

Yukarıdaki grafik ve altındaki rakamları gösteren tablo, KKTC Merkez Bankası’nın resmi internet sitesinde, 2015 Yılı Dördüncü Çeyrek Para Arzı Raporu’nda yer almaktadır. Şimdi bu rakamları ve Grafikteki eğrileri sizlere anlatmaya çalışacağım.

***

M1, KKTC’deki bankacılık sistemi içerisindeki en dar tanımlı para arzını anlatmaktadır. M1’in bileşenleri, piyasada dolaşan nakit para (kağıt para, çek ve metal para), vadesiz ticari mevduat ve vadesiz tasarruf mevduatları ile vadesiz diğer mevduatlardır. Grafikteki M1 doğrusu, en altta gösterilen ve artış eğimli olandır. M2’nin bileşenleri ise, M1’de tanımlananlara ilave olarak vadeli ticari mevduat, vadeli diğer mevduatlar ve vadeli tasarruf mevduatlarıdır. M2 para arzına, resmi mevduat ve KKTC Merkez Bankası nezdinde ki diğer mevduatlar da ilave edilerek en geniş tanımlı para arzı olan M3 elde edilir. Ülkemizdeki 2015 yılı son çeyrek dönemine göre M1’deki para arzı 2 milyar 841 milyon 200 bin TL, M2’de 14 miyar 215 milyon 800 bin TL, M3’te ise 15 milyar 109 milyon 700 bin TL olarak gerçekleşmiştir. 2015’in üçüncü çeyrek dönemine göre bu rakamlar mukayese edildiğinde, sadece M2’de marjinal bir düşüş olduğu anlaşılmaktadır. Bu rakamların oluşturduğu grafiksel eğriler, yukarıdaki şekilde en üst sıradaki eğri M3’ü, hemen altındaki de M2’yi simgeler.

***

Krediler ve Tahsili Gecikmiş Alacaklar bileşenlerinden oluşan toplam brüt krediler ise, 2015’in üçüncü çeyreğinde 10 milyar 891 milyon 500 bin TL iken, 2015’in son çeyreğinde yüzde 1,83 azalarak 10 milyar 692 milyon 600 bin TL’ye gerilemiştir. Bu düşüşün sebebi, 2015’in son çeyreğinde, bankalar tarafınca yabancı para cinsinden kullandırılan kredilerin yüzde 7,22 oranında azalmış olmasıdır. Bürüt kredilerle ilgili yukarıdaki şekilde gösterilen eğri, üzerinde çarpı işaretleri olan ve yukarıdan aşağıya doğru üçüncü sıradaki eğridir.

***

   Peki, bu azalışın nedenleri neler olabilir?

Bana göre, Amerika Merkez Bankası’nın faiz artırımı, kurlar üzerinde baskı oluşturmuş ve dövizin TL karşısında değerlenmesine neden olmuştur. Değerlenen döviz üzerinden borçlanmak istemeyen tüketici ve yatırımcılar, döviz endeksli kredi taleplerini bir süreliğine ertelemişlerdir. Aynı zamanda bankalar da, kur belirsizliği nedeniyle kredi plasman imkanlarını gözden geçirerek yavaşlatmışlardır. Bir ikinci neden de, Türkiye’de Haziran milletvekilliği seçimleri sonrası oluşan siyasi belirsizliğin yarattığı ekonomik daralma, artan terörizm olayları ve Türkiye’nin yakın komşuları ve Rusya ile yaşadığı diplomatik ve siyasi krizler, kredi risklerinin artmasına neden olmuştur. Risk arttıkça ihtiyatlı davranan bankalar, brüt kredileri azaltma yoluna gitmişlerdir. Bunun daha da kötüleşerek devam etmesi halinde, KKTC ekonomisi iyice durgunluğa girecektir. İşsizlik ve göç daha da artacaktır. Hükümet edenler bu konuda çok acil tedbirler almalıdır.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum