Prof. Dr. Vedat Yorucu

 

Dış ticaret gelişmeleri (2016 Ocak-Mayıs)

30 August 2016, Tuesday    Yorum Yaz   Yazdır  

    

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Ticaret Dairesi tarafından yayınlanan dış ticaret verilerine göre,  ithalat 2015’in Ocak-Mayıs döneminde576 milyon 763 bin dolar iken, 2016 yılının aynı döneminde 548 milyon 754 bin dolara gerilemiştir. İthalattaki düşüş yüzde 4,86 olarak hesap edilmiştir. İhracat rakamlarına baktığımızda ise 2015’in ilk beş ayında 66 milyon 678 bin dolar olarak gerçekleşen ihracat, 2016’nınaynı döneminde 54milyon 886 bin dolara gerilemiştir. İhracattaki düşüş ise yüzde 17.68 olarak gerçekleşmiştir. İthalattaki gerilemeye göre ihracattaki düşüş yaklaşık 4 katı kadardır.

***

Beş aylık İthalat rakamlarından anlaşılmaktadır ki, KKTC’de ciddi bir talep daralması yaşanmaktadır. Mal ticaretinde belirgin bir azalma söz konusudur. Bunun nedenini 15 Temmuz darbe girişimine dayandırmamak gerekmektedir. Çünkü darbe 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleşmiştir. Oysa biz 2016 Ocak-Mayıs dönemini mukayese ediyoruz. Yeni rakamları elde ettikten sonra, Haziran-Eylül döneminde neler olduğunu da sizlerle paylaşacağım. Ticaret erbabından edindiğim bilgilere göre, KKTC ekonomisinde ciddi bir durgunluk olduğu ve likit sıkıntısı yaşandığı ifade edilmektedir.

***

Kuzey Kıbrıs’ta, ada ekonomisinin tipik özelliği olan hizmetler sektörü ekonominin lokomotifini oluşturmaktadır. Turizm ve Hotelcilik ile yüksek öğretim sektörlerinde hizmetler öne çıkmaktadır. İmalat sektörü dikkate alınmayacak kadar küçüktür. Küçük esnaf ve zanaatkarın ürettiklerini bir kenara koyarsak, sanayi sektöründe mal üretimi de hayli sınırlıdır. İhrac edilebilen mal üretimi rakı ve hellim dışında pek yoktur. Narenciye ve patates üretimi, işlenmiş tarım ürünleri olarak ihracatta önemli diğer iki kalemimizdir. Bu saydıklarım dışında, iğneden ipliğe ne varsa yurt dışından ithal edilirken, ithalattaki aslan payını yüzde 65-70 Türkiye almaktadır. Bu rakamı daha sonra yüzde 20 ile Avrupa Birliği ülkeleri izlemektedir. İşte bu nedenle ithalata Türkiye’ye bağımlı bir ekonomik modele sahibiz.

***

İthalattaki azalmanın esas nedeni, halkın alım gücünün ciddi oranda erimesidir. Halkımız 2016’nın ilk beş ayında hiçbir maaş zammı almamıştır. Haziran’da maaşlara yansıtılan brüt yüzde 2 zam, net olarak yaklaşık yüzde 1.2 maaş artışı olarak ücretlere yansımıştır.Eşel mobil uygulamaları, geçmişte UBP hükümetinin verdiği tavizler neticesinde dondurulmuş, daha sonraki dönemlerde de eskisi gibi uygulanmamıştır. Gelir TL olduğu için, zaman içinde erimiştir. Yurt dışından ithal edilen mallara gelir düştüğü için rağbet azalınca, tüccar yeni mal siparişi verme ihtiyacı duymamaktadır

***

KKTC’ye yurt dışından ithal edilen birçok ürün döviz olarak ithal edilmektedir. Başta akaryakıt, araba, elektronik cihazlar, telefon ve diğer iletişim aksamları, gıda, alkollü içecekler, tütün ürünleri ithalatımızın aslan payını oluşturmaktadır. Bir de üretimde kullanılan hammadde ithalatı vardır ki, bunların tümü döviz cinsinden fiyatlanmaktadır. İnşaatta kullandığımız demir, çimento ve benzeri emtialar, gazete baskısı için kullandığımız kağıt, hasta için ithal ettiğimiz ilaç, ulaşım ve elektrik üretimi için kullandığımız akaryakıt, hep dolar olarak ithal edilmektedir.

***

Gerek 15 Temmuz darbe girişimine, gerekse 24 Ağustos 2016 tarihli Suriye operasyonuna bağlı olarak kurlardaki yükseliş, geliri TL olan vatandaşımızın alım gücünü olumsuz etkilemektedir. Dolar 3 TL’yi görmüştür. Alım gücünün azalması, ithalatın düşmesi anlamını taşımaktadır. İthalatın düşmesi, dış ticaret bilançosundaki açığın azalması bakımından olumlu algılansa da, tüketime ve ithalata bağlı ekonomik büyüme üzerinde de olumsuz etki yaratmaktadır. Satışı yavaşlayan firma, ithalatını azalttığı gibi, istihdam ettiği kişiyi de işten çıkartmaktadır. İşsizlik oranı artmaya başlamıştır. Devlet’in gümrüklerden aldığı vergi, resim ve harç gelirleri de haliyle azalmıştır. KDV ve fon gelirleri düşmüştür. Bu sefer de devletin bütçesi sıkıntıya girmektedir. Tüm bu saydıklarım gerçekleştiği için, KKTC Bakanlar Kurulu geçtiğimiz hafta yeni bir karar alarak KKTC’ye ithal edilen tüm ürünlere ek yüzde 3’lük bir fon koymuştur. KKTC Ticaret Odası hemen gecikmeden tepki verdiyse de, hükümet bu tepkilere kulağını kapamıştır. Böyle giderse, bu kabine sayesinde KKTC ekonomisi batacaktır. Benden uyarması.

Yazarın Tüm Yazıları
KKTC Merkez Bankası 2016 yılı ikinci çeyreği bülteni: Bütçe gelişmeleri 
Türk akımı doğalgaz boru hattı hayat buluyor 
Amerikan Merkez Bankası ışığı yaktı: Eylül’de faizleri arttıracak gibi 
Devlet Planlama örgütü bilgilendirdi: Poly Peck PLC’yi hatırlattı       
Kıbrıs’ta genel sağlık sigortası tamam 
Sterlin neden düştü? 
Esnaf ile alay mı ediliyor? 
Türk Hava Limanları’nda iç hatlara yönlendirilmemizin ekonomik zararları 
Türkiye’deki yabancılar 420 milyon dolarlık bonoyu sattı 
Olağanüstü Hal ilanı Türkiye Ekonomisine nasıl etki eder? 
Askeri darbe girişiminin ekonomik sonuçları 
Güney Kıbrıs Ekonomisi’nde sevinç           
Borsalarda ve kambiyo piyasalarında son durum 
Düşünce Taslağı: Sosyo-ekonomik – politik(2/2) 
Sosyo - ekonomik - politik  (1/2) 
Bayram yerleri    
İsrail ve Rusya ile normalleşen ilişkilerin ekonomik faydaları 
İngiltere’nin AB üyeliğinden çıkmasının doğuracağı sonuçlar 
Genel Gıda ve Yem Yasası neden yürürlüğe sokulmuyor? 
Küçük esnaf ve zanaatkârlar dertli: Mali desteğe ihtiyaç var 
Brexit Gerçekleşirse Sterlin’in dümeni kopmaz 
23 Nisan İlkokulu neden başarılı? Kolej sınavlarında önemli başarı 
2016-2018 Yapısal Dönüşüm Programı’nda yüksek öğretimin yeri 
Alo Alo!......Telefon 
Ekonomik protokol neden sessiz sedasız imzalandı? Telefon ve elektrik satılacak mı? 
İşadamı, KKTC’ye neden yatırım yapmaz? 
Seyrüsefer harçları konulu yazıma gelen okuyucu yorumları 
Bakan Serdar Denktaş’a: 
Avrasya Araştırmaları Enstitüsü ve Kazakistan Kongresi’nden çıkardığım sonuçlar 
Kazakistan’da uluslararası ekonomi, finans ve enerji kongresi 
Dünya Borsaları’ndaki düşüşlere dikkat 
ODTÜ Enerji Konferansı’ndan anekdotlar 
Doğu Akdeniz Enerji Güvenliği ve Jeopolitiği Konferansı 
UBP-DP hükümet programı – (3): Ekonomi ve özelleştirmeler olumsuz, enerji ve hidrokarbonlar olumlu 
UBP-DP hükümet programı -2 
UBP-DP hükümet programı (1) 
Amerika çözümü finanse edecek-miş !!! 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 yılı raporu 
Arif Feridun – “Yazgı” 
Kıbrıs ekonomi zirvesi yazılarıma gelen okuyucu mektubu 
CTP-UBP hükümeti, gerçekleri bal gibi biliyordu 
Sanat ile ekonominin arakesitinde bir yıldız: İlde Atik 
DPÖ’ye dikkat ediniz 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (3/3) 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi (2/3) 
Kıbrıs ekonomi zirvesi (1/3) 
Hani turizm örgütü nerede? 
Dış ticaret bilançosu ne durumda? 
DAÜ’de, Kıbrıs ve Doğu Akdeniz hidrokarbon konulu konferans 
KKTC’deki bütçe gelişmeleri 
Parasal ve finansal gelişmeler (2015 IV. Çeyrek Bülteni) 
KKTC’de kara para aklanıyor mu? Maliye Bakanı Özgür’e düşen yükümlülükler 
Ercan Havalimanı’na neden 11 milyon dolar? 
Kat sınırı emirnamesi işe yarar mı? 
Brüt krediler’de ki düşüşe dikkat ediniz 
Türkiye angajman kurallarını uyguluyor 
Görüşme süreci ve Federal Kıbrıs’ta Kıbrıs Türk ekonomisi raporu hakkında 
Yerel sanatçılara da yer verilsin 
Hükümet düğümünü atacak olan da, bozacak olan da Kıb-Tek olacaktır 
Kürt Amerikan Enerji Koridoru: Hatay’a dikkat ediniz 
Radar Reşat’ın KKTC ekonomisine bakışı 
Yükselen ekonomilerin hepsi zorda 
KIB-TEK, vatandaşı tiftikliyor 
Güney Kıbrıs ekonomisi ne durumda? 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (2/2) 
Halkın Partisi’nin özelleştirme politikası (1/2) 
Halkın Partisi’nin ekonomik vizyonu 
2016’da bizleri nasıl bir ekonomi bekliyor? 
Sosyal güvenlik sistemi battı  
Sosyal Güvenlik ağı güçlendirilip genişletilmelidir 
Emeklilik sistemini düzeltmenin tek yolu iradedir 
İsrail-Türkiye yakınlaşmasının temeli doğalgaz 
Kumarhanelerin ekonomik faydası artık tartışılır oldu 
Amerika Merkez Bankası ve faiz artışı beklentisi  
Doğalgaz ittifakı, görüşmelere zarar verir 
Akdeniz enerji halkası 
Kıbrıs Türk Turizm Örgütü ne zaman? 
Türk Rus gerginliği ve olası ekonomik sonuçları 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim (3 - son) 
2016 yılı bütçesi değerlendirmelerim-(2) 
Böyle bütçe mi olur?  
Program olumlu ve desteklenmeli 
2016-2018 Orta Vadeli Program Taslağı -3 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -2 
2016-2018 orta vadeli program taslağı -1 
Orta vadeli program 
Euro’ya geçmek mümkün mü? 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Derinya kapısı geçişlerinden ekonomik kazanç beklemiyorum 
Şeytanca alınan karar: KIBTEK’in görev zararları halka ödettirilecek 
Yeni bir faiz yasasına ihtiyaç vardır 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası çözümün maliyetini kim karşılayacak? 
Olası bir çözüm sonrası, muhtemel ekonomik endişelerim 
Direk ticaret tüzüğü olmadı Çözüm bize ne kazandırır? 
ASGARİ ÜCRETLE İLGİLİ BİR OKUYUCU MEKTUBU 
CTP hizaya geldi!!! 
Eğitimdeki sorunların temeli irade ve ekonomik çıkmazdır 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
GENEL SAĞLIK SİGORTASI YARARLI BİR UYGULAMADIR 
Kıbrıs’ın havası da, ekonomisi de toz duman içinde 
B20 Zirvesi ve Ankara 
Dış ticaretimiz ne durumda 
Bütçe gelişmeleri 
Eylül’de fedfaiz’i artırır mı? 
FED Eylül’de faiz’i artırır mı? 
Dümeni kopan Türkiye ekonomisi 
Çin Devalüasyona gitti: Dolar ve Euro’nun durumu 
Güney Kıbrıs’ın ekonomik durumu 
Türk Silahlı Kuvvetleri’nin Doğalgaz Ticareti’ndeki önemi 
Doğalgaz piyasasına Avrupa’dan bakınca 
Döviz dalga dalga 
Güney Enerji Koridoru’nda enerji denklemi değişti 
CTP-UBP koalisyonu hükümet programı  
Yeni kabine 
Avrupa, Türkmenistan ve Azerbaycan gazına göz dikti 
KKTC Merkez Bankası’nın 2015 Yılı Birinci Çeyreği Bülteni  
Yunanistan’daki radikal sol, çok erken çark etti 
“Su Yönetimi Projesi” başlıklı yazıma, eski Ekonomi ve Turizm Bakanı Derviş Kemal Deniz cevap verdi 
Amerika faizi artırmadı...Dolar şimdi ne olacak? 
Amerika Merkez Bankası Faiz’i artırır mı? 
Su yönetimi projesi 
Döviz şimdi ne olacak? 
İstatistik Dairesi’nde nihayet iyi işler yapılmaya başlandı 
24’üncü Dünya İşletmecilik Kongresi 
Kıbrıs Ekonomi Zirvesi’nde ekonomik entegrasyon irdelendi 
Transit Ticaret Merkezi – Kıbrıs (Cyprus As A Transit Trade Centre) 
TRT modeli özerklik 
Suriye gaz havzası 
Millî Direnme Ekonomisi  
CTP 
BRT’de doğru işler yapılmaya başlandı: Mete Tümerkan’la uğraşmayı bırakınız 
Kıbrıslı Rumların ekonomisi battı 
Dragon çayı, KKTC’nin stratejik konumunu güçlendirecektir 
Barcelona kıyı ötesi (offshore) protokolü 
Kıbrıs patatesi 
İstanbul’dan ekonomi gözlemi 
Amaranta Vadisi’ndeki yabancılara müjde 
Ne kadar ayakları üzerinde duran ekonomi yarattınız ki? 
Kıbrıs doğalgazı açmazda: Sıkıştırılmış doğalgaz revaçta 
Çamlıbel birinci Ekogünü Yerli üretim ve kültürel miras’ın korunması 
Genel Sağlık Sigortası’na geçilecek: GSS Koordinatörü Dr. Aykut Üretici’nin anlattıkları 
Taksiciler çok dertli 
Belediyeler Bütçesi ve Birlik Başkanı’nın feveranı 
Türkiye’de konut satışları 
Lübnan gaz havzası 
Yerli üretim desteklenmeli 
Dolar’ın ateşi düşmüyor 
Nobelli Ekonomist Stiglitz’in yeni önerileri: “İç talebe bağlı büyüme modeline geçilmeli” 
Yunan halkını acaba neler bekliyor? 
Kolej sınavları hakkında okuyucu yorumları 
Bir acayip kolej sınavı 
Yunanistan’daki radikal sol’un zaferi ve ekonomik beklentiler 
Kur ve faiz hareketlerinin 2015 beklentileri 
İstatistiğin önemi 
Turizm örgütü  
Dünya ham petrol fiyatlarını doğru okuyabilmek 
Sağlık Bakanlığı 2014 yılı icraatları 
Gelir eşitsizliğinin bedeli 
Siber Hanım’ın işi zor! 
KKTC’de Euro’ya geçiş mümkün müdür? 
Dünya petrol fiyatları 
Ada ekonomileri için denk bütçe uygun değildir 
Mevduat neden bu kadar hızlı artıyor? 
2015 yılı bütçesi ile reform olmaz 
Emtia, metal ve enerji piyasaları’nda son durum