Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3)

29 March 2016, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nin ikinci ve son panel oturumu ile ilgili yazı dizimize kaldığımız yerden devam ediyoruz. Moderatörlüğünü Mustafa Besim’in yaptığı bu oturumun ilk konuşmacısı Kıbrıs Türk Ticaret Odası Başkanı Fikri Toros idi. Fikri Toros, Kıbrıs’ta varılacak siyasi bir çözümün ülke ekonomisine yeni fırsatlar yaratacağını ve yakın bir gelecekte ekonomik refah sağlayacağını söyledi.
***
Başkan Toros, konuşmasını PRIO’nun geçtiğimiz yıl Kıbrıslı Türk ve Rum iktisatçılara ortaklaşa yaptırdığı ve kamuoyundan hayli eleştiri alan ve oldukça sığ bulunan “Barış’ın Getirisi” isimli çalışmaya ayırdı. Toros, o çalışmaya göre, Kıbrıs’ın olası birleşmesinden 15 yıl sonra, Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın iki katına çıkacağına vurgu yaptı. Burada ifade etmem gerekir ki, o çalışmada iddia edilenler, iktisat çevrelerince pek inandırıcı bulunmamıştı.
***
Fikri Toros’un üzerinde durduğu önemli konulardan birisi de, finansmana erişim sıkıntısıydı. Toros, şu anki çözümsüzlüğün finansmana erişimi güçleştirdiğini ve finansman erişim maliyetini artırdığını söyledi. Mülkiyetteki belirsizlikler, ölçeğin yetersizliği ve pazarın küçüklüğü gibi faktörlerin, yatırım iklimi üzerinde olumsuz etkisi olduğunu da sözlerine ekleyen Fikri Toros, mülkiyetteki belirsizliğin ortadan kalkması için, Kıbrıs Türk ekonomisine önemli miktarda dış finasman aktarılması gerektiğine dikkat çekerek, yerinden olacak kişilere yeni konutların inşa edilebilmesi için de, ek finansman kaynağına ihtiyaç duyulacağını, bunun da çözümün maliyetini arttıracağını söyledi.
***
Toros’un dikkat çektiği önemli başka bir husus da, Kuzey Kıbrıs’ın AB’ye entegre olabilmesi için, AB müktesebatına uyumlaştırma çalışmalarının hızla tamamlanması gerektiğidir. Aksi halde çözümü oturup beklemenin saflık olacağını, yarın AB’ye üye olacakmışız gibi AB müktesebatına uyumlaştırma çalışmalarına başlayıp, öngörülen geçiş sürecinin hazırlıklarına biran önce başlamalıyız dedi.
***
Oturumun Rum konuşmacısı, eski Kıbrıs Planlama Teşkilatı Başkanı Simeon Matsis ise, belli şartları yerine getirmeden çözüme ulaşmanın pek de anlamlı olmayacağına dikkat çekti. AB’ye Kıbrıs Türk tarafının da entegre edileceğini, dolayısıyla birleştirilmiş Kıbrıs’ın ortak ekonomiye sahip olması gerektiğini, özellikle vergi gibi konularda her iki oluşturucu devletin mevzuatının tamamen aynı olması gerektiğini söyledi. Matsis konuşmasında, Kıbrıslı Türklere kalıcı derogasyonlar verilmesinin “Kıbrıs Cumhuriyeti” tarafından asla kabul edilmeyeceğini, geçiş süreci için geçici ve kısa süreli derogasyonlar konusunda da, Rum tarafı olarak çok ısrarcı olmayacaklarının altını çizdi. Euro’ya geçilmesi ile istikrara kavuşmuş bir ekonomiye sahip olunacağını, özellikle KDV’nin önce AB bütçesine, bir kısmının da Federal Hükümet’in bütçesine gideceğini, vergi gelirleri paylaşımının da, bütün ülke çapında nüfuslar oranında bölüşülmesi gerektiğine işaret etti. Simeon Matsis’in konuşmasına atfen, panel sonunda bir ODTÜ öğrencisinin sorduğu, “Kıbrıs uluslararası hukukun bir parçası ve AB üyesi bir devlet olarak Euro kullanmaktadır. Ancak, şu anda ekonomisi batmış bir ülke durumundasınız. Yaşadıklarınızdan çıkardığınız birtakım dersler olduğunu dikkate alarak, Kuzey Kıbrıs’a neler önerebilirsiniz?” sorusuna cevap vermekte zorlanan Simeon Matsis’in yüz ifadelerinden, oldukça mahcubiyet duyduğunu fark ettim.
***
Kamunun gereğinden fazla borçlandığını, yüksek kamu harcamalarının şu an yaşadıkları sorunun ana temelini oluşturduğunu, ileride anlaşma olması halinde kamuda ciddi bir tasarruf gerekeceğini, dış yatırımcıları ülkeye çekebilmenin, borç yüklerini azaltmadan geçtiğini söyledi. Matsis, Kıbrıs’ta çözüm sonrası tek bir merkez bankası olacağını, mülkiyetin finansmanının da, kendi öz kaynaklarımızdan karşılanması gerekeceğine işaret ederek, yabancıların mülkiyetin finansmanı için tek bir kuruş bile vermeyeceklerini sözlerine ekledi.
***
Daha sonra söz alan Avrupa Yatırım Bankası temsilcisi Libor Krkoska, uyuşmazlıklar sonrası birçok ülkeye finansman sağlayarak altyapıya yönelik yatırımlar için kaynak kullandırdıklarını, Kıbrıs ekonomisi için 2013’de bir kurtarma paketi devreye koyduklarını, şu anda programı uygulamaya devam ettiklerini söyledi. Kıbrıs’ın özelleştirmelere devam ettiğini, Limasol Limanı’nı özelleştirdiğini, Kıbrıs Havayollarını tasfiye ettiğini, telefon ve elektriğin de özelleştirme kapsamına alındığını söyledi. Yerel Yönetimler ve Belediyeler için kullandırdıkları finansman için, Kıbrıs’ın diğer AB üyesi ülkelerin şehirleri ile finansman çekme ve proje üretme konusunda rekabet etmesi gerekeceğini de hatırlatan Krkoska, çözümün bir an önce gerçekleşmesini umut ettiğini söyledi.
***
Panel’in son konuşmacısı ekonomist Costas Apostolides ise, geçmiş müzakerelerde çok kez Güney Kıbrıs’ın ekonomi komitesinde görevler aldığını, özellikle özel sektörün gelişmesinin ekonomik büyümeye önemli katkılar sağlayacağını söyledi.  Özellikle toprak ayarlamaları ve mülkiyetin finansmanı konusunda yaptığı hesaplamayı da dikkatlerimize getirerek, 1974-2004 dönemine kadar mülkiyetin finansmanının 17 milyar Euro tuttuğunu, mülkün son kullanıcısının bu tazminatı ödemekle mükellef olması gerektiğini ifade etti. Kendisine bunun üzerine bir soru sordum. Özetle sorduğum soru şöyleydi: “Mülkiyetin finansman tutarı 2016’ya kadar daha da artmıştır. Yani sizin hesabınıza göre 25 veya 30 milyar Euro’yu bulmuştur. 1974’te göç eden ve yaşları o zaman 25’li 30’lu yaşlarda olanların, ardan geçen 42 yılda 70’li yaşlara geldiğini, bu yaşa gelen herhangi bir kişiye, uzun dönemli konut kredisi verecek banka var mıdır? Varsa, bunun sigorta primi ne kadar olur?”
***
Rum ekonomist Apostolides soruma cevap veremedi. Onun cevap veremediği gibi, salonda oturan 400’e yakın bankacının aklındaki yanıt da aynıydı. Emekli yaşına yaklaşan hiçbir kimseye, bankalar konut kredisi kullandırmaz. Yaş ilerledikçe ve özelikle ölüm yaşı yaklaştıkça, sigorta primleri de zaten astronomik olur. Böylece finansman kullandırmak pratik olmaz. Zaten emekli yaşına gelen kişinin emekli maaşı, ne yaşamasına, ne doktoruna, ne de ilacına yeter. Deyim yerindeyse ekonomist Apostolides, havanda su dövmüş oldu. Panel alkışlarla tamamlandı.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum