Dr. İsmail Kemal

 

Türkiye ve Arap dünyası

28 July 2016, Thursday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Türkiye’de 15 Temmuz’da yaşanan darbe girişimi ve sonrasındaki gelişmeler Ortadoğu’ya, Arap dünyasına nasıl yansıyor? Arap kitleler Türkiye’deki gelişmeleri nasıl değerlendiriyor? Öncelikle Arapların gelişmeleri çok yakından izlediklerini ve kendi aralarında yoğun olarak tartıştıklarını belirtelim. Türkiye dış politikası bir dönem Ortadoğu’ya büyük önem vermişti. AK Parti ve lideri Recep Tayyip Erdoğan Araplar arasında çok popülerdi. Şimdi durum ne? Çeşitli nedenlerle Ortadoğu ve Arap dünyası Türkiye için önemli olmaya devam edecek. Bu açıdan Arap kitlelerin darbe girişimi ve sonrasına bakışını kısaca irdelemekte yarar var. Konu anlayabilmek için önce Arap dünyasında yaşanan kutuplaşmayı görmek gerek.

Mutlaklaştırılmaması kaydı ile Arap dünyasının en büyük sorununun diktatörlük rejimleri ile siyasal İslamcılık arasına sıkışmış olmaları olduğu söylenebilir. Bu durumun oluşmasının nedenleri ayrı bir yazı konusudur. Tarihsel süreç içinde Ortadoğu’da seküler diktatörlük rejimlerinin başarısızlıkları siyasal İslamcılığın güçlenmesine neden oldu. Seküler, Arap milliyetçiliğine dayalı diktatörlükler yavaş yavaş yıkıldı. Amerikan askeri müdahalesi Saddam Hüseyin rejiminin sonunu getirdi.  2011’de hızla yayılan “Arap baharı” Tunus ve Mısır’da diktatörlüklerin yıkılmasına yol açtı. Libya, Yemen ve Suriye diktatörlükten kaosa sürüklendi. Monarşiler ayakta kaldı. Siyasal İslamcılar Tunus ve Mısır’da oluşan boşluğu doldurdular ve iktidara geldiler. Mısır deneyimi askeri darbe ile sonuçlandı. Tunus’ta İslamcılar seçimle iktidarı devrettiler ve demokratik bir örnek oluşmasına katkıda bulundular. Radikal İslamcı örgütler oluşan boşluktan yararlanarak güçlendi. IŞİD ve benzeri örgütler ve sergiledikleri vahşet tüyler ürpertiyor. Oluşan tablo Arap kitlelerin bir bölümünde siyasal İslamcılığa, özellikle IŞİD türü örgütlere karşı sert tepkiye ve istikrar unsuru olarak gördükleri eski diktatörlüklere özlem, Beşar Esad’a, Mısır Cumhurbaşkanı Sisi’ye destek şeklini aldı. Zamanında Saddam Hüseyin’e verilen destek şimdi Beşar Esad’a veriliyor. Esad’ı kalpten destekleyenler var. IŞİD karşısında ehveni şer gördükleri için destekleyenler var. Suriye’nin toprak bütünlüğünü onun sağlayabileceğini düşündükleri için destekleyenler var. Diğer yandan Mısır’da Müslüman Kardeşlerin yaptığı hatalara, radikal İslacıların sergilediği şiddete rağmen bazı kesimlerde siyasal İslamcılığa destek devam ediyor. Bölge sanki bu iki eğilim arasına sıkışmış gibi. Üçüncü seçenek, yani demokratik, çoğulcu, özgürlükçü bir sistem seçeneği pek ön plana çıkamıyor. Tunus bu açıdan istisna ve ilginç bir deneyim. Ama belki küçük olduğu için yeterli çekicilik yaratamıyor. Tartışmalar ağırlıklı olarak “IŞİD mi, Beşar Esad mı?” üzerinden gidiyor. Şeriat rejimi istemeyenler, IŞİD türü örgütlerin yaptıklarına kızanlar diktatörlük rejimlerine bel bağlıyorlar. Bölgede var olan Amerikan karşıtlığı da hesaba katıldığında tartışma dar bir alana sıkışıp kalıyor.

Arap dünyasının Türkiye’de yaşanan son gelişmelere bakışı işte bu kırılma temelinde oluyor. Öncelikle Türkiye’nin Suriye politikalarının Araplar arasında genelde tepki ile karşılandığını söylemek lazım. Türkiye’nin IŞİD ve benzeri gruplara destek verdiği ve Suriye’nin şimdiki duruma düşmesine katkıda bulunduğu görüşü yaygın. Bu temelde “IŞİD mi, Beşar Esad mı?” sorusuna Beşar Esad cevabını verenler darbe haberleri üzerine sevinç yaşadılar. Darbenin başarısız kalmasına ise üzüldüler. Bu kesimde ilke olarak askeri darbelere karşı olma anlayışı yok veya zayıf. Bu da üzücü bir durum. Arap kitlelerin bir bölümünün hep diktatörlere bel bağlamasının, doğru tercihler yapamamasının, demokrasi anlayışının yeterli düzeyde olmamasının nedenleri herkesi düşündürmelidir. İslamcı kesimlerde ise darbenin bir Amerikan girişimi olduğu görüşü hakim. Bu temelde darbe girişimine kesin karşı çıkış ve güçlü Recep Tayyip Erdoğan sempatisi var. Dolayısıyla Arap kitleler “Erdoğan yanlısı ve Erdoğan karşıtı” olarak ikiye bölünmüş durumda. Tabii her şeyin arkasında Amerikan parmağı arama düşüncesi sadece İslamcılar arasında değil, çok geniş kesimlerde var. Karmaşık olayları basit bir cevapla açıklama yaklaşımı (komplo teorileri) sadece Araplara özgü bir şey değil. Bizde de çok yaygın.

Darbe girişimi Türkiye’de birleştirici, farklı siyasal duruşlar arasında yumuşama ve diyalog yaratıcı bir rol oynarken Türkiye’ye büyük ilgi gösteren, gelişmeleri yakından izleyen ve tartışan Arap kitlelerde kutuplaşmaya neden oluyor. Ortadoğu’da kaos devam ettiği sürece Tunus örneğine rağmen Arap kitleler arasında demokratik, çoğulcu, özgürlükçü bir sistem seçeneğinin güç kazanması zor görünüyor. Türkiye bu konuda yardımcı olabilir mi? Bu, önümüzdeki dönemde nasıl bir Türkiye’nin şekilleneceğine bağlı.

Yazarın Tüm Yazıları
Burkini ve özgürlükler 
Joe Biden ziyareti    
Halep savaşları 
Türk Akımı gerçekleşecek mi?    
Yine mülteci konusu 
Türkiye ve Rusya 
Din ve siyaset 
Rakamlarla mülteci sorunu 
Sıcaklar, kuraklık 
Dünya nereye gidiyor? 
Darbe girişimi ve dış politika 
Çözüm daha çok demokrasi 
Sol nerede? 
Sırada İtalya mı var? 
NATO’nun Varşova sınavı 
Avrupa’nın asileri 
Dış politikada doğru adımlar 
İngiltere’nin işi zor 
Büyük Britanya mı, küçük İngiltere mi? 
Avrupalılar ve dünya 
Brexit: Kötü fikir 
Brexit ötesinde AB şüpheciliği 
Demografi ve Avrupa 
1916 Orta Asya ayaklanması 
Ortadoğu’da gençler ne düşünüyor? 
Avrupa ve aşırı sağ   
Doğu Akdeniz’de su sorunu 
Dünya İnsani Zirvesi İstanbul’da 
Ortadoğu’da sınırlar 
Sykes-Picot 100 yaşında 
Vize muafiyeti olacak mı? 
Rusya, Türkiye: Yapısal sorunlar 
22 Mayıs seçimleri yaklaşırken 
Vizesiz Avrupa  
Dine dayalı devlet 
100 yıl sonra Kut’ül Amare 
Irkçılık 
İslam dünyasının durumu  
Kaliteli Rusya analizi 
Panama belgeleri depremi 
BM Genel Sekreteri kim olacak? 
Terörizm ve nükleer güvenlik 
IŞİD’le mücadelede ilahiyat 
Teröre lanet 
Brüksel’den ne çıktı? 
Büyük pazarlık 
Türkiye-AB anlaşması 
Basın özgürlüğü 
Oscarlar ve Spotlight 
Türkiye-AB zirvesine doğru 
İran nereye? 
Suriye: Obama’nın iflası 
Zor günler 
Suriye açmazları 
Suriye’de ateşkes mi? Chamberlain’in hayaleti 
Su ve elektrik 
Suriye: Köyün minareleri 
AB ve gelecek 
Dördüncü endüstri devrimi 
Temelleri sarsılan AB 
Avrupa’nın kaybolan rüyası 
Ortadoğu’da bir Çinli 
İslam dünyasının durumu 
Avrupa’nın popülizm sorunu 
Suudi Arabistan-İran krizi 
ABD’de kadın başkan 
2016’ya “Merhaba” derken 
Ne olacak bu AB’nin hali? 
Dış politikada gerçekçilik 
Türkiye-İsrail ilişkileri 
Ortadoğu’da mezhep kavgaları 
Tarihi Paris anlaşması 
İslam, Müslümanlar, Batı 
Türkiye ve AB üyeliği 
Stratejik rekabet 
AB-Türkiye zirvesi 
Gerilimi düşürme zamanı 
20 yıl sonra Bosna 
Gözler Paris’te 
İklim değişikliği ve global endişe 
Yaklaşan G20 zirvesi 
Su ve İsrail 
Diğer seçimler: Azerbaycan 
Türkiye: Umut ve kaygı 
Coğrafya ve politika (jeo-politik) 
Rusya’nın artan askeri gücü 
Terörizm başaramaz 
Seçimlere doğru Türkiye 
Putin Suriye’de neyin peşinde? 
Enerji, AB, İran 
Hac faciasının düşündürdükleri 
BM başarılı oldu mu? 
Sürdürülebilir kalkınma hedefleri 
Yunanistan’a istikrar gelecek mi? 
Corbyn başarabilir mi? 
Suriye satrancında Rusya 
İnsan kaçakçıları 
Savaşların kurbanı çocuklar 
Mısır’ın enerji piyangosu 
Yine suyun önemi 
AB’nin mülteci krizi 
AB’nin mülteci krizi 
Tsipras’ın sınavı 
Türkiye’de karar halkın 
Türkiye’ye üzülmek 
Stratejik bir kaynak: Su 
Başka bir “çılgın proje” 
Çocuklar öldürülmesin! 
Enerjide Türkiye-AB işbirliği 
Türkiye ve uyanan dev 
IŞİD’le savaş 
Yunanistan: Sönen umutlar 
AB’nin geleceği 
İran’la tarihi anlaşma 
Rusya’nın ayıbı 
Evet mi, hayır mı? 
Suriye’ye dikkat 
İran’la anlaşma olacak mı? 
ABD’ye bakış 
Rakamlarla mülteci krizi 
Magna Carta 800 yaşında 
Dünyada silahlı çatışmalar 
Yunanistan’ın geleceği 
Türkiye’de yeni dönem 
Güç paylaşımı, Lübnan 
Güç paylaşımı, Kuzey İrlanda 
Güç paylaşımı, Bosna 
Geçmiş ve gelecek 
ABD’nin Irak fiyaskosu 
Arakan Müslümanlarının trajedisi 
Siyasette deprem 
Zafer günü 
İngiltere nereye? 
Akdeniz’de stratejik dengeler 
ABD’nin Türkiye’ye bakışı 
Vietnam Savaşı’nı hatırlamak 
Akdeniz trajedileri ve AB 
Yunanistan: Karar zamanı 
Seçimler ve sonrası 
Esas konu geleceğimiz 
Milletin makûs talihi 
Siyasette yeni soluk 
Siyasette yeni soluk 
Çoklukta ölüm bile tatlıymış… İnanmayın! 
İran’la satranç 
Toprakları kanlı Yemen 
Bir yıl sonra Kırım 
İnternete bakış 
Çanakkale geçilmez 
Netanyahu sınavda 
Kadın liderler zorda 
Rumlar ne düşünüyor? 
Savaş çığırtkanı Netanyahu 
Rusya ve Putin 
Demokrasi, demokratlık 
Avrupa’nın kaderi Almanya ve Rusya’nın elinde 
Türkiye’nin kadınla sınavı 
Ukrayna anlaşması kalıcı mı? 
Yunanistan’ın kader günleri 
Avrupa’nın Ukrayna sınavı 
Yakarak öldürmek 
Sina’da ne oluyor? 
Ekonomi ve siyaset 
Yunanistan kavşakta 
Dünyada demokrasi geriliyor mu? 
Euro bölgesinin sorunları 
Avrupa ne yapmalı? 
Müslümanlar ne yapmalı? 
Terörizm hepimizin düşmanı 
Risk toplumu 
Robotlar ve işçiler 
2015: Seçimler yılı 
Güzel Türkçemiz 
Enerji jeo-politiğinde LNG 
2015’te Ortadoğu 
Putin zorda 
Yunanistan’a dikkat 
Gelir uçurumu 
Enerji oyununda kritik gelişme 
Nükleer enerji 
Yeni soğuk savaş mı? 
Dünya Bankası’nın iklim raporu 
Yine iklim değişikliği 
İran’la anlaşma mümkün olacak mı? 
ABD ve Çin sürprizi 
Küreselleşmenin neresindeyiz? 
Mescid-i Aksa 
İngiltere AB’den çıkacak mı? 
ABD Kongresi için yarış 
Ukrayna ve Tunus’ta kritik seçimler 
Türkiye’nin G20 dönem başkanlığı 
Petrol fiyatları düşerken 
Eşitsizlik sorunu 
Küreselleşme ve dünya düzeni 
Ebola tehdidi  
Kurbanlar 
Türkiye’nin Ortadoğu sınavı 
Dünya düzensizliği ve BM 
IŞİD hedefte 
Barbarlar kapıdayken 
İskoçya: Kader günü 
İskoçya’dan Katalonya’ya 
İskoçya referandumu 
Kissinger’in “Dünya Düzeni” 
Kritik NATO zirvesi 
Arap dünyasında siyasal İslam 
Türkiye’de yeni dönem (mi?) 
AB ve Akdeniz 
Deneme sırası Norveçlide 
Putin, Aliyev, Sargsyan 
2014’te insani kalkınma 
Kavşaktaki Türkiye 
Türkiye ne düşünüyor? 
Uluslararası guguk 
10 Ağustos ve Kıbrıs 
İsrail kazanabilir mi? 
Yazacak ne kaldı? 
Hepimiz Gazzeliyiz 
Gazze senaryoları 
Filistin trajedisi 
Su sorunu ve uluslararası su hukuku 
Müslümanlar radikalizme karşı 
Türkiye cumhurbaşkanı 
Savaş: 100 yıl önce ve şimdi 
Çin ve Ortadoğu 
Dünyanın mülteci sorunu 
Türkiye ve Arap dünyası 
Dış politikada gerçekçilik 
Dış güçler 
Bravo Obama 
AB’nin yeni açmazları 
Kapitalizm ve eşitsizlik 
Mısır nereye? 
Öteki Avrupa seçimleri 
Küresel ısınma ve güvenlik 
Avrupa nasıl yolunu kaybetti? 
Washington’dan Biden geliyor 
Batı sonrası düzen 
Türkiye’nin enerji amaçları 
Doğu Akdeniz ve Çin 
Irak’ın geleceği 
Transatlantik ilişkiler, Türkiye 
Orhan Veli 100 yaşında 
Kıbrıs- Güney Afrika 
Ukrayna bıçak sırtında 
Etnik anlaşmazlıklara çözüm 
Türkiye-AB ilişkileri nereye? 
Afganistan’da kritik seçimler 
Türkiye’de “yeni dönem” 
Türkiye seçim sınavında 
Türkiye yanlış yolda 
Yasaklarla nereye kadar? 
Kırım’ın ilhakı ve biraz tarih 
Kırım: Kritik gün 
Ukrayna, Kırım, enerji 
Eşitlik: Uzun ince yol 
Ukrayna dersleri 
Rusya Kırım’a dönüyor mu? 
Venezuela’da ne oluyor? 
Kiev “Meydan muharebesi” 
Kiev alev alev 
Rusya, Mısır, Doğu Akdeniz 
Türkiye, İsrail, Doğu Akdeniz 
Müzakereler başlarken 
Soçi Olimpiyatları başlarken 
Döviz ve durum tespiti 
Fransa-Türkiye ilişkileri 
Ukrayna: Rusya-AB rekabeti 
Gözler Cenevre 2’de 
2014’te savaş çıkar mı? 
Siyasi partilerin geleceği 
Downer başarabilecek mi? 
Cesur yeni dünya 
Avrupa’da aşırı sağa bakış  
Ekonomik beklentiler zayıf 
2014 ve Kıbrıs 
2014 ve Türkiye 
Mandela: Özgürlük meşalesi 
Ortadoğu’da Türkiye algısı 
Eleştirel ve özgür düşünce 
Fikirler, özgürlük ve hukuk