Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor

23 August 2016, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Avrupa Birliği’nin Rusya’ya yaptırımları sonrası Avrupa’da enerji arzı güveliği sorununa çözüm arayışları son hızla devam ediyor. Avrupa Birliği’nin de desteklediği Nabucco projesinin suya düşmesiyle tüm gözler Türkiye’ye çevrilmiş durumdadır. Neden Türkiye? Çünkü Türkiye bir enerji köprüsüdür de ondan. Enerji jeopolitiği Türkiye’yi önemli bir konuma getirmiştir. Ancak enerji kavşağında yer alıyor olmak, bazen başınıza ister istemez bazı belalar da açabiliyor. Bu belalar nelerdir, neden Türkiye’nin başı ağrıtılıyor?
***
Çok değişkenli enerji denkleminde Türkiye her zaman önemli bir parametre durumundadır. Rusya’nın Kırım’ı ve Donetsk’i işgalinden sonrasında, hem Avrupa’dan, hem de Amerika Birleşik Devletleri’nden Rusya ekonomisine darbe yapılmıştır. Amerika’nın kaya gazı kartını ortaya atmasıyla düşen doğalgaz fiyatları sonrasında Rusya’nın doğalgaz gelirleri önemli derecede azalmıştır.
***
Rusya, Avrupa’ya enerji arzında yaşadığı sıkıntılar ve dünya piyasalarında düşen akaryakıt fiyatları nedeniyle, büyük bir ekonomik çıkmaz içerisine girmiştir. Rusya’nın şu an itibarıyla ekonomik zararı 150 milyar Doların üzerindedir. Bir de tüm bunlar üzerine, Suriye sınırında düşürülen Rus uçağının yarattığı Türkiye-Rusya gerginliği gelmişti. Bu diplomatik gerginlik sonrası Rusya, Türkiye ile olan ekonomik ilişkilerini askıya almıştı. 2016 yılında Rus turistleri başka pazarlara kaybeden Türkiye, Rusya’daki 10 milyar doları aşkın inşaat müteahhitlik yatırımlarını da kaybetmek üzereyken, birden bire bazı adımlar atarak önce İsrail ile ilişkilerini normalleştirdi, ardından da düşürülen Rus uçağı için Rusya’dan af diledi. Erdoğan-Putin görüşmesi gerçekleşti. 15 Temmuz 2016 darbe girişimi sonrası, sanki Rusya ile Türkiye ilişkilerinde yeni bir dönem başladı. Kapandı dediğimiz Mersin Akkuyu Nükleer Santralı dosyası için tekrar düğmeye basıldı. Diğer yandan Türk Akımı doğalgaz boru hattı projesi tekrar raflardan indirildi.
***
“Türk Akımı” diye isimlendirilen Mavi Akım-2 projesi, Karadeniz’den geçerek Türkiye’ye, oradan da Avrupa’ya bağlanacak. Yılda 63 milyar metreküp doğalgaz kapasitesine sahip bir doğalgaz boru hattı projesi olarak tasarlanmıştır. Enerji arzı güvenliği açısından, Türkiye için çok önemli olan bu yeni proje, hem olumlu, hem de olumsuz yanlar içermektedir.
***
Öncelikli olarak, hele hele darbe girişimi sonrası Türkiye’nin böylesi bir projeye hayır deme lüksü yoktur. Yıllık 14 milyar metre küp doğal gaz ihtiyacının bu hattan karşılanacağı öngörülen Mavi Akım-2 projesi, Türkiye’nin enerji koridoru olma yolundaki elini iyice güçlendirmektedir. Kürdistan Bölge İdaresi’nde çok büyük miktarlarda doğalgaz olmasına rağmen (yaklaşık 2.8 trilyon metre küp, Kaynak: International Energy Agency Annual Gas Report, IEA 2014), Bağımsız Irak yönetimi ile Kürdistan Bölge İdaresi arasındaki ihtilaf nedeniyle, Türkiye bu kaynaktan istediği gibi yararlanamamaktadır.
***
İran gazı da Türkiye’nin istediği miktarda ve fiyattan pompalanamamaktadır. Dolayısıyla Türkiye, çok yüksek fiyatlarla Rusya ve Azerbaycan’dan gaz alabilmektedir. Cezayir’den ve Katar’dan tankerlerle taşınan LNG gazı, Türkiye’nin ihtiyaçlarını karşılamak için pek yeterli değildir. Türkiye’nin doğalgaz ithalat bilançosu ülkelere göre şöyledir: Rusya’dan %59, İran’dan %19, Azerbaycan %7, Cezayir+Katar %7, Nijerya %3 ve Spot piyasa oranı yüzde 5’tir. Rakamlardan görüleceği üzere Türkiye ithal ettiği toplam yıllık 50 milyar metreküp doğalgazın 28-30 milyar metreküplük kısmını sadece Rusya’dan almaktadır. Bu vesileyle Türkiye ve Rusya birbirlerine bağımlı iki ticari ortaktır. Rus-Türk ekonomik ilişkilerin bozulması Türkiye’ye pek fayda sağlamayacağı gibi, diğer bölge ekonomilerine de fayda sağlamaz.
***
Geniş çerçeveden bakıldığında, AB’nin Türkiye üzerinden yeni bir enerji ağına bağlanacak olması, Trans Anadolu Boru  (TANAP) hattı ile taşınacak doğalgaza alternatif başka bir hattın Avrupa’ya bağlanacak olması da, rekabet koşullarının oluşması ve nihai tüketicinin daha ucuza enerji talebini karşılaması bence çok olumludur. Ancak, TANAP’ın inşasından sorumlu olan ve Türkiye’nin, yani BOTAŞ’ın ortağı olan Azeri SOCAR şirketi, Rusya’nın da devreye girmesinden pek hoşnut olmayabilir. Ayrıca, Kakauz doğalgazını Türkiye üzerinden pazarlamak için çağrı yapılan diğer Türki Cumhuriyetler, Türkmenistan ve Kazakistan da, Çin Halk Cumhuriyeti dışında, belki ileride Rusya üzerinden Avrupa pazarına da yönelebilir.
***
Tüm bunları birleştirdiğimizde, önemli miktarda doğalgaz ihtiyacını Rusya’dan karşılayacak olan Türkiye’nin ve aynı şekilde yıllık 500 milyar metreküp doğalgaz ihtiyacını karşılayacak olan Avrupa’nın, bu yeni projeden kazançlı çıkacağını kesindir. Avrupa Birliği, enerji arz güvenliği ve arz çeşitliliği bağlamında, alternatiflere açık bir ülke olan Türkiye’yi, her zaman müttefiki olarak yanında görmek isteyecektir. Rum vetosuna rağmen, Türkiye’nin enerji ağındaki jeopolitik ve jeostratejik konumu, “AB Enerji Birliği’nin” en güçlü “köprü Devlet’i” olarak, AB coğrafyasında yerini almaya devam edecektir. EASTMED doğalgazının Türkiye’ye sevki söz konusu olursa, İsrail ve Kıbrıs da bu projeden en az Avrupa kadar kazançlı çıkar. Kıbrıs meselesinin halledilmesi, Kıbrıslı Türklerin de enerji oyununa dahil olmasını sağlar. Aksi halde biz Kıbrıslı Türkler bu oyunun dışında kalacağız. Belçika-Europa College’deki araştırmalarıma devam ettikçe, sizlere yeni bilgiler aktarmaya devam edeceğim.
 

Yazarın Tüm Yazıları
Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs) 
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum