Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz?

31 May 2016, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Bu soru, taşıdığı anlamı bakımından oldukça büyük önem taşır. İş dünyası acımasızdır. Hata yapan işadamı, iş dünyasında asla yer alamaz. Anında piyasadan silinir. Piyasalardaki rekabet sistemi, yatırımcıyı sürekli tedirgin eder. Eğer işadamı kendisini sürekli geliştiremez ise, teknolojiyi ve yenilikçiliği takip edemez, yatırımlarını zamanında ve doğru yapamaz, kalite ve standartlardan habersiz kalır.

***

Peki, şimdi sizlere birkaç soru soracağım:


  1. Yabancı Yatırımcı, KKTC’ye neden yatırım yapmak istesin ki?

  2. Yabancı Yatırımcı, yatırımlarını kendi cebinden mi yapar?

  3. Yerli Yatırımcı ile Yabancı Yatırımcı arasındaki fark nedir?

  4. Yabancı Yatırımcı için, KKTC elverişli bir ülke midir?

  5. Yabancı Yatırımcı için, KKTC ekonomisi celb edici midir?

  6. Yabancı Yatırımcı, KKTC’ye yaptığı yatırımlardan memnun mudur?


Bu soruları uzun uzadıya çoğaltmak fevkalade mümkündür. Ancak özetle burada kısa kesip, yukarıdaki sorulara yanıtlar vermeye çalışacağım:

***

  1. Yabancı yatırımcının, KKTC’de yatırım yapmaya istekli olması için, evvela KKTC’yi tanıması ve bilmesi gerekmektedir. Bunun için, ülke tanıtımı çok büyük önem arz eder. Devleti yönetenler, İş Dünyasının temsil edildiği sivil toplum örgütlerinde, etkinliklerde, toplantılarda, İşadamları ile temas kurmalı, yemekler yemeli, görüşmeli, yatırım fırsatları için yatırımcıları Kıbrıs’a davet ederek ülkeyi ve ülkedeki yatırım fırsatlarını onlara anlatmalıdır.


***

  1. Eğer yatırımcı herhangi bir alanda yatırım yapmaya ilgi duyarsa, onlara yapılacak yatırımların ekonomik fizibilite raporlarını detaylandırarak vermeli, ülkede uygulanan teşvik, destek ve vergi istisnaları hakkındaki yasaların ayrıntıları anlatılması gerekmektedir. Sağlanacak ayrıcalıklar ile ne tür avantajlar elde edebilecekleri onlara iyice anlatılmalıdır. İşadamı, yatırım için gereken tutarın tümünü asla kendi cebinden koymak istemez. Yatırım için şirket hissedarlarına gider, projeyi detayları ile onlara anlatır, hissedarların ve şirketin menfaatları nın elverişliliği hususunda onları ikna etmeye çalışır. Bunu başardığı takdirde, hissedarların parasını yatırıma dönüştürebilir. Aksi halde, sadece kendi parasını kullanmak için elini asla cebine atmaz.


***

3.Yerli Yatırımcı, ülke kaynaklarına sahip olduğu için, yatırımlarda doğrudan Yabancı Yatırımcılara sağlanan imkanlardan ancak nisbi düzeyde yararlanır. Yerli Yatırımcı, sınırlı sermayeye sahip olduğundan, KKTC’de mega projelere kaynak aktaracak güçte değildir. KKTC özelinde, finansmana erişim sıkıntısı yaşayan Yerli Yatırımcı olur. Oysa Yabancı Yatırımcı da, böyle bir sorun pek söz konusu olmaz. Aradaki en temel fark, sermaye büyüklüğü ile finansmana erişimdir.

***

  1. Yabancı Yatırımcı için, KKTC pek de elverişli bir ülke değildir. Neden değildir? KKTC’de sürekli bir belirsizlik söz konusudur. Yabancı Yatırımcıya yardımcı olacak bir mekanizma KKTC’de yoktur. Yabancı Yatırımcı için KKTC’deki altyapı yetersizliği en büyük dezavantajdır. KKTC’de yatırımlarda ortaya çıkacak ihtilaflarda başvurulacak bir Tahkim Kurulu yoktur. Uluslararası Tahkime gitmek de, KKTC’nin tanınmamasından ötürü pek mümkün değildir. KKTC’nin hukuk mevzuat altyapısı zayıf, yargı süreci çok uzun zaman alıcı ve oldukça maliyetlidir. KKTC’de bürokrasi çok ağır çalışmakta, hukuksuzluk hat safhadadır. Rüşvet vermeden işler yürütülemez. Bu durum, Yabancı Yatırımcı için oldukça itici bir faktördür.


***

  1. Yabancı Yatırımcılar için KKTC ekonomisi pek elverişli değildir. Bunun nedeni, ekonominin son 25 yıldır sürekli kırılganlıklar yaşamasıdır. TL kullanıyor olmamızdan ötürü yüksek TL faizlerinin olumsuz etkileri yanında, KKTC’de ölçek ekonomisi olmayışı, beşeri sermaye eksikliği, yetişkin ve yetenekli işgücünü sürekli yurt dışından tedarik etmesi, düşük büyüme, yüksek enflasyon, yüksek borç yükü, yüksek cari açık, küçük ölçekte bankacılık sistemi, doğal kaynak fakiri olması, altyapı yetersizlikleri, borsa olmayışı, izolasyonlar, dışa kapalı bir ekonomi, direk ulaşımın olmayışı, kamu kesiminin hantallığı, devlet tekelindeki Kamu Kurum ve Kuruluşları’nın piyasa hakimiyetinin yarattığı pahalılık, yetersiz liman hizmetleri, aşırı bonkör sendikal haklar ve bunlara benzer diğer faktörler, Yabancı Yatırımcının pek de hoşlanmadığı bir ekonomik yapıya sahip olduğumuzu ortaya koymaktadır.


***

  1. Yabancı Yatırımcı, KKTC’ye yaptığı yatırımlardan genelde pek memnun değildir. Turizm ve Yüksek Öğretim sektörü alanında yapılan yatırımlar artarken, dünyaya açılan, KKTC’nin ihracat kapasitesini arttıracak, ticaret hacmini büyütecek yatırımlar maalesef KKTC’de yoktur. 1980’li yıllardaki Yabancı Yatırımcıyı arar olduk. Ne yaptık da, ülkeye Yabancı Yatırımcı gelmemektedir? Ya da bu soruyu tersten soralım. Neleri yapamıyoruz ki, Yabancı Yatırımcının ilgisini KKTC’ye çekmeyi başaramıyoruz?


***

Bu soruları, Ekonomi Bakanı Sunat Atun ve Maliye Bakanı Serdar Denktaş’ın da sormasını bekliyorum. TC-KKTC Mali İşbirliği Protokolü imzalanmazdan önce, bu konuda radikal açılımlar sağlayacak düzenlemeleri yeni protokolde görmeyi bekliyorum. Seyrüsefer ruhsatları ile uğraşıp boşa vakit kaybedileceğine, reel ekonomiyi nasıl büyütebileceğimize kafa yorulmasını düşünüyorum. Sihrin, Yabancı Yatırımcı da olduğuna inanıyorum.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum