Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları

02 July 2016, Saturday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Türkiye, diplomatik sorun yaşadığı komşularıyla ilişkilerini düzeltme yönünde adımlar attı. Bu atılan adımlar, durağan ve düşüşe geçen Türkiye ekonomisi için olumlu bir adımdır. Son 6 aydır Rusya’dan Türkiye’ye gelen turist sayısında önemli düşüşler vardı. Bu durum Türkiye’nin turizm gelirlerini önemli oranda azaltmıştı. Hoteller boş olduğu için, oda fiyatları düşmüş, sezonluk çalışan işçiler işlerini kaybetmişti. Aynı şekilde özellikle Antalya bölgesinde sebze ve meyve yetiştirip ürününü hotellere satan ziraatçılar da mağduriyet yaşadı. Birçoğunun ürünü elinde kaldı. Maliyetinin de altında alıcı bulamayan sebzeci ve meyveciler bu yıl ürünlerini çürümeye terk etti. Birçok insan iflas etti.

***

Türkiye’den Rusya’ya yapılan sebze ve meyve ihracatı da Putin’in izolasyonuna takılmıştı. Şimdi ilişkilerin normalleşmesi ile ihracat yeniden başlayacak. Tabii ki 2016 yılı kaybedilmiştir. Tüm bunlara karşın, Rusya aralıksız ve kesintisiz Türkiye’ye doğalgaz satmaya devam etmektedir. Türkiye tükettiği doğalgazın yüzde 60’a yakınını (2015 yılını baz alırsak, Türkiye yıllık tüketim toplamı olan 49 milyar metreküp doğalgazın 27 buçuk milyar metreküpünü) Rusya’dan satın almaktadır. Türkiye, doğalgaz piyasasında Rusya için önemli bir müşteridir. Rusya’nın Avrupa Birliği’ne yaptığı direkt satışlar, AB vergi mevzuatı gereği Türkiye’ye nazaran daha yüksektir. Rusya, Avrupa Birliği’ne daha çok gaz satabilmek için, Karadeniz’in altından geçecek yeni bir doğalgaz boru iletim hattı döşemek istemektedir. Yatırımın tamamını Gazprom şirketinin üstleneceği ve yıllık 64 milyar metreküp kapasiteye sahip olacak olan bu yatırım, AB ülkelerine göre Türkiye’de vergi avantajı yarattığı için, AB’ye en yakın sınır olan Edirne’ye çekilmek istenmektedir. Oradan da Trans Adriatik (TAP) iletim hattına bağlanıp Avrupa’ya ulaştırılmak istenmektedir. Hali hazırda Yunanistan’daki DESFA iletim hattının hisseleri Azeri SOCAR iletim hattına satıldığı için, TANAP’ın da 2019’dan itibaren Edirne sınırından DESFA iletim hattına bağlanacağı aşikardır. Böylece Azeriler bu hat üzerinde enerji üssü konumuna gelecektir. Fiyatı belirleyen enerji merkezi olacaktır. Şimdi Ruslar da, Türk Akımı (MAVİ AKIM-2) üzerinden aynı iletim hattına bağlanmak istemektedir.

***

Bu projede Türkiye’nin kazancı ne olacaktır? Türkiye, hem Azerbaycan’dan, hem de Rusya’dan dilediği kadar doğalgaz alabilecek, farklı şirketlerden enerji arzı sağlanabileceği için yapacağı sözleşmelerde, eğer becerebilirse pazarlık şansını arttıracak ve fiyatta indirimler alabilecektir. Ayrıca, Türkiye transit ülke olacağı için hem alım garantisi sağlayacak, hem de sınırlarından geçecek her metreküp doğalgaz için bir bedel talep edebilecektir. Bunun diğer kazançlı bacağı Avrupa Birliği ülkeleri olacaktır. Özellikle ağır ve uzun kış şartları yaşayan Avrupa’da, enerji talebi de çok yüksektir. Talep arttıkça fiyatın yükselmesi Avrupa’nın işine gelmemekteydi. Şimdi ek kanallardan yeni enerji iletim hatlarıyla doğalgaz arzı artacak, hem de daha rekabetçi bir piyasa Avrupa pazarına ulaşabilecektir. Enerji arzı güvenliği sağlanması da, Avrupa Birliği’nin uzun dönemli enerji stratejisi ile örtüşen bir politikadır. Demek ki, Türkiye-Rusya ilişkilerinin normalleşmesi, hem Avrupa Birliği ülkelerine, hem Türkiye’ye, hem de Rusya’ya win-win-win (kazan-kazan-kazan) durumu yaratacaktır.

***

Normalleşen Türk-Rus ilişkilerinden ayrıca, Türkiye-Kıbrıs ilişkilerinde de diplomatik kazançlar elde edilebilir. Rusya’nın hem BM’nin daimi üyesi olması, hem de Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile Ortodoks ittifakı içerisinde olup dini, kültürel ve ekonomik dayanışma içinde olması, Rusya’nın Güney Kıbrıs dış politikası üzerinde etkileyici bir rolü ve diplomatik gücü olduğu inkar edilemez. 2010 bankacılık ve finans krizinde iflas eden Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ekonomisine ilk can simidini uzatan ülke Rusya olmuştu. Rumlar, 2 buçuk milyar dolarlık krediyi çok düşük ve uzun vadeli kredi şeklinde Rusya’dan almışlar, buna rağmen Avrupa Birliği’nden aldıkları 10 milyar Euro’luk kredi için büyük yaptırımlar uygulamak zorunda kalmışlardı.

***

Normalleşen Türkiye-İsrail ilişkilerinin ardında, Doğu Akdeniz (EASTMED) doğalgazı ve Amerikan şirketlerinin baskısı olduğunu düşünüyorum. 22 Aralık 2015 tarihli bu köşede yayınladığım “İsrail-Türkiye Yakınlaşmasının Temeli Doğalgaz” başlıklı yazımda da belirttiğim üzere, İsrail Türkiye’ye doğalgaz satmaya hazır olduğunu bildirmişti. Yapılan diplomatik görüşmeler sonrası, İsrail sahip olduğu yaklaşık 1 trilyon metreküp doğalgazın 540 milyar metreküpünü Türkiye’ye satmaya hazır olduğunu ifade etmişti. Her yıl 10 milyar metreküp doğalgazı Türkiye’ye ihraç edebileceğini dile getiren İsrailli yetkililer (Delek ve Noble enerji konsorsiyumu), Türkiye’nin ihtiyacı olan yıllık doğalgaz tüketiminin yüzde 20’sini karşılayabileceklerini vurgulamaktadır. Bu açıklamalardan sonra Turcas-Enerjisa ortaklığı, Zorlu Grup ile Enka holding gibi şirketler, doğalgaz iletim hattının deniz altından döşenmesi için İsrail’e teklifte bulunduklarını, İsrail’den doğalgaz alımı ile projenin 2016’da başlayabileceğini ve 2019’dan itibaren de, doğalgaz ihracına başlayabileceklerini borsaya bildirmişlerdi. İstanbul Borsası bu haber üzerine 25 Aralık 2015 Cuma günü prim yaparak, Zorlu Grup hisselerinin değerinin arttığını duyurmuştu. O gün bu gündür, tüm borsalar düşerken ve hisse senetleri değer yitirirken, Zorlu Grup ve Enerjisa hisselerinin değeri artmaya devam etmektedir.

***

Gün geldi çattı ve bu proje şimdi hayat buluyor. Bu proje hayata geçtiği takdirde İsrail-Amerikan ortaklığındaki şirketler doğalgaz ticaretinde önemli kazanımlar elde edecektir. Güney Kıbrıs Rum Yönetimi’nin Afrodit doğalgazı ise, en makul yöntem olarak İsrail-Amerikan ortaklığındaki şirketlere satabilir. Kıbrıs doğalgazı önce Türkiye’ye, artan miktarlar da TANAP üzerinden Avrupa pazarına satılabilir.

***

Peki tüm bu gelişmeler bizim coğrafyamızda cereyan ederken, bizim pozisyonumuz ne olmalıdır? Bizler Rumlarla müzakere ederken, Kıbrıs sorununun çözümünü beklemeden, bir güven yaratıcı önlem olarak Kıbrıslı Rumlar ile yeni bir offshore şirket kurmanın yollarını aramalı, kendi aramızda yeni bir ticari ortaklık sağlamalıyız. Kuzey Kıbrıs’ın da idari sınırlarından doğalgaz iletim hattının geçmesinde ısrarcı olmalıyız. Tüm Kıbrıs içerisinde ortak doğalgaz dağıtım hattı kurulması için yap işlet devret/gelir ortaklığında işletme devri gibi modellerde özel şirketlere ihale açmalıyız. Kıbrıs’a doğalgazın ulaştırılması hem elektrik sorunumuzu çözecek, hem de doğalgaz satışından devlete transit fee adı altında ek vergi geliri sağlanacaktır. Böylece kıyısından köşesinden de olsa, bir kenarından tutunup bize de söz söyleme fırsatı düşecektir diye düşünüyorum. Ama kolay olmayacağını da biliyorum!!!

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum