Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları

19 July 2016, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Cuma akşamı, Türk Silahlı Kuvvetleri’ne ait bir grup subay ve asker, havadan ve karadan askeri araçları kullanılarak Türkiye’deki hükümete ve rejime yönelik darbe girişimine kalkıştı. Türk Silahlı Kuvvetleri askeri üst düzey komutası ve polis ile halk bu girişimi engelledi.

Engelledi ama çok sayıda ölenler ve yaralananlar oldu. Hem siviller öldü, hem de askerler. Bu çok acıklı ve üzüntü verici bir durumdur. Aynı zamanda demokrasiye zarar veren bir girişimdir de. Türkiye’deki tüm siyasi partiler bu hareketi yapanları anında kınadı. Ardından asayiş sağlandı. Çok sayıda tutuklamalar ve gözaltına almalar oldu. Hakim ve savcılar yanında, üst rütbeli subaylar da tutuklanarak haklarında soruşturmalar başlatıldı. Buraya kadar yazdıklarım, basından ve çeşitli ajanslardan izleyip öğrendiklerim.

***

Bu hareketin olası sonuçları ne olur? Benim esas merak ettiğim konu, ekonomiye etkilerinin neler olacağı konusudur. Hareketin başladığı an, Dolar kuru 2.88 TL idi. Hareket cuma akşamı devam etti. Türkiye’de piyasalar kapalı olmasına rağmen, yabancı piyasalar, Türkiye’de oluşan riskleri dikkate alarak kuru anında fiyatlamaya başladı. Dolar TL kuru 2.88 TL’den 3.05 TL’ye, Euro ise 3.05 TL’den 3.30 TL’ye yükseldi. Sterlin ise 3.75 TL’den 4.01 TL’ye yükselerek piyasaları tedirgin etti. İyi ki bu girişim Cuma akşamına denk geldi ve kapalı olan başta İstanbul Borsası BİST ve diğer borsalar düşüş yaşamadı. Yazıyı noktaladığım dün akşam, TC Merkez Bankası’nın müdahalesine rağmen pek değişmedi. Kurlarda 5-10 kuruşluk düşüşler görüldü.

***

Bu girişimin ekonomik sonuçları yanında, sosyal ve siyasi sonuçları da olacaktır. Türkiye’de yaşam, artık eskisi gibi olmayacaktır. Sosyal ve siyasi etkilerin ve olası risklerin doğuracağı sonuçların neler olacağını, alanlarının uzmanları olan toplum bilimcilerine ve siyaset bilimcilerine bırakıyorum. Ben sadece ekonomik sonuçlar hakkında görüşlerimi ortaya koymaya çalışacağım.

***

Bu hareket, kırılgan ve yapısal sorunları bulunan Türkiye’nin belirsizliğini iyice arttırmıştır. Türkiye ekonomisinin kredi notu, kredi derecelendirme kurumlarınca düşürülecektir. Neden düşürülecektir? Çünkü belirsizliğin arttığı bir ortam oluşmuştur. Belirsizliğin arttığı bir ülkede ekonomik riskler de artar. Doğrudan yabancı yatırımcı, artan ekonomik riskleri hesaba katarak yatırımlarını durdurur. Yeni yatırım kararı almaz. Mevcut yatırımları bir süreliğine erteler ve başka bir ülkelere yatırım yapmaya başlar. Yatırımların azalmaya başlamasıyla, Gayrisafi Yurt içi Hasıla azalır ve ülkede büyüme sorunu başlar. Büyüme düştükçe, büyümeye ve üretime paralel olarak işsizlik oranı artmaya başlar.  İşsizliğin artmasıyla birlikte, gelir dağılımı bozulur. Gelir dağılımındaki bozulmalar yoksulluğu ve göçü de beraberinde getirir. Yoksulluk arttıkça, ülkedeki adli ve mali suçlarda da artış başlar. Böyle bir durumda sosyal patlamalar, grevler, eylemler bir birini takip eder.

***

Bu girişimin yaratacağı başka ekonomik sonuçlar da vardır. Turizm ve ulaşım gibi dış talebe bağlı bazı sektörler olumsuz etkilenir. Bu sektörlerdeki olumsuz etkiler, ülkeye giren döviz girişini iyice azaltır ve cari ödemeler dengesindeki açığın büyümesine neden olur. Cari açık artınca, yine Türkiye ekonomisinin yalpalamaya başladığı algısı oluşur ve Türkiye’nin ülke kredi notu bir kez daha düşer. Makro-ekonomik göstergelerin bozulmasıyla birlikte yabancı sermaye çıkışları iyice hızlanır. Bu durumu ters çevirmek için Merkez Bankası faiz artırımına gitmek zorunda kalır. Faizler artınca, enflasyon da artar ve hayat pahalılanır. Her şey zincir gibi birbirine eklenerek çorap söküğü gibi devam eder. Çare, istikrarı sağlayacak sosyal ve siyasi tedirginlikleri ortadan kaldırmaktır. Bu tedirginlikler ortadan kalkmadan, ülke ekonomisinde istikrar sağlanamaz. İstikrar sağlanamayınca da, ekonomi dalgalanmaya ve yalpalamaya devam eder. Önümüzdeki günlerdeki gelişmeleri de takip edip, yeni yazıları kaleme almaya devam edeceğim.

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum