Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Dış ticaret bilançosu ne durumda?

15 March 2016, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

KKTC dış ticareti ile ilgili rakamlar yayınlandı (Kaynak: Ticaret Dairesi, http://www.ticaret.gov.ct.tr/Portals/1065/Raporlar/%C4%B0statistik/01-Gdtr/01-ihr/aral%C4%B1k-2015-ihr.pdf). Yayınlanan güncel istatistiklere baktığımızda, 2015 yılında gerçekleşen toplam ithalatımız2014’e göre yüzde 17.4 azalma göstermiştir. 2014 yılında 1 milyar 691 milyon 148 bin dolar olan ithalat, 2015 yılı sonunda 1 milyar 396 milyon 928 bin dolara düşmüştür. Milletin alım gücü düşünce, ithalat da bundan nasibini almıştır.

***
İthalata göre ihracat, maalesef beklenen gelişmeyi pek gösterememiştir. Başta izolasyonlar, daralan dış piyasa koşulları ve azalan dış talep, ticarette mukayeseli dezavantajımız ve düşük rekabet edebilirlik, ihracatın gelişememesinin en önemli etkenleri arasında gösterilmektedir. Yıllık toplam ihracat 2014’te 130 milyon 607 bin dolar iken, 2015’te yüzde 9.59 azalarak, 118 milyon 78 bin dolara gerilemiştir. İhracatta tutar bazında en fazla paya sahip mallar arasında, süt ürünleri, narenciye,  hurda ve döküntüleri, rakı, alçı taşı gibi ürünler yer almaktadır.
***
Ülkelere göre ihracatımızın yüzde 57.8’ini Türkiye’ye yaparken, yüzde 30.4’ünü Orta Doğu ve Arap ülkelerine, yüzde 2.8’ini Avrupa Birliği ülkelerine, yüzde 4.1’ini AB’ye üye olmayan diğer Avrupa ülkelerine ve yüzde 4.9’unu da, geriye kalan ülkelere yapmaktayız. Buna karşın, ithalatımızın yüzde 66.7’si Türkiye’den gerçekleşirken, yüzde 17.6’sı Avrupa Birliği ülkelerinden, yüzde 7.4’ü Uzak Doğu ülkelerinden, yüzde 4.5’i Orta Doğu ülkelerinden ve yüzde 2.9’u da diğer Avrupa ülkelerinden gerçekleşmektedir.
***
KKTC ekonomisi dışa bağımlı bir ekonomidir. Bunu söylerken, tezimizi şu bilimsel realiteye dayandırmaktayız. KKTC’de ihracatın ithalatı karşılama oranı çok düşüktür. 2015 yılında 1 milyar 396 milyon dolarlık ithalat yapıp, karşılığında sadece 118 milyon 78 bin dolarlık ihracat yapmışız. Dış ticaret bilançonuz 1 milyar 278 milyon dolar açık vermiş demektir. Yani, üretip dışa sattığımızın 10 katından fazla değerdeki yabancı malı, yurtdışından satın alıyoruz demektir. Bu durumda resmi rakamlar, ihracatın ithalatı karşılama oranının sadece yüzde 8.45 olduğunu ifade etmektedir. Demek ki, yaklaşık yüzde 92 oranında dışa bağımlı halde bir dış ticaret bilançosuna sahibiz. Peki ortaya çıkan bu denli dış ticaret açığını nasıl karşılıyoruz?
***
Bu yazımda dikkat çekmek istediğim bir husu da, Devlet Planlama Örgütü’nün hazırladığı Orta Vadeli Program’da öngörülen tahmini ithalat rakamlarıdır. Buna göre DPÖ, 2015 yılı için 1 milyar 650 milyon, 2016 için 1 milyar 741 milyon, 2017 için  1 milyar 837 milyon ve 2018 için de,1 milyar 938 milyon dolarlık ithalat tahmini öngörmektedir. 2015 yılı için gerçekleşen miktar 1 milyar 396 milyon dolar olmuştur. Öngörü ile gerçekleşen rakam arasında 250 milyon dolarlık bir fark çıkmıştır. DPÖ, 2015 yılı ithalat rakamını tahmin ederken yüzde 15 yanılmıştır. İhracat için DPÖ’nün öngördüğü rakamlar, 2015 yılı için 131 milyon 800 bin, 2016 için 138 milyon 400 bin, 2017 için 145 milyon 400 bin ve 2018 yılı için 152 milyon 600 bin dolardır. 2015 yılı gerçekleşme rakamı 118 milyon 78 bin dolar olmuştur. DPÖ’nün ihracat tahminleri 2015 yılı için yüzde 10.4 yanılmıştır. Tabi ki, bunlar sadece tahmin olduğu için yüzde 10-15 bandında yanılma payı bence normaldir. Ekonominin gidişatında olumlu bir düzelme görülmediği için, rakamların aşağıya doğru düşmesi beklenen bir gelişmedir. Yani hayalci olmamamız gerekmektedir. Uygulanan 2010-2012 ve 2013-2015 mali ve ekonomik işbirliği protokolleri, KKTC ekonomisini büyütmeye pek yeterli olamamıştır. Sadece sıkı mali disiplini hedefleyen öngörüler ağırlıkta idi. Protokollerde ekonomik büyümeye yönelik olarak öngörülen yapısal reformlar, ülke siyasetçisinin gerek ilgisizliği, gerekse oy kaybetme korkusu nedeniyle yapılmamıştır. 6 yıl böylece kaybedilmiştir. Bunun sonucunda durum ortadadır.

 

***
KKTC’nin yabancı döviz kazandığı iki önemli sektörü vardır. Bunlardan birincisi yüksek öğrenim sektörü, diğeri de turizm sektörüdür. Dış ticaretten ortaya çıkan bilanço açığını kapatmak için 2015’de net turizm geliri 703 milyon 400 bin, 2016 için 727 milyon 900 bin, 2017 için 752 milyon 700 bin ve 2018 yılı için 788 milyon 500 bin dolar olarak öngörülmektedir. Eğer turizmde kriz yaşanmaz ve ülkeye beklenen turist akışı gerçekleşirse, bu rakamlar dış ticaret dengesini iyileştirmeye yarayacaktır. Geriye kalan miktarın da (900 milyon dolar ile 1 milyar 100 milyon dolar civarında) yabancı öğrencilerin yüksek öğrenim harçlarından ve geçim ve konaklama için yapacakları diğer harcamalarından karşılanacaktır. Umarım, yeni 2016-2018 mali ve ekonomik işbirliği protokolü bu iki sektörü öncelikli sektörler olarak desteklemeyi öngörür, yoksa işimiz dumandır.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum