Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

KKTC’deki bütçe gelişmeleri

08 March 2016, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

KKTC Merkez Bankası’nın geçtiğimiz hafta yayınladığı 2014’ün dördüncü çeyrek bültenine göre, bütçe gelişmeleri detaylarıyla irdelenmiştir. 2014’ün son çeyreği Bütçe giderlerine baktığımızda, 2014’ün son çeyreğinde 506,8 milyon TL olan cari transferler kalemi, 2015’in son çeyreğinde 561 milyon TL’ye yükselerek nominal artış yüzde 10,7 olmuştur. Bu rakam korkunç bir rakamdır. Oysa geçen sene bu oran yüzde 8,5, iki yıl önce de, yüzde 4.56 idi. Bu yükseliş, pek hayra alamet bir gelişme değildir. Ekonomi ve gelir artışı bir yılda yüzde 10 büyümedi ki, siz bol keseden harcamaları yüzde 10 artırıyorsunuz!!!
***
Bütçe gider kalemleri içinde yine çok yüksek paya sahip olan personel giderleri, örneğin 2012’nin son çeyreğinde 360,9 milyon TL, 2013’nin son çeyreğinde 391,7 milyon TL, 2014’ün aynı döneminde 438 milyon TL ve son olarak 2015’in aynı döneminde de hep sürekli artarak 465.8 milyon TL’ye yükselmiştir. Bu gelişme de maalesef fevkalade olumsuzdur. Neden olumsuzdur? Çünkü, son bir yıldaki artış oranı nominal olarak yüzde 6,3 olarak gerçekleşmiştir. Hükümetimiz, personel maaşlarında beklenen tasarrufu sağlayamamıştır. Beklenen tasarruf, ek mesailerin kaldırılması, zorunlu hallerdeki ek mesailerin yüzde 25’i geçmemesi, emekli olanların yerine yeni istihdam yapılmaması (veya her iki/dört emekliye çıkanın yerine, sadece bir kişi istihdam edilmesi) ve sözleşmeli çalışan birçok kişinin işlerine son verilmesi olarak öngörüldüyse de, rakamlardan pek bir başarı elde edilemediği gün gibi aşikardır. Bütçede öngörülen tasarruf, kamu maliyesini rahatlatmayı hedeflemekle beraber, ülkedeki işsizliği de önemli oranda arttırmıştır. Uygulanan sıkı maliye politikaları, makroekonomik sorunlarımızı daha da derinleştirmiştir. Bu uyarıyı daha önce de bu köşede yapmıştım. TC Yardım Heyeti Başkanlığı’nın reel sektörü destekleme kredileri ve hibeleri dışında, reel sektörü geliştirecek hiçbir önlem, ne yazık ki bu hükümetimiz tarafından henüz alınmamıştır.
***
Sermaye giderleri ve transferler kalemi de, aynı dönem içerisinde yüzde 24,7 oranında artarak, 2015’ün dördüncü çeyreğinde 166 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2014’ün aynı döneminde bu rakam 133,1 milyon TL olarak gerçekleşmişti. Mal ve hizmet alımı giderleri de, 2014’ün son çeyreğinde 90,6 milyon TL iken, 2015’nin son çeyreğinde 97,7 milyon TL’ye yükselerek,  yüzde 7,8’lik nominal bir artış sergilenmiştir.
***
Bütçenin diğer giderler kalemi, 2014’ün son çeyreğinde 19,6 milyon TL iken, 2013’ün aynı döneminde yüzde 42,3artarak 27,9 milyon TL’ye yükselmiştir. Yüzdelik olarak bakıldığında önemli bir artış olduğu görünse de, aslında gerçekleşen mutlak rakamlar göstermektedir ki, artış sadece 8 milyon TL’dir. Yani piyasaya etkisi yok denecek kadar azdır.
***
Toplam giderler 2014’in son çeyreğinde 1,188.1 milyon TL iken, 2015 yılının ayni döneminde 1,318.4 milyon TL’ye yükselerek, nominal artış yüzde 11 olmuştur. Şimdi soruyorum: “Bu ülkede 2015’in son çeyreğinde milli gelir arttı mı ki, siz bütçe giderlerini bu seviyede arttırdınız?”. Bu soruya Başbakan Ömer Kalyoncu’nun ve Maliye Bakanı Birikim Özgür’ün cevap vermesi gerekmektedir.
***
2014 yılı gelirleri kalemlerine baktığımda, vergi gelirleri 2015’in son çeyreğinde 2014’e göre nominal yüzde 4,6 artarak601.3 milyon TL’den 629 milyon TL’ye yükselmiştir. Vergi dışı gelirler aynı dönemler içerisinde 175,8 milyon TL’den 206,4 milyon TL’ye, Bağış ve Yardımlar ile Krediler 264,3 milyon TL’den 322 milyon TL’ye ulaşmıştır. Genel toplam rakamlara bakıldığında, 2014’ün son çeyreğinde 1,041.9 milyon TL olan gelirler, yüzde 11,1 artış sergileyerek 1,157.8 milyon TL’ye yükselmiştir. Burada kaydedilen performans olumlu olmakla beraber, bu artışın tasarruf kalemleri ile bütünleşmesi gerekmekteydi. Gelir artarken, ek mesai ödemeleri, ek tahsisat ve teşvik gibi kalemlerde ihtiyatlı davranılıp tasarruf sağlanabilse idi, hem 13’üncü maaşlar sorunsuz ödenebilecek, hem de TC’nin mali katkısına ihtiyaç duyulmadan cari ödenekleri kendi bütçemizden sağlayabilecektik. Ne yazık ki, yine maliye ve bütçe yönetiminden yoksun yöneticilerin kurbanı olduk. Kabahat siyasilerde değil, onları seçen biz halktadır. Başarılı performans sergileyen siyasileri burada tenzih ederken, eleştirim daha ziyade maliye ve ekonomi yönetimini yürüten siyasilere ve onların görevlendirdiği teknokrat yöneticilere yöneliktir.
***
2014’ün son çeyreği ile 2015’in son çeyreği Bütçe gelir gider kalemleri karşılaştırıldığında, Finansman Dengesi -213,2 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2014’ün aynı dönemini -196,5 milyon TL ile kapattığımızı hatırlayacak olursak, 2015’te erişilen bu rakam sayesinde (-213,2 milyon TL),TC kaynaklarına daha bağımlı hale geldiğimiz anlaşılmaktadır. Geçmişte çok eleştirilen Başbakan Ferdi Sabit Soyer dönemini, tüm sendikalar da, sivil toplum örgütleri de, memur ve işçiler de, deyim yerindeyse mumunan aramaktadır. O dönemin CTP hükümeti ile şimdiki CTP hükümeti arasında dağlar kadar fark vardır. Eski rakamlara bakacak olursak, şimdiki durum daha iyi anlaşılmaktadır. Bilmem anlatabildim mi?

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum