Dr. İsmail Kemal

 

Sykes-Picot 100 yaşında

15 May 2016, Sunday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Ortadoğu ile ilgili tüm yazılarda, tartışmalarda Sykes-Picot Anlaşması mutlaka gündeme gelir. Bugün Ortadoğu’da yaşanmakta olan kaosu, devlet sisteminin çöküşünü açıklamada genellikle başlangıç noktası Sykes-Picot’dur. Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı İmparatorluğu’nun yenilerek dağılması sonucu Ortadoğu’nun İngiltere ile Fransa arasında paylaşılması ve daha sonra bugün bildiğimiz Arap devletlerinin oluşmasının hikayesinde Sykes-Picot önemli yer tutar. Sykes-Picot Anlaşması 16 Mayıs 1916’da imzalanmıştı. 100. yıldönümünde bu anlaşmaya ve sonuçlarına kısaca bakmakta yarar var.

Anlaşma adını İngiliz diplomat Mark Sykes ve Fransız diplomat François Georges-Picot’tan alır. Önce Mark Sykes’ı kısaca tanıyalım. James Barr’ın “A Line in the Sand” başlıklı kitabında aktardığı gibi 1911’de Muhafazakâr Parti’den parlamentoya seçildi ve kendini Osmanlı İmparatorluğu konusunda uzman olarak tanıttı. Ortadoğu’yu bir kaç kez ziyaret etmişti ama uzmanlığını bilerek abartmıştı. Türkçe veya Arapça bilmiyordu. Birinci Dünya Savaşı’na kadar İngiltere’nin çıkarlarının Osmanlı İmparatorluğu’nun toprak bütünlüğünü savunmak olduğunu düşünüyordu. Osmanlı’nın Almanya’nın müttefiki olması ile durum değişti. Sykes, 16 Aralık 1915’te, İngiltere hükümetinin Ortadoğu danışmanı olarak kabine toplantısına davet edildi. 36 yaşındaydı. (39 yaşında gripten öldü.) İngiltere hükümeti için sorun Osmanlı’ya ait Ortadoğu topraklarının kaderini belirlerken bu bölgede hak iddia eden müttefiki Fransa ile kavga etmemekti. Sykes, beraberinde getirdiği harita üzerinde parmağı ile Akka’dan Kerkük’e kadar uzanan bir çizgi çekti. Çizginin kuzeyi Fransa’ya, güneyi İngiltere’ye kalacaktı. Böylece Ortadoğu’nun İngiltere ve Fransa arasında bu şekilde bölünmesi fikri doğmuş oldu.

Fransa’daki gelişmelere de bakalım. Fransa’nın toprak taleplerinin avukatlığını Comite de l’Asie Française yapıyordu ve Dışişleri Bakanlığı’ndan diplomatlar bu komitede yer alıyordu. Komite, Suriye ve Filistin’in Fransa’ya bırakılması gerektiğini savunuyordu. Fransız diplomat François George-Picot, Comite de l’Asie Française üyesiydi. Savaştan önce Beyrut’ta konsolosluk yapmıştı. İngilizleri sevmeyen, Fransız emperyalizminin savunucusu bir tipti. 1915’te Picot Fransa’nın Ortadoğu’daki taleplerini savunmak için Londra’da görevlendirildi. İngiltere hükümeti ile pazarlıkları yürüten diplomat oldu. Sonuçta Mark Sykes ve George Picot, Ortadoğu’yu kendi ülkelerinin nüfuz alanlarına bölen ünlü Sykes-Picot Anlaşması’nın mimarları oldular. Elbette bu anlaşma gizli bir anlaşmaydı. Dünyanın bu anlaşmayı öğrenmesi Rusya’da Bolşeviklerin Ekim 1917’de iktidara gelmesi ve tüm gizli anlaşmaları açıklaması ile mümkün olacaktı. Anlaşmadan sonra İngiltere ve Fransa arasındaki rekabet, güvensizlik, gerginlik, kavga hiç bitmedi.

İşin ilginç yanı Sykes-Pikot Anlaşması’nın 16 Mayıs 1916’da imzalanmasından kısa süre sonra 5 Haziran 1916’da Şerif Hüseyin liderliğinde Osmanlı’ya karşı Arap ayaklanmasının başlamasıdır. İngilizler Ortadoğu’yu Fransa ile bölüşmüşlerdi ama Osmanlı’ya karşı ayaklanmaları karşılığında aynı topraklarda Araplara “Arap devleti” vaadinde bulunmuşlardı. 1915’te başlayan Şerif Hüseyin’le İngiltere’nin Mısır Yüksek Komiseri McMahon arasındaki yazışmalar, McMahon’un ne vaad edip etmediği çok tartışıldı. Bilindiği gibi 1918’de Şerif Hüseyin’e vaad edilenler değil Sykes-Picot Anlaşması hayata geçirildi ve Osmanlı toprakları “manda” adı altında İngiltere ile Fransa arasında bölüşüldü. Fransa Suriye ve Lübnan’ı, İngiltere de geriye kalanı aldı.

Bu noktada İngiltere’nin ittifak kurmakta fayda gördüğü Siyonist harekete yaptığı vaadi de hatırlamak lazım. 2 Kasım 1917’de, İngiltere Dışişleri Bakanı Arthour J. Balfour, Yahudilere Filistin’de “yurt” (homeland) vaad eden ünlü Balfour Deklarasyonu’nu yayınladı. Böylece 14 Mayıs 1948’de İsrail devletinin kurulması ve günümüze kadar devam eden İsrail-Filistin anlaşmazlığı ile sonuçlanacak bir süreç başlamış oldu.

Ortadoğu’nun şimdi içinde bulunduğu durum Sykes-Picot Anlaşması’nın 100. yıldönümüne ilgiyi artırıyor. Bölgenin tüm sorunlarını Sykes-Pikot’a bağlayıp bu dönemin sona erdiği, “yeni bir Ortadoğu kurulmakta olduğu” türü argümanları sık sık okuyoruz. The Economist dergisinin son sayısında yer alan “Sykes-Picot and its aftermath” ve Foreign Policy dergisinde Steven A. Cook, Amr T. Leheta imzalı “Don’t Blame Sykes-Picot for the Middle East’s Mess” başlıklı yazılarda da belirtildiği gibi Ortadoğu’da bugün var olan devlet sınırları Sykes-Picot Anlaşması’nda çizilmedi. Anlaşma bölgeyi iki nüfuz alanına ayırdı. İngiltere ve Fransa daha sonra kendi bölgelerinde yeni devletlerin sınırlarını belirlediler. Kurulduklarında suni olsalar bile bugün bu devletler ve kimlikler yerleşmiştirler. Kolay kolay ortadan kalkmazlar. Her konuda Sykes-Picot’u suçlamak veya ona atıfta bulunmak kolaycılıktır. Konular daha karmaşık.

 

Yazarın Tüm Yazıları
Burkini ve özgürlükler 
Joe Biden ziyareti    
Halep savaşları 
Türk Akımı gerçekleşecek mi?    
Yine mülteci konusu 
Türkiye ve Rusya 
Din ve siyaset 
Rakamlarla mülteci sorunu 
Sıcaklar, kuraklık 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dünya nereye gidiyor? 
Darbe girişimi ve dış politika 
Çözüm daha çok demokrasi 
Sol nerede? 
Sırada İtalya mı var? 
NATO’nun Varşova sınavı 
Avrupa’nın asileri 
Dış politikada doğru adımlar 
İngiltere’nin işi zor 
Büyük Britanya mı, küçük İngiltere mi? 
Avrupalılar ve dünya 
Brexit: Kötü fikir 
Brexit ötesinde AB şüpheciliği 
Demografi ve Avrupa 
1916 Orta Asya ayaklanması 
Ortadoğu’da gençler ne düşünüyor? 
Avrupa ve aşırı sağ   
Doğu Akdeniz’de su sorunu 
Dünya İnsani Zirvesi İstanbul’da 
Ortadoğu’da sınırlar 
Vize muafiyeti olacak mı? 
Rusya, Türkiye: Yapısal sorunlar 
22 Mayıs seçimleri yaklaşırken 
Vizesiz Avrupa  
Dine dayalı devlet 
100 yıl sonra Kut’ül Amare 
Irkçılık 
İslam dünyasının durumu  
Kaliteli Rusya analizi 
Panama belgeleri depremi 
BM Genel Sekreteri kim olacak? 
Terörizm ve nükleer güvenlik 
IŞİD’le mücadelede ilahiyat 
Teröre lanet 
Brüksel’den ne çıktı? 
Büyük pazarlık 
Türkiye-AB anlaşması 
Basın özgürlüğü 
Oscarlar ve Spotlight 
Türkiye-AB zirvesine doğru 
İran nereye? 
Suriye: Obama’nın iflası 
Zor günler 
Suriye açmazları 
Suriye’de ateşkes mi? Chamberlain’in hayaleti 
Su ve elektrik 
Suriye: Köyün minareleri 
AB ve gelecek 
Dördüncü endüstri devrimi 
Temelleri sarsılan AB 
Avrupa’nın kaybolan rüyası 
Ortadoğu’da bir Çinli 
İslam dünyasının durumu 
Avrupa’nın popülizm sorunu 
Suudi Arabistan-İran krizi 
ABD’de kadın başkan 
2016’ya “Merhaba” derken 
Ne olacak bu AB’nin hali? 
Dış politikada gerçekçilik 
Türkiye-İsrail ilişkileri 
Ortadoğu’da mezhep kavgaları 
Tarihi Paris anlaşması 
İslam, Müslümanlar, Batı 
Türkiye ve AB üyeliği 
Stratejik rekabet 
AB-Türkiye zirvesi 
Gerilimi düşürme zamanı 
20 yıl sonra Bosna 
Gözler Paris’te 
İklim değişikliği ve global endişe 
Yaklaşan G20 zirvesi 
Su ve İsrail 
Diğer seçimler: Azerbaycan 
Türkiye: Umut ve kaygı 
Coğrafya ve politika (jeo-politik) 
Rusya’nın artan askeri gücü 
Terörizm başaramaz 
Seçimlere doğru Türkiye 
Putin Suriye’de neyin peşinde? 
Enerji, AB, İran 
Hac faciasının düşündürdükleri 
BM başarılı oldu mu? 
Sürdürülebilir kalkınma hedefleri 
Yunanistan’a istikrar gelecek mi? 
Corbyn başarabilir mi? 
Suriye satrancında Rusya 
İnsan kaçakçıları 
Savaşların kurbanı çocuklar 
Mısır’ın enerji piyangosu 
Yine suyun önemi 
AB’nin mülteci krizi 
AB’nin mülteci krizi 
Tsipras’ın sınavı 
Türkiye’de karar halkın 
Türkiye’ye üzülmek 
Stratejik bir kaynak: Su 
Başka bir “çılgın proje” 
Çocuklar öldürülmesin! 
Enerjide Türkiye-AB işbirliği 
Türkiye ve uyanan dev 
IŞİD’le savaş 
Yunanistan: Sönen umutlar 
AB’nin geleceği 
İran’la tarihi anlaşma 
Rusya’nın ayıbı 
Evet mi, hayır mı? 
Suriye’ye dikkat 
İran’la anlaşma olacak mı? 
ABD’ye bakış 
Rakamlarla mülteci krizi 
Magna Carta 800 yaşında 
Dünyada silahlı çatışmalar 
Yunanistan’ın geleceği 
Türkiye’de yeni dönem 
Güç paylaşımı, Lübnan 
Güç paylaşımı, Kuzey İrlanda 
Güç paylaşımı, Bosna 
Geçmiş ve gelecek 
ABD’nin Irak fiyaskosu 
Arakan Müslümanlarının trajedisi 
Siyasette deprem 
Zafer günü 
İngiltere nereye? 
Akdeniz’de stratejik dengeler 
ABD’nin Türkiye’ye bakışı 
Vietnam Savaşı’nı hatırlamak 
Akdeniz trajedileri ve AB 
Yunanistan: Karar zamanı 
Seçimler ve sonrası 
Esas konu geleceğimiz 
Milletin makûs talihi 
Siyasette yeni soluk 
Siyasette yeni soluk 
Çoklukta ölüm bile tatlıymış… İnanmayın! 
İran’la satranç 
Toprakları kanlı Yemen 
Bir yıl sonra Kırım 
İnternete bakış 
Çanakkale geçilmez 
Netanyahu sınavda 
Kadın liderler zorda 
Rumlar ne düşünüyor? 
Savaş çığırtkanı Netanyahu 
Rusya ve Putin 
Demokrasi, demokratlık 
Avrupa’nın kaderi Almanya ve Rusya’nın elinde 
Türkiye’nin kadınla sınavı 
Ukrayna anlaşması kalıcı mı? 
Yunanistan’ın kader günleri 
Avrupa’nın Ukrayna sınavı 
Yakarak öldürmek 
Sina’da ne oluyor? 
Ekonomi ve siyaset 
Yunanistan kavşakta 
Dünyada demokrasi geriliyor mu? 
Euro bölgesinin sorunları 
Avrupa ne yapmalı? 
Müslümanlar ne yapmalı? 
Terörizm hepimizin düşmanı 
Risk toplumu 
Robotlar ve işçiler 
2015: Seçimler yılı 
Güzel Türkçemiz 
Enerji jeo-politiğinde LNG 
2015’te Ortadoğu 
Putin zorda 
Yunanistan’a dikkat 
Gelir uçurumu 
Enerji oyununda kritik gelişme 
Nükleer enerji 
Yeni soğuk savaş mı? 
Dünya Bankası’nın iklim raporu 
Yine iklim değişikliği 
İran’la anlaşma mümkün olacak mı? 
ABD ve Çin sürprizi 
Küreselleşmenin neresindeyiz? 
Mescid-i Aksa 
İngiltere AB’den çıkacak mı? 
ABD Kongresi için yarış 
Ukrayna ve Tunus’ta kritik seçimler 
Türkiye’nin G20 dönem başkanlığı 
Petrol fiyatları düşerken 
Eşitsizlik sorunu 
Küreselleşme ve dünya düzeni 
Ebola tehdidi  
Kurbanlar 
Türkiye’nin Ortadoğu sınavı 
Dünya düzensizliği ve BM 
IŞİD hedefte 
Barbarlar kapıdayken 
İskoçya: Kader günü 
İskoçya’dan Katalonya’ya 
İskoçya referandumu 
Kissinger’in “Dünya Düzeni” 
Kritik NATO zirvesi 
Arap dünyasında siyasal İslam 
Türkiye’de yeni dönem (mi?) 
AB ve Akdeniz 
Deneme sırası Norveçlide 
Putin, Aliyev, Sargsyan 
2014’te insani kalkınma 
Kavşaktaki Türkiye 
Türkiye ne düşünüyor? 
Uluslararası guguk 
10 Ağustos ve Kıbrıs 
İsrail kazanabilir mi? 
Yazacak ne kaldı? 
Hepimiz Gazzeliyiz 
Gazze senaryoları 
Filistin trajedisi 
Su sorunu ve uluslararası su hukuku 
Müslümanlar radikalizme karşı 
Türkiye cumhurbaşkanı 
Savaş: 100 yıl önce ve şimdi 
Çin ve Ortadoğu 
Dünyanın mülteci sorunu 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dış politikada gerçekçilik 
Dış güçler 
Bravo Obama 
AB’nin yeni açmazları 
Kapitalizm ve eşitsizlik 
Mısır nereye? 
Öteki Avrupa seçimleri 
Küresel ısınma ve güvenlik 
Avrupa nasıl yolunu kaybetti? 
Washington’dan Biden geliyor 
Batı sonrası düzen 
Türkiye’nin enerji amaçları 
Doğu Akdeniz ve Çin 
Irak’ın geleceği 
Transatlantik ilişkiler, Türkiye 
Orhan Veli 100 yaşında 
Kıbrıs- Güney Afrika 
Ukrayna bıçak sırtında 
Etnik anlaşmazlıklara çözüm 
Türkiye-AB ilişkileri nereye? 
Afganistan’da kritik seçimler 
Türkiye’de “yeni dönem” 
Türkiye seçim sınavında 
Türkiye yanlış yolda 
Yasaklarla nereye kadar? 
Kırım’ın ilhakı ve biraz tarih 
Kırım: Kritik gün 
Ukrayna, Kırım, enerji 
Eşitlik: Uzun ince yol 
Ukrayna dersleri 
Rusya Kırım’a dönüyor mu? 
Venezuela’da ne oluyor? 
Kiev “Meydan muharebesi” 
Kiev alev alev 
Rusya, Mısır, Doğu Akdeniz 
Türkiye, İsrail, Doğu Akdeniz 
Müzakereler başlarken 
Soçi Olimpiyatları başlarken 
Döviz ve durum tespiti 
Fransa-Türkiye ilişkileri 
Ukrayna: Rusya-AB rekabeti 
Gözler Cenevre 2’de 
2014’te savaş çıkar mı? 
Siyasi partilerin geleceği 
Downer başarabilecek mi? 
Cesur yeni dünya 
Avrupa’da aşırı sağa bakış  
Ekonomik beklentiler zayıf 
2014 ve Kıbrıs 
2014 ve Türkiye 
Mandela: Özgürlük meşalesi 
Ortadoğu’da Türkiye algısı 
Eleştirel ve özgür düşünce 
Fikirler, özgürlük ve hukuk